مهر ۳, ۱۴۰۰ – ۵:۵۲ ق.ظ |

دکتر گلناز سعیدی
عضو هیأت  علمی دانشگاه پیام نور
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

چکیده
مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان در کشور افغانستان همواره با فراز و نشیب‌های زیادی روبرو بوده است. جنگ‌های خونین در عرصه افغانستان، نتوانست بن بست های …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, آمریکا, ايران, گزیده ها, مقالات

تحریم ثانویه و بلوکه کردن اموال ایران 

نگارش در اسفند ۱۳, ۱۳۹۹ – ۱۲:۰۴ ب.ظ
Share

فاطمه خادم شیرازی

پژوهشگر و مدرس دانشگاه 

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

یکی از مهم ترین تهدیداتی که به امنیت اقتصادی  یک کشور آسیب می رساند، تعلیق بخش عمده ای از تجارت و اقتصاد است که از آن ها با عنوان تحریم اقتصادی یاد می شود.تحریم تحمیل یک رنج اقتصادی به وسیله چند بازیگر بین المللی بر دولت ها برای دستیابی به برخی مقاصد سیاسی؛ به وسیله مقامات سیاسی تأسیس یا اجرا می شود.بر این اساس، تحریم ها به عنوان شکلی از قدرت برای تاثیرگذاری بر رفتار یا سیاست سایر دولت ها که لزوما ً متضمن تخلف از حقوق بین الملل نیست، به‌کارگرفته می شوند.

یکی از اسباب حکمرانی اقتصادی ، نزاع  اقتصادی ،توقیف راهبردی کشتی ها ،جنگ تجاری  و تحریم اقتصادی است که  توسط  دولت های قدرتمند اجرایی می شود. نزاع اقتصادی رویکردی بلندمدت برای مواجهه با دشمنان ، و جنگ های تجاری نیزبه جای تمرکز بر اهداف سیاسی امنیتی بر سر اختلاف در خط مشی ها و عملکردهای اقتصادی ، و تحریم برای دستیابی به اهداف فوری سیاسی به کار برده می شود. تحریم های منفی یک نوع اجبار اقتصادی  برای کشورهای هدف هستند،وتحریم های مثبت برای کشورهای متحد یک انگیزش اقتصادی است ،که شامل مشوق های اقتصادی اعم از امتیازات تجاری و انتقال تکنولوژی است، که دراِزای انطباق سیاسی کشور هدف با سیاست های کشور وضع‌کننده برقرار می شود. 

دولت های قدرتمند یا دولت هایی که کشور هدف، وابستگی قابل توجهی به آنها دارد، برای دستیابی به اهداف سیاسی خود اقدام به وضع تحریم های یک جانبه  می‌کنند و در صورتی که بتوانند سایر دولت ها را با خود همراه سازند، تحریم های چندجانبه شکل می گیرد. در موارد دیگر، قدرت های بین المللی با اعمال نفوذ در سازمان های بین المللی، تحریم اقتصادی را به کشور هدف تحمیل می نمایند. 

دولت هایی  که تابع در اجرای تحریم های اولیه  هستند، به طور طبیعی تابعان خود اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی را در برابر نقض تحریم ها مورد مجازات قرار می دهند.اما در بعضی موارد دولت های قدرتمندی چون امریکا تابع تحریم های اولیه توام با ثانویه هستند،یعنی  اتباع دولت های دیگر را نیزدر برابر تخلف از تحریم ها مورد مجازات قرار می دهند.بخش عمده ای از تحریم های فعلی علیه اقتصاد ایران ذیل تحریم های ثانویه آمریکا تعریف ، و در قالب تصویب قوانین  تحریمی یا صدور فرامین اجرایی می شود. از مهم ترین نمونه های این قوانین و فرامین می توان به قانون تحریم ایران (1996) ، قانون جامع تحریم ایران و پاسخ گویی(2010) و فرمان اجرایی12925( اوت1994 ) و فرمان اجرایی13590( نوامبر 2011) اشاره کرد. اتحادیه اروپا نیز در همراهی با این تحریم ها، اقدام به وضع محدودیت هایی در قالب مقررات ،تصمیمات و مقررات اجرایی شورای اروپا، به ویژه در سال 2012  نموده ،  که هر سال تمدید می شود.یکی از کشورهایی که تحت اجبار سیاسی امریکا ،در روابط خود با ایران دچار مشکل و مجبور شده دارایی های ایران را بلوکه کند کره جنوبی است.

