مهر ۱۷, ۱۴۰۰ – ۳:۰۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

در طول تاریخ، تسلط بر راههای دریایی زمینه ساز توسعه نامحدود اقتصادی و تجاری بوده است. آلفرد تیر ماهان(1914-1840)، ژئواستراتژیست مطرح ایالات متحده امریکا، که نیروی …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, خاورمیانه, گفتگو

نیاز به استراتژی واحد و مکانیسم های تنش زدا و اعتمادساز در روابط ایران با اعراب – گفتگو با دکترمحمد صالح صدقیان رئیس مرکز عربی مطالعات ایرانی

نگارش در تیر ۱۷, ۱۳۹۲ – ۱۱:۵۵ ق.ظ
نیاز به استراتژی واحد و مکانیسم های تنش زدا و اعتمادساز در روابط ایران با اعراب  – گفتگو با دکترمحمد صالح صدقیان  رئیس مرکز عربی مطالعات ایرانی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

در دو سال گذشته یکی از بحث های مهم در مورد تنش های ایرانی- عربی بررسی نوع نگاه اعراب به ایران و ایرانیان بوده است. در این راستا گذشته از خبرها و گزارش های گوناگون نشانه و نمودهای مختلفی از تنشهای مداوم ایران با کشورهای عربی بویژه بین ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس وجود داشته است. در این با توجه به تنشهای دو سال گذشته روابط دو سویه گذشته برای بررسی و آسیب شناسی نوع نگاه کشورهای عربی بویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس و گذار  از این روابط به سوی تنش زدایی و اعتمادسازی با اعراب گفتگویی با دکتر محمد صالح صدقیان پژوهشگر عراقی و رئیس مرکز  عربی مطالعات ایرانی داشته ایم:

 واژگان کلیدی: ایران از نگاه اعراب، رویکرد شورای همکاری خلیج فارس به ایران، تنش بین ایران و کشورهای عربی، تنش زدایی در روابط ایران و اعراب، آینده روابط ایران با کشورهای عربی، عوامل موثر در تنش ایران و اعراب، نیاز به استراتژی واحد در روابط ایران با اعراب، مکانیسم های تنش زدا و اعتمادساز در روابط ایران با اعراب

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر قائل به نوعی دسته بدنی در نگاه کشورهای عربی به ایران از جمله تندرو،  میانه رو و  همگرا باشیم. مهم ترین کشورهای عربی که دارای بیشتری تنش و مخالفت با ایران هستند چه تاثیری بر کشوری های دیگر داشته اند؟

نخست باید گفت اگر ایران انتخابات و شرایط داخلی را به رسانه های عربی به درستی منعکس کند به نفع جمهوری اسلامی ایران  است. مقاله ای در روزنامه الحیات می خواندم. نویسنده فردی عرب و مقیم امریکا بود. وی معتقد بود با پیروزی حسن روحانی در حوزه روابط ایران و امریکا توپ در زمین امریکا است. مسائل جهان عرب هم همین گونه است. وقت نگاه منصفانه ای به ایران در بین نخبگان و رسانه های عربی در مورد ایران شکل گیرد بسیاری از کشورهای عربی که مظاهری از دمکراسی و.. را هم ندارند بالاجبار نگاه مثبتی به ایران خواهند داشت. دوم در دو سال اخیر مساله سوریه در مواضع کشورهای عربی در مورد روابط با ایران تاثیرگذاشته است. واقعیت آن است که ایران نتوانسته به نحو درستی رویکرد خود را تبیین کند و مواضع خود را روشن تر بگوید که چرا از بشار اسد دفاع کرده است؟ چرا موجب انتقال قدرت در سوریه نبوده است؟ در این مساله صرف شعار دادن درباره رویکرد ایران در سوریه کافی نیست و باید با حساسیت و دیپلماسی سیاسی و رسانه ای با آن برخورد میشد. مثلا در همایش ها و کنفرانس های منطقه ای و بین المللی که در چند سال اخیر در ایران برگزار میشد. شصت تا هفتاد درصد کسانی که از کشورهای عربی به این همایش ها می آمدند از همفکران یا دوستان ایران بودند و عملا این همایش ها چیزی برای ایران در برنداشت. بخش دیگری از شخصیت هایی حاضر در این همایش ها رویکردی  خنثی در مورد ایران داشتند. یعنی کسانی که باید به این همایش ها می آمدند یا نخواستند به ایران بیایند یا ایران نتوانست آنها را دعوت کند. در حالی که باید مخالفان رویکرد ایران به ایران می آمدند و ایرانی ها هم می رفتند و مشخص میشد که خواسته ها دو طرف چیست تا مساله مساله ای شیعی و سنی نگردد. در واقع انقلاب جمهوری اسلامی ایران انقلاب بر محور تنش شیعی- سنی نبود و امام خمینی (ره) هم برای یک بار هم نگفت انقلاب ما انقلابی برای شیعیان است و ما ضد سنی هستیم. در حالی که اکنون کشورهای عربی اینگونه وانمود می کنند که ایران شیعه است و ما سنی هستیم. 

