June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اروپا, اوكراین, روسیه, گزیده ها, گفتگو

پیامدهای حقوقی پیوستن کریمه به روسیه -گفتگو با دکتر اسعد اردلان

نگارش در April 12, 2014 – 2:50 am
پیامدهای حقوقی پیوستن کریمه به روسیه  -گفتگو با دکتر اسعد اردلان
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

بعد از همه پرسی استقلال یا پیوست به روسیه در شبه جزیره کریمه و پیوستن آن به روسیه بسیاری به مشکلات و چالشها و پیامدهای  حقوقی این امر توجه کرده اند. همه پرسی در خصوص جدایی کریمه از اوکراین و متعاقبا الحاق به فدراسیون روسیه، نتایجی را رقم زد که از قبل انتظار آن می رفت. اکثریت قاطع و قابل توجه مردم کریمه برخلاف این مسئله که کریمه به عنوان بخشی از دولت اوکراین باقی بماند رأی دادند. دقیقا روز بعد از همه پرسی، شورای عالی ملی کریمه استقلال کریمه را اعلام نمود و از کشورهای دیگر خواست کریمه را به عنوان یک کشور برخوردار از حاکمیت مستقل به رسمیت بشناسند؛ و روسیه و کریمه توافقنامه ای در ارتباط با پیوستن کریمه به فدراسیون روسیه امضاء نمودند.در همین راستا برای درک بهتری از پیامدهای حقوقی پیوستن کریمه به روسیه گفتگویی با دکتر اسعد اردلان داشته ایم:

واژگان کلیدی: اهمیت ژئوپلتیکی شبه جزیره کریمه برای بازیگران،اهمیت حقوقی شبه جزیره کریمه، پیامدهای حقوقی پیوستن کریمه به روسیه ، تاثیرات حقوقی پیوستن کریمه برای غرب

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مقامات کریمه و روسیه بویژه با استناد به نظریه مشورتی دیوان بین المللی دادگستری درخصوص کوزوو درصدد موجه و مشروع جلوه دادن اقدامات خود بر اساس حقوق بین الملل هستند. شورای عالی کریمه در بیانیه ای در 11 مارس 2014 اعلام نمود که کریمه با عنایت به منشور ملل متحد و کلیه ی اسناد بین المللی دیگر در این زمینه عمل نموده و تأیید و تصدیق وضعیت کوزوو از سوی دیوان بین المللی دادگستری سازمان ملل در 22 ژوئیه 2010 را مطمح نظر قرار می دهد. آیا از منظر حقوق بین الملل اعلامیه یکجانبه ی استقلال از جانب بخشی از کشور، