تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)
August 18, 2022 – 3:18 am | Comments Off on تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)

سید سلمان صفوی
مرکز بین المللی مطالعات صلح
 
مقدمه
در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ با سقوط حکومت شاه، دوره جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد که با تغییرات مهمی در سیاست های دفاعی، دیپلماتیک، اقتصادی، فرهنگی و ساختار قدرت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » قفقاز, مقالات, مقالات تحلیلی

پیروزی رویای گرجستان و پیامدهای درونی و بیرونی آن – گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور کارشناس مسائل قفقاز

نگارش در October 8, 2012 – 7:26 pm
پیروزی رویای گرجستان و پیامدهای درونی و بیرونی آن  – گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور  کارشناس مسائل قفقاز
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

ساکاشویلی غربگرا که در سال 2003 پس از پیروزی بر ادوارد شوارد نادزه در انتخابات ریاست جمهوری قدرت را در کشور گرجستان به دست گرفت، اکنون در موقعیت دشواری به سر می برد. چرا که ائتلاف ˈرویای گرجستانˈ به رهبریˈبیژینا ایوانیشویلیˈ سرمایه دار مخالف دولت گرجستان با پیروزی در کسب کرسی های بیشتر پارلمان این کشور در عمل خود را برای معرفی نخست وزیر آینده آماده می کند. در این بین با توجه به اهمیت این انتخابات در آینده گرجستان و منطقه گفتگویی با حسن بهشتی پور کارشناس مسائل قفقاز داشته ایم:

واژگان کلیدی: ‌پیروزی، انتخابات، ساکاشویلی، رویای گرجستان، پیامد، روسیه، امریکا


 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: میخاییل ساکاشویلی، رئیس جمهوری گرجستان تأیید کرد حزب او در انتخابات مغلوب ائتلاف تحت رهبری بیدزینا ایوانیشویلی شده است.به نظر شما دلایل اصلی پیروزی ائتلاف رویای گرجستان در انتخابات پارلمانی این کشور کدامند؟

به نظر من برای اینکه بدانیم چرا ائتلاف رویای گرجستان در انتخابات به پیروزی رسیده است باید به این پرسش پاسخ دهیم که چرا ساکاشویلی شکست خورده است؟ در واقع باید گفت ساکاشویلی با شکست غیرمنتظره ای (حداقل برای خود و نزدیکان و متحدانش) روبرو شد. چرا که جنبش اتحاد ملی از قبل تلاش کرده بود که با اصلاح قانون اساسی فضا را برای تداوم قدرت ساکاشویلی بعد از سال 2013 در پست نخست وزیری  فراهم کند . از آنجا که بعد از اکتبر 2013 پایان دوره چهار سال دوم زمام داری ساکاش.یلی او نمی تواند برای بار سوم نامزد انتخابات ریاست جمهوری گرجستان شود؛ از طریق اصلاح قانون اساسی  مقام نخست وزیری را  به قدرت اصلی تبدیل کردند تا ساکاشویلی با پیروزی حزب جنبش اتحاد ملی بتواند موقعیت خود را در قدرت تثبیت کند. با اعلام شکست حزب اقای ساکاشویلی در انتخابات روز دوشنبه  در واقع تمام این برنامه ریزی ها بدون نتیجه ماند. دلیل این امر به دو موضوع عمده برمی گردد. نخست اینکه دوره اعتبار سیاسی ساکاشویلی یه پایان رسیده بود. یعنی جنگ با روسیه و حمله به اوستیای جنوبی و ایجاد بهانه برای روسیه عملا مسئولیت جدایی اوستیای جنوبی و آبخازیا را بر دوش ساکاشویلی گذارد. از همان دوران شکست در جنگ و قطعی شدن جدایی اوستیای جنوبی و آبخازیا از گرجستان در سال 2008  وی می بایست با برعهده گرفتن مسئولیت آن، به خاطر این اشتباه تاریخی خود از قدرت کناره گیری می کرد. اگرچه  سیاست روسیه در قبال گرجستان در آن دوران  قابل دفاع نبود، اما اقدام ساکاشویلی بهانه ای برای دخالت روس ها فراهم کرد.