من بر این نظر نیستم که طرح مساله شیعه سنی همین گونه مطرح میشود بلکه دخالت های خارجی و پول هایی هنگفتی نیز در این راه هزینه می گردد، زمانی که تنش شیعه و سنی مطرح می گردد اسرائیل اولین بازیگری است که از این مساله سود می برد. حتی امریکا و انگلیس بدان اندازه سود نمی برند. برای اسرائیل مهمترین مساله اختلاف بین مسلمانان است. همین امر موجب شد که امام خمینی به رفع اختلاف بین مسلمانان نظر داشت. در این حال اما باید قبول داشت ایران هم در این تنش سهیم بوده است و از این کم کاری ایران بازیگران خارجی سوئ استفاده کرده اند. چنانچه در مصر و کشورهای دیگر از مساله شیعه و سنی سو استفاده شده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شما معتقدید که بحران سوریه و بحرین بر نوع فاصله گیری بیشتر بین ایران و  کشورهای عربی در دو سال گذشته تاثیر عمیقی گذاشته است؟

ببیندید. این دو مساله موجب شد تنش بین ایران و کشورهای عربی تشدید گردد. در دو سال اخیر مواضع سیاسی ایران از نگاه کشورهای عربی در محور شکاف شیعی و سنی تفسیر شد. اکنون مشکلی که در جهان عرب وجود دارد مشکل شیعی و سنی است و بسیار هم حاد شده است. این تنش در لبنان ، عراق، سوریه، مصر و کشورهای خلیج فارس هم وجود دارد. من بر این نظرم که  مسئولان ایران باید راهکارهایی را در نظر داشته باشند که تنش و شکاف شیعه- سنی در جهان عرب افزایش نیابد و راه حل   علاجی برای این مسله یابند. زمانی که تنش و مشکل شیعه و سنی در جهان اسلام در سطح کنونی ادامه یابد و یا حتی بیشتر گردد بازیگران خارجی و دشمنان در صدد بهره گیری و سوئ استفاده هستند. متاسفانه برخی در ایران در اتاقهایی بسته و به دور از محیط های کشورهای عربی فکر می کنند و به این مساله خطرناک یا شکاف شیعه و سنی نگاه نمی کنند. در حالی که من که با کشورهای عربی ارتباط دارم به خوبی این خطر را حس می کنم. در واقع این مساله بر الگو بودن جمهوری اسلامی ایران تاثیر می گذارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به پیروزی آقای روحانی در انتخابات ریاست جمهوری ایران به نظر شما چه راهکارهایی باید مد نظر ایران در کاهش و رفع تنش در روابط با اعراب باشد؟

آقای روحانی از قبل از انتخابات و بعد از انتخابات هم در کنفرانس خبری خود گفتمان تنش زدایی را مد نظر قرار داده بود. همچنین وی به روابط محبت آمیز با کشورهای عربی بویژه با عربستان سعودی نظر دارد. به نظر من کشورهای عربی بویژه عربستان اکنون باید ببینند چگونه با ایران رفتار میکنند. اکنون آقای روحانی گامی در رفع تنش برداشته است و باید کشورهای عربی هم گامی به جلو در کاهش تنش بردارند. این امر هم خیلی مهم است. در رسانه ای عربی من از کشورهای عربی دعوت کردم هام که از فرصتی که با انتخابات ایران پیدا شده است نه به خاطر منافع ایران بلکه به خاطر مصالح و منافع دو ملت ایران و اعراب بهره گیرند.  من امید دارم که آقای روحانی بتواند سیاست تنش زدایی اثرگذاری را مدنظر داشته باشد و در کشورهای خلیج فارسی و عربی تاثیر گذارد. من امیدوارم که کشورهای عربی هم رفتار منطقی تری را بروز دهند.  اما باید باز هم توجه کرد که کشورهای کوچک خلیح فارسی نمی توانند منتظر سیاست های نوسانی ایران باشند. یعنی رئیس جمهوری در ایران دارای روابط خوب با آنها است و یا دیگرانی که به قدرت میرسند رویکردی جدا دارند. یعنی باید خروجی سیاست خارجی ایران در مورد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و کشورهای عربی ثابت باشد و استراتژی ثابتی در مورد اعراب باید مد نظر باشد. اینکه روحانی به قدرت رسد و روابط با کشورهای عربی خوب گردد و موافقت نامه هایی نوین هم امضا گردد و .. کافی نیست بلکه باید توجه داشت که نباید رئیس جمهور دیگری بعد از آقای روحانی به قدرت رسد و مثلا بگوید بحرین جزئ ایران است.  باید توجه داشت که مثلا قبلا که آقای شریعتمداری و در سه سال پیش اشاره کرد که بحرین مال خودمان بوده است و …. اینگونه سخن گفتن به چه منظور بود؟ آیا ایران دوباره قصد داشت بحرین را جز خاک خود اعلام کند؟ یعنی در مقابل این سخنان مقامات بحرین در بحرین می بینند که شخصیتی در ایران به بحرین اشاره میکند. بیایید به گذشته نگاه کنیم فکر می کنید صدام چگونه کویت را اشغال کرد؟ من نمی گویم جمهوری اسلامی ایران این نگاه را در مورد بحرین دارد، اما طرف مقابل اینگونه نگاه نمی کند. یعنی ایران گاه با رفتارهای نسنجیده این امر را تشدید میکنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: یعنی رویکرد رسانه های ایرانی هم گاه موجب تشدید سیاست ترس و نگرانی در بین کشورهای شورای همکاری خلیج فارس شده است؟

واقعیت اینگونه است. آیا می دانید اصل اشغال کویت توسط عراق از مقاله ای در روزنامه شروع و بعد ارتش صدام کویت را اشغال کرد. حال کشورهای عربی و بحرینی ها هم همین نگاه را در مورد مقاله قبلی روزنامه کیهان در مورد بحرین دارد. یعنی این نگرانی وجود داشت که همچون مورد حمله عراق به کویت حمله ایران به بحرین رخ دهد و به این امر در کشورهای عربی دامن زده شد. در واقع مسائل رسانه ای در ایران هم به این رویکرد و رفتار با کشورهای عربی تاثیر گذار است. ایران باید تکلیف خود را با کشورهای عربی روشن کند. یعنی در حالی که شخصیتی ایرانی امنیت خلیج فارس را امنیت ایران می داند و به کشورهای عربی احترام میگذارد دیگری نباید رویکردی دیگر داشته باشد. ایران نباید رویکردی دوگانه داشته باشد.