روند تحولات ایران و کره جنوبی تا سال2017 دو جانبه ، ودر کلیه عرصه های سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و پارلمانی همچنان سیر صعودی خود را حفظ کرده بود.کره جنوبی در دور جدید روابط اقتصادی – تجاری خود در سال2018 ، با خروج ترامپ از توافق هسته ای با ایران در تحریم های یک جانبه آمریکا علیه ایران همراه ، و منابع مالی ماحصل فروش نفت خام و میعانات گازی قبل از تحریم ها ی ایران را در دو بانک ووری و آی بی کی مسدود کرد. لذا روابط اقتصادی بین دوکشور به موازات روابط سیاسی و متاثر از آن قرار گرفت،و رابطه تجاری نزدیک به 17 میلیارد دلار بین دو کشور که بعد از برجام به دست آمد، به سمت صفر میل کرد ، و ارتباط کره جنوبی با ایران منوط به مذاکره سه جانبه  و نیازمند اخذ مجوز از آمریکا گردید.

فشارهای آمریکا به کره جنوبی به عنوان وارد کننده عمده نفت ایران، تحت تأثیر چرخش در سیاست آمریکا بسیار آسیب دید، به طوری که به دلیل تحریم ها، واردات ۷.۸ میلیارد دلاری نفت کره جنوبی از ایران در سال ۲۰۱۷ به ۲.۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ کاهش و در سال ۲۰۲۰ هیچ وارداتی صورت  نگرفت.بنابراین، «شیل نفت» تولیدی امریکا از سوی کره‌جنوبی به عنوان جایگزین نفت ایران برگزیده شد،و هزینه های این کشور افزایش یافت.

تغییر اساسی در رفتار و دیپلماسی تجاری سئول، با مسدود شدن حدود ۷ میلیارد دلار دارایی  ایران ،این دو کشور را وارد یک فاز جدید ارتباطی کرد. علاقه مندی به دسترسی بازارهای آمریکا ، حفاظت از امنیت ملی با حمایت امریکا ،بخشی از سازش ناپذیری سئول در برابر ایران است.

گرچه کره جنوبی به دلیل روابط دوستانه ای که با ایران داشت ،در مشارکت و ائتلاف دریایی آمریکا در تنگه هرمز شرکت نکرد،و واحد دزدان دریایی خود را به جای خلیج فارس به دریای عمان اعزام کرد و از این راه  تعادلی بین درخواست های ایران و آمریکا ایجاد کرد.اما مسدود شدن میلیارد‌ها دلار از فروش نفت به کره جنوبی، بحران اقتصادی ناشی از کرونا، و کسری ۱۰ میلیارد یورویی برای دولت ایران ، سبب تنش و اختلاف میان دو کشور شد.

 اجرا کردن تحریم ها در حوزه مالی و بانکی توسط کره جنوبی و اجازه تنها صادرات نزدیک یک ‌میلیون دلار دارو به ایران و عدم اجازه صادرات پلاستیک مورد نیاز صنایع‌سازی دارو‌سازی ایران توسط شرکت ال. جی نیز توسط امریکایی‌ها این روابط را از حالت دوستانه خارج ،و تلاش‌ها ی دیپلماسی رابرای بازگشت این مبالغ بی‌حاصل کرد.

ایران پیشنهاداتی برای آزادسازی پول های بلوکه شده در کره جنوبی از جمله پرداخت به  صورت اینستکس برای خریداری کالاهای مورد نیاز پزشکی، کشاورزی و غذایی ،استفاده از منابع مسدود شده بابت حق عضویت توسط سازمان ملل با مجوز بانک مرکزی  ،  خرید واکسن های کووید19 از طریق برنامه جهانی “کوواکس” بود ، اما تنها اقدام کره جنوبی ارسال کالاهای خاص و دو میلیون کیت شناسایی بیماری کرونا به ارزش ۵۰۰ هزار دلار به ایران است.ایران در مقابل پول های بلوکه  نه می‌تواند منابع ارزی خود را به کشور برگرداند، نه آن را تهاتر کند و حتی باید هزینه نگهداری این پول در بانک‌های کره را هم بپردازد.