دوم اینکه هر چند به دلیل ایجاد فضای مثبت اقتصادی این ضعف عمده پوشش پیدا کرده بود، اما در واقع موضع  لو رفتن نوار ویدئویی شکنجه زندانیان گرجستان در زندان «گلدانیا» شهر تفلیس  منجر به جرقه و ایجاد تظاهراتی (تقریبا همانند تظاهرات سال 2003 )شد. این بهانه باعث شد طیف وسیعی از مخالفان ساکاشویلی در قالب تظاهرات به خیابان ها بریزند و اعتراض کنند. امری که با توجه به نزدیکی آن به انتخابات ( که برخی روسیه را به دست داشتن در انتشار نوار مذکور متهم می کنند) عملا تیر خلاصی را  به موقعیت حزب وابسته به آقای  ساکاشویلی در انتخابات زد.

گذشته از این نیز باید اشاره کنم مردم گرجستان از وضعیت بحران در مناسبات با روسیه خسته شده بودند و به  دنبال تغییر بودند و این  امید به وجود آمده بود که ایوانیشویلی می تواند تغیراتی نوین در دو بعد  ایجاد کند. یعنی با توجه به ثروت وی که به اندازه یک سوم کل بودجه گرجستان دارایی دارد، از این پول فضای جدیدی برای جذب سرمایه گذاری بیشتر فراهم کند و شرایط اقتصادی کشور را  مثبت تر کند. دوم تغییرات مورد نظر مردم را در سیاست خارجی بوجود آورد. در این حال سرمایه ایوانیشویلی هم موجب شد تا محافل زیادی به سمت وی روند. یعنی نمی شود نقش پول و تبلیغات را در این انتخابات مانند سایر کشورها نادیده گرفت. علاوه بر این حمایتهای روسیه هم به گونه مستقیم و غیر مستقیم در پیروزی ائتلاف رویای گرجستان نقش داشت. یعنی هر چند روسیه در این امر مداخله مستقیم نکرد، اما از همه امکانات بهره گرفت ( هر چند در دور قبل چنین تلاشی انجام شد، اما رهبری ائتلاف در گذشته قدرتمند نبود) تا ساکاشویلی شکست خورد . در واقع باید گفت مجموعه این شرایط باعث شد تا حزب اتحاد ملی ساکاشویلی رای نیاورد. و جبهه رویای گرجستان پس از نزدیک به یک دهه خود را برای تحویل گرفتن قدرت از ساکاشویلی آماده کند.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: رؤیای گرجستان”، ائتلافی متشکل از شش حزب، برنده انتخابات پارلمانی شده است. در این حال این ائتلاف تا چه حدی می تواند اتحاد خود را در برابر ساکاشویلی در یک سال آینده حفظ کند؟

یکی از مشکلات اساسی کشورهای در حال توسعه این است که برای مخالفت با رهبر یا شخصیت سیاسی ائتلافی تشکیل می شود، اما ممکن است آنها اختلافات اساسی هم داشته باشند. یعنی هم اکنون رویای گرجستان برای رفتن ساکاشویلی ائتلاف کرده، اما این ائتلاف دارای نگاه های مختلف سیاسی است و اختلافاتی هم در داخل اعضای و رهبرانش وجود دارد. یکی از اختلافاتی که ممکن است رخ دهد اختلاف در سیاست خارجی است. در واقع برخی از شخصیت های ائتلاف حتی منتقد روسیه هم هستند، اما در شرایط کنونی مجبور به کار و تفاهم برای تقسیم قدرت هستند. به علاوه باید توجه داشت که در فضای فعلی گرجستان با توجه به تغییر نظام به سمت قدرت گیری نخست وزیر باید به تعامل نخست وزیر با رئیس جمهور یعنی ساکاشویلی هم در یکسال آینده توجه کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:ˈایوانیشویلیˈ رهبر ائتلاف رویا گرجستان اعلام کرده است که برای همکاری با حزب حاکم ˈجنبش ملی متحدˈ آمادگی دارد و از رهبران حزب حاکم دعوت به تعامل برای سازندگی و ثبات در گرجستان کرده است. همچنین برخی منابع خبری اعلام کرده اند که ایوانیشویلی، به ساکاشویلی، رئیس جمهوری کنونی پیشنهاد داده که از سمت خود زودتر از سال 2013 استعفاء دهد و در این کشور انتخابات زودهنگام برپا شود. در این حال آیا ممکن است ساکاشویلی مجبور به استعفا گردد؟

