مهر ۵, ۱۳۹۹ – ۴:۰۱ ب.ظ |

دکتر محمد مهدی مظاهری
 استاد دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

هفتاد و پنجمین نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل امسال در حالی برگزار می شود که به دلیل پاندمی  کرونا خبری از گردهمایی سران کشورها …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, آسیای میانه, اروپا, اوراسیا, روسیه, گزیده ها, گفتگو

بسترهای همگرایی و واگرایی روسیه و ازبکستان-گفتگو با دکتر روح اله مدبر- بخش پایانی

نگارش در اسفند ۱۹, ۱۳۹۸ – ۴:۰۵ ب.ظ
Share

صاحب نظر مسائل روسیه

مرکز بین المللی مطالعات صلحIPSC

ازبکستان و روسیه از گذشته دارای روابط پایدار و چند بعدی ای بوده اند، اما در سالهای اخیر این روابط ابعادی نوین به خود گرفته و اکنون دو کشور دارای روابط چند بعدی تر و بسترهای فراوانی برای همکاری و همگرایی در منطقه هستند. در این حال برای درک بهتری از نوع روابط دوسویه به گفتگویی با دکتر مدبر پرداخته ایم:

واژگان کلیدی:روسیه، ازبکستان، بستر، همگرایی ، واگرایی ،دکتر روح اله مدبر، تاشکند، آسیای مرکزی

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط همگرایانه و یا واگرایانه ازبکستان و روسیه به چه متغیرها و عواملی بستگی دارد ؟

برای روسیه بازگرداندن «تاشکند» به حوزه تأثیر ژئوپلیتیک خود مهم می‌باشد؛ به لحاظ ژئوپلیتیکی، ازبکستان در چندین زمینه برای روسیه مهم می باشد ؛ برای نمونه به عنوان یک بازیگر مهم در تأمین امنیت منطقه ای. این بدان معنی است که یکی از اهداف «مسکو» تلاش برای بازگرداندن ازبکستان به سازمان پیمان امنیت جمعی به عنوان شریک استراتژیک احتمالی در آسیای مرکزی خواهد بود.

مساعدت روسیه برای ورود ازبکستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز به این موضوع مرتبط است که مسکو از فعالیت های بیش از حد سرمایه گذاری و اقتصادی چین در آسیای مرکزی چه به صورت روابط دوجانبه و چه در چهارچوب پروژه «یک کمربند – یک جاده» استقبال نمی کند.

البته ازبکستان از اول ژانویه سال 2020 برای اتباع چین نظام لغو روادید (به مدت هفت روز) وضع خواهد کرد. از سوی دیگر افزایش حضور نظامی چین در ولایت خودمختار «بدخشان» تاجیکستان و موافقت «پکن» برای ساخت 30 تا 40 پاسگاه مرزی بین تاجیکستان و افغانستان حاکی از آن است که چین درصصد افزایش نفوذ نظامی خود در منطقه راهبردی آسیای مرکزی است. برای روسیه کاهش نفوذ  چین وآمریکا در منطقه مهم می باشد. و ضروری است ازبکستان در مسیر همگرایی با فدراسیون روسیه حرکت کند و آینده ترسیم این مسیر بسته به تنوع مناسبات و حرکت در تعمیق این مناسبات میان دو کشور است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تهدید اسلام گرایی و احتمال بی ثباتی در ازبکستان چه نقشی در روابط روسیه و ازبکستان دارد؟

برای درک بهتر وضعیت مذهبی ازبکستان، بررسی مهم‌ترین گروه‌ها و اندیشه‌های مؤثر اسلامی، اهداف و موانع موجود بر سر راه آنها ضروری است: وهابیت نخستین‌بار در سال 1912 به آسیای مرکزی معرفی شد. سپس شریف محمد از سوی عربستان، نخستین مدرسه علوم وهابی را در دره فرغانه پایه‌گذاری‌کرد. اندیشه وهابیت، ابتدا به‌واسطه مخالفت با تصوف و صوفیان با بی‌رغبتی مردم منطقه مواجه‌شد؛ اما به‌تدریج و به‌ویژه در زمان ضعف مجاهدان، مورد استقبال مردم قرارگرفت. در اواخر دهه 1980، در بحبوحه فروپاشی شوروی، و 70 سال محرومیت مذهبی ناشی از سلطه کمونیسم، وهابیت به‌عنوان یک جنبش که هدف اصلی آن آموزش سنت‌های اسلامی به اهالی بومی بود به سرعت گسترش‌یافت. نه تنها شواهد بسیار حاکی از دریافت کمک‌های نقدی و حمایت از گروه‌های تندرو آسیای مرکزی به‌وسیله مؤسسه‌های بازرگانی و رهبران عالی‌رتبه عربستان است؛ بلکه بسیاری از رهبران گروه‌های تندرو ازجمله جنبش اسلامی ازبکستان برای جذب کمک‌های بیشتر به عربستان سفرکرده‌اند.