این اقدام کره جنوبی عکس العمل هایی را به دنبال داشت. رئیس بانک مرکزی ایران به کره جنوبی هشدار داد: در صورتی که این مساله از سوی سئول حل نشود، ایران از راه های حقوقی به دنبال حل آن خواهد رفت.نمایندگان مجلس نیز کره جنوبی  را در خصوص توزیع محصولات کُره ای در کشور و جهان اسلام تهدید کردند، که اگر بدهی ایران پرداخت نشود علاوه بر از دست دادن بازار ایران ، از نفوذشان در جهان اسلام استفاده ، و محصولات این کشور را تحریم خواهند کرد.

پرونده بلوکه کردن اموال ایران در کره جنوبی ، و عدم بی توجهی به درخواست ایران علیرغم اقدامات مثبتی  که از سوی برخی کشورها مانند عمان و چین صورت گرفت ، با توقیف شناور تجاری کره وارد فاز جدیدی شد.   

توقیف با حکم قضاییِ شناور تجاری «هانکوک چیمی» کره جنوبی با ظرفیت ۷ هزار و ۲۰۰ تن مواد شیمیایی نفتی به دلیل نقض پروتکل‌های زیست‌ محیطی در خلیج فارس ، باعث افزایش  ارتباط دیپلماتیک دو کشور ، و معاون وزیر خارجه کره جنوبی را برای رایزنی با مقامات ایرانی راهی تهران کرد. وزارت دفاع کره جنوبی نیز در واکنش به توقیف این کشتی با هراس اعلام کرد ناوشکن ۴۴۰۰ تنی چوی یونگ راهی آب های خلیج فارس خواهد شد.

کره جنوبی از اهرم قدرت ایران در آب راه خلیج فارس و دریای عمان ، برای توقف کشتی‌های حامل سوخت متعلق به کره جنوبی مطلع است. حدود ۷۰ درصد واردات نفتی کره جنوبی از تنگه هرمز عبور می کند و ایجاد مشکل در این خصوص می تواند باعث بحران انرژی برای این کشور شود.این اقدام برای کره جنوبی و کشورهایی که دارایی‌های ایران را مسدود کرده و تابع اجرای تحریم های ثانویه سیاست‌ها و تحریم‌های آمریکا هستند یک پیامی بود که ایران قادر است رفتار تلافی‌جویانه ای بدون خسارات جانی ، و متناسب با عمل هر کشور خاطی داشته باشد.

وزارت خارجه کره جنوبی در یک بیانیه ، از ایران درخواست  آزادی نفتکش توقیف شده را کرد، و قول حمایت ازگفت‌وگوی میان ایران و آمریکا درخصوص توافق برجام ،وآزادی دارایی‌های مسدود شده ایران بعد از رایزنی با آمریکا را داد.رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس  توقیف کشتی کره‌ جنوبی را بی ارتباط با پول‌های بلوکه شده ایران دانست ، اما اقدامات این کشور را در استرداد پول‌های بلوکه شده، و تصمیم قوه قضاییه در مورد کشتی را موثر دانست.

 چشم انداز

  به نظر می‌رسد، اقدام توقف کشتی تجاری با پوشش عدم آلودگی محیط زیستی پیامی به دموکرات های حافظ محیط زیست آمریکا است که نتوانند به طور آشکار از متحدین خود حمایت کند.پذیرش آزادی بخشی از پول های بلوکه شده ایران، توسط آمریکا نیز در همین راستا  صورت گرفته است.

در چشم انداز آینده ،دولت  باید در در همکاری‌های تجاری با کشور‌ها خصوصا کشورهایی چون کره جنوبی که با سیاست آمریکا همخوانی کامل دارد بازنگری،  در صورت همکاری مجدد با این کشور‌ها قراردادهای قانونی با هزینه نقض قرارداد بسته شود.  

در صورت تداوم دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه ، تلاش‌های بانک مرکزی، و تهدیدها در قالب سیاست بشردوستانه، می تواند منابع ارزی را به کشور بازگرداند. 

بنظر می رسد  پول بلوکه شده ایران در کره جنوبی به عنوان مشوق برای مذاکره بین ایران و آمریکا مورد استفاده قرار گیرد.سابقه مشوق‌ دادن، همان تاکتیکی است که دولت اوباما پیش از برجام، در قالب توافق موقت ژنو ، با آزاد کردن چند میلیارد دلار از اموال ایران پرداخت و بعد از مدتی تحریم‌ها سنگین تر شد.

واژگان کلیدی: تحریم, ثانویه , بلوکه کردن, اموال, ایران ,فاطمه خادم شیرازی

Share