استعفای آقای ساکاشویلی کمکی به تحولات گرجستان نمی کند و این خواسته بیشتر  تبلیغاتی  و سیاسی است. واقعیت هم آن است که در مدت یک سال آینده در این کشور می تواند فضایی را برای تغییر در گرجستان فراهم کنند. یعنی باید توجه داشت که این نخستین بار است که پس از استقلال گرجستان از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، روند انتقال قدرت میان احزاب در این کشور به شکلی مسالمت‌آمیز انجام می‌شود. چرا که چه در دوره گامساخوردیا چه شوارد نادزه و انقلاب گل رز رهبران به شکل مسالمت آمیزی از قدرت کنار نرفتند. در این حال تحول جدید خیلی ارزشمند است و کناره گیری ساکاشویلی هم کمکی به این امر نمیکند. در این میان هم باید توجه داشت که این کشور با چالشهای فراونی از جمله تعین تکلیف نهایی اوستیای جنوبی و آبخازیا روبرو است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین پیامدهای پیروزی ائتلاف رویای گرجستان در سطح درونی و داخلی این کشور چه میتواند باشد؟

در واقع اینکه برای نخستین بارگردش قدرت به گونه ای کاملا دمکراتیک در گرجستان پس ازگذشت یک دهه انجام شد موفقیت بزرگی در صحنه داخلی این کشور است. در این راستا گردش نخبگان می تواند به ایجاد ایده های جدید برای اداره امور گرجستان کمک کند. به گونه ای که با کنار رفتن ساکاشویلی وی تبدیل به اپوزسیون دولت در پارلمان خواهد شد که این تجربه خوبی است. تجربه ای که در بین جمهوری های شوروی سابق فقط در قرقیزستان و تا حدی اوکراین دیده ایم. یعنی در دو دهه پس از فروپاشی در بیشتر کشورهای آسیای میانه و قفقاز حتی روسیه عملا گردش نخبگان صورت نگرفته است. امری که برای جوامع در حال گذار مشکل زاست. از نظر اقتصادی هم باید گفت با توجه به اینکه ایوانیشویلی فردی تکنوکرات است اگر وی بتواند فساد را از تیم همراه خود دور کند، شاید بتواند موقعیت ویژه ای را برای گرجستان در منطقه قفقاز جنوبی و دریای سیاه ایجاد کند. چنانچه وی وعده داده شده است گرجستان تبدیل به قطب جذب سرمایه گذاری در منطقه گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ایوانیشویلی دارای مناسبات نزدیک و دوستانه با ولادیمیر پوتین است و گفته است هیچ تغییر راهبردی در گرجستان رخ نخواهد داد. در این حال مهم ترین پیامدهای منطقه ای و بین المللیی پیروزی رویا گرجستان چه خواهد بود؟

مهم ترین پیامد بیرونی پیروزی رویای گرجستان را میتوان بهبود روابط تفلیس و مسکو دانست. چرا که با توجه روابط بد دو کشور بویژه از سال 2008 به بعد به احتمال بسیار زیاد، مناسبات دوکشور بهبود خواهد یافت و حداقل فضای مثبت جدیدی را تجربه خواهد کرد. در این حال به نظر نمیرسد که ایوانیشویلی فقط به توسعه روابط با روسیه توجه کند چرا که وی نگاهی مثبت به گسترش روابط با اتحادیه اروپا و امریکا هم دارد. یعنی به نوعی به دنبال برقراری موازنه مثبت در روابط با مسکو، واشنگتن و بروکسل است. در این بین مهمترین مشکل مهم وی تعیین تکلیف نهایی اوستیای جنوبی و آبخازیا است. این دو منطقه جدایی طلب برای مردم گرجستان بسیار اهمیت دارد و روس ها هم به نظر نمی رسد که به خاطر ایوانشویلی (متحد خود) از اوستیای جنوبی و آبخازیا بگذرند، اما در کل فضایی مناسب تر برای حل مشکلات این دو منطقه  فراهم خواهد شد. گذشته از این، هیچ رهبر گرجستانی نه می تواند و نه می خواهد از جدایی دو جمهوری خود خوانده اوستیای جنوبی و آبخازیا حمایت کند. یعنی به نظر می رسد آقای ایوانیشویلی رویارویی با روسیه را دنبال نخواهدکرد و بجای آن تلاش خواهد کرد که از راه تعامل با روس ها این مشکل را حل کند. لذا پیروزی ائتلاف “رویای گرجستان” در  تعیین آینده اوستیای جنوبی و آبخازیا بسیار تاثیر گذار خواهد بود.