همچنین موازنه کاری در سیاست خارجی ایران هم در این روابط موثر است. قطعا وزارت امور خارجه و نهادهای دیگر نظامی، سازمان ارتباطات فرهنگی و … باید استراتژی واحدی را در قبال کشورهای عربی داشته باشند تا همه سازمان ها و نهادها در این  محور گام بردارند تا عملا رویکردی واحد حس گردد. نباید توقع داشت که وزیری از کشوری عربی به ایران بیاید و گفتگو کنیم و   رئیس جمهور ایران به وی بگوید امنیت کشور شما همچون امنیت ما سپس مقاله ای دیگر در رسانه های ایران برعکس باشد. مثلا در مورد مقاله کیهان کشورهای عربی به این امر استناد میکردند که نویسنده مقاله نماینده رهبری انقلاب در روزنامه کیهان است. در مقابل ما اگر دهها بار  هم بگوییم که این مقاله نظر رهبر انقلاب نیست اثرگذار نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در حوزه امنیتی و اقتصادی چه مکانیسم هایی برای تنش زدایی از روابط ایران و اعراب پیشنهاد میکنید؟

برای ساخت هر خانه ای باید زیر بنای آن قوی باشد. اگر زیربنای روابط قوی گردد با ساخت چند طبقه ساختمان قوی است، اما اگر زیرساخت ها قوی نباشد ممکن است در سقف اول هم خراب گردد. یعنی ساختار روابط ایران با کشورهای عربی باید روشن، عمیق، واضع و شفاف باشد. ایران مشکلی در زمینه همکاری اقتصادی، تجاری، اجتماعی، فرهنگی و.. ندارد. شش کشور حوزه خلیج فارس بازار بزرگ مصرف کننده دارند و همه کشورهای دنیا توجه ویژه ای به آن دارند در حالی که ایران با فاصله اندکی نقشی ندارد.  روادید ورود به این کشورها سخت است. سیاست نوسان دار در روابط با اعراب موجب ضرر به ایران و کشورهای عربی است.

در این حال باید توجه داشت که موافقنامه های امنیتی بین ایران و کشورهای عربی آخرین مرحله در روابط ایران با این کشورها است. در حالی که باید اکنون زیرساختها مورد توجه قرار گیرد. در این حال همه مسائل چه گفتمان سیاسی رسانه ای و.. هم   اصلاح و مد نظر  قرار گیرد. سیاست های باید به گونه ای اعتماد ساز باشد. در این حال اگر اعتماد سازی بین ایران و کشورهای عربی انجام گیرد می توان روابط را ساخت و برقرار کرد.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا کشورهای میانه رو عربی همچون عمان می توانند نقشی در کاهش تنش بین ایران و کشورهای عربی مخالف ایران داشته باشند؟

 اگر ایران نمی تواند روابط خود را با کشورهای عربی را اصلاح و به کاهش تنش رهنمون کند، کشورهای دیگر هم نمی توانند کاری برای ایران انجام دهند. هر کشوری که بخواهد در این امر دخیل گردد باید در  این امر ذینفع باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر ایران با مصر و عربستان به نوعی توافق نسبی بر سر بحران در بحرین و سوریه رسد می توان امیدوار بود روابط ایران و  اعراب به سوی  کاهش تنش حرکت کند؟

 من فکر میکنم اگر روابط ایران با عربستان نزدیکتر شود بسیاری از مسائل جهان عرب را میتوان حل کرد. البته این امر خود سخت است، اکنون اعتمادی در روابط وجود ندارد. وقتی یک مقام عربستانی سخن می گوید ایرانی ها اعتمادی به آن ندارند و وقتی هم ایرانی ها سخن می گویند عربستانی ها آن را قبول ندارند و اعتمادی به گفته ها ندارند. قبلا این بی اعتمادی بین ایران و امریکا بود اما اکنون بین ایران و کشورهای اروپایی و اسلامی و عربی هم گسترده شده است.

 

گفتگو از : فرزاد رمضانی بونش

 

Share