جنبش اسلامی ازبکستان، ائتلافی متشکل از مبارزان مسلمان ازبکستان و کشورهای دیگر آسیای مرکزی، مخالف رژیم ازبکستان است. این جنبش در سال 1998 به‌وسیله طاهر یولداشف و جمعه نمنگانی پس از پایان جنگ داخلی ازبکستان بنیان‌گذارده‌شده  و موجبات درگیری های مسلحانه با دولت مرکزی گردید. میراث اقتصادی شوروی برای ازبکستان زیرساخت‌های ضعیف و فرسوده، وابستگی بیش از اندازه به کشت پنبه به‌عنوان تنها محصول صادراتی و منابع روبه زوال بود. این شرایط در نتیجه اقتصاد دستوری حکومت شوروی و نظام کنترل یکپارچه جمهوری‌های تحت سلطه به‌وجودآمده‌بود. دولت ازبکستان پس از استقلال، به دنبال اجرای اقتصاد دستوری با دادن سوبسید، کنترل شدید بر تولید و قیمت کالاها با افزایش بیش از حد نرخ تورم روبه‌رو شده است. بیکاری، در شرایطی که میزان رشد جمعیت بالاست، یکی دیگر از تهدیدهای جدی برای اقتصاد ناکارآمد ازبکستان به‌شمارمی‌آید. بر اساس آمار دفتر برنامه‌ریزی دولت ازبکستانه، 60 درصد جمعیت ازبکستان زیر 25 سال هستند که بیشتر آنان شغلی ندارند. نرخ تورم گاهی تا60 درصد می‌رسد و در مناطق روستایی، کشاورزان همچنان به کشت پنبه مجبورهستند؛ با این حال درآمد ناچیزی نصیب آنها می‌شود. بیکاری، به‌ویژه در میان جوانان ناگزیر به افزایش میزان جرایم و خشونت‌ها می‌انجامد.پس از استقلال، با بدترشدن اوضاع اقتصادی و کاهش سطح استانداردهای زندگی و افزایش فقر، موجی از خشم و نارضایتی در میان توده‌های مردم شکل‌گرفته و خود تهدیدی همیشگی برای توسعه ناامنی و خشونت است. با توجه به مستعد بودن برخی کشورهای دیگر منطقه آسیای مرکزی و قفقاز به توسعه خشونت و ناامنیو همچنین سواستفاده جریانهای افراطی و سلفی  این مساله برای فدراسیون روسیه بسیار حائز اهمیت است و بر همکاری مشترک دو کشور بای جلوگیری از روند شروع افراط گرایی می افزاید لاکن مولفه اساسی مقابله با شروع این ناآرامی ها حرکت ازبکستان در مسیر اتخاذ سیاستی واقع گرایانه جهت رفع مشکلات اقتصادی و معیشتی جامعه خود به منظور مقابله با روند گسترش اقدامات افراط گرایانه و خشونت آمیز است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: جایگاه روسیه در آینده سیاست خارجی ازبکستان و همچنین جایگاه آینده ازبکستان در سیاست خارجی روسیه را چگونه مورد پیش بینی می کنید؟

اگـر چـه مـاده 17 در فصل چهارم قانون اساسی ازبکستان مقرر می دارد که (جمهوری ازبکستان براساس منافع دولـت، ملـت، پیشرفت و امنیت آن می تواند پیمان ببندد و داخل اتحادیه ها و ساختارهای بین دولتی شـود و یـا از آن خارج شود) لکن تجربه نشان داده کشورها در مسیر اعتماد به هر نوع پیمان و یا حرکت به سمت اتخاذ روابط راهبردی با ازبکستان با احتیاط عمل می نمایند لذا مسکو در تدوین راهبرد سیاست خارجی خود با تاشکند همواره با دقت روابط همه جانبه و اقدامات این کشور و عمل به تعهداتش را تحت نظر دارد لکن اکنون توسعه مناسبات با روسیه بیشتر برای ازبکها ضروری و مهم است و درصدد جلب اعتماد مسکودر حرکت می باشند و جایگاه فدراسیون روسیه در سیاست خارجی نوین ازبکستان مهم طراحی گردیده است.

Share