از سوی دیگر هم درسطح منطقه روابط گرجستان با کشورهایی مانند ایران تقویت خواهد شد و احتمالا مناسبات با ترکیه هم گسترش بیشتری خواهد یافت. در این حال اختلافات جزئی با ارمنستان و آذربایجان تغییر عمده نخواهد کرد. چرا ریشه های جداگانه ای دارد که تحت تاثیر تغییر دولت ها قرار نمی گیرد .

اما درباره عضویت گرجستان در پیمان  ناتو تا جایی که در شعار های ایوانیشویلی وجود داشت وی از پیوستن گرجستان به ناتو حمایت کرده بود، اما من بعید میدانم با توجه به روابط با روس ها به این امر بپردازد. یعنی اگر وی بخواهد مساله آبخازیا و  اوستیای جنوبی را از راه تعامل با روس ها حل کند بعید است بتواند همزمان سیاست نزدیک شدن به ناتو را دنبال کند. چراکه عضویت گرجستان در ناتو برای روس ها غیر قابل تحمل است و حتی یکی از دلایل  جنگ سال 2008 طرح این مساله بود. در بعد دیگری باید گفت بازنده اصلی این انتخابات امریکاییها هستند. چرا که اگر چه به گونه موقت ولی مهم ترین  متحد خود را  در منطقه راهبردی  قفقاز جنوبی از دست دادند یعنی در شرایط کنونی ساکاوشویلی حداقل تا 4سال دیگر فرصت بازگشت به قدرت را از دست داد .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بهبوذ روابط با روس ها چه تاثیری در حل مشکل تمامیت ارضی گرجستان و دو جمهوری آبخازای و اوستیای جنوبی دارد ؟

موضع دو جمهوری جدا شده استخوان لای زخمی است که روس ها برای تنظیم مناسبات با گرجی ها از آن بهره می گیرند. یعنی ابتدا باید شاهد ایجاد تغییرات در روابط مسکو تفلیس بود بعد به سمت تعیین تکلیف دو جمهوری جدا شده بود. یعنی در روند مذاکره یا گرجستان باید  به استقلال دو جمهوری تن دهد (که خیلی بعید است) و یا به گونه ای خودمختاری رضایت دهند( دارای شانس بیست درصدی است) یا مدل کنفدرالی که بالاتر از درجه خودمختاری و کمتر از استقلال است را در پیش گیرد. در این حال همه این امور به بهبود روابط مسکو و تفلیس وابسته است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در زمان ریاست جمهوری ساکاشویلی، گرجستان به «شورای اروپا» پذیرفته شده و با پیمان ناتو همکاری های نظامی برقرار کرد. در این حال پیوستن به اتحادیه اروپا تا چه حدی مورد نظر خواهد بود؟

 دولت ساکاشویلی خواستار نزدیک شدن هرچه بیشتر با اتحادیه اروپا و امریکا است. اما هنوز نیز این امر مطرح است که ائتلاف جدید تا چه میزان پیگیر پیوستن به اتحادیه اروپا باشد. ضمن اینکه باید در نظر داشت که روس ها هم خیلی مخالف پیوستن گرجستان به اتحادیه اروپا نیستند و بیشتر مخالف ناتو هستند. در این حال با توجه به طرح اتحادیه اوراسیایی پوتین شاید گرجستان به نقطه وصلی بین این اتحادیه اورآسیا و اتحادیه اروپا تبدیل شود. اما به احتمال زیاد شاهد بهبود روابط تقلیس با اتحادیه اروپا خواهیم بود.  اما این به معنای عضویت نیست. چرا که با توجه به وضعیت گرجستان بعید است  تا  4 سال دیگر موانع موجود بر سر راه تحقق این موضوع برداشته شود ضمن انکه شرایط برای پیوستن به اتحادیه اروپای بحران زده به مراتب دشوار تر از قبل شده است.

 

 

 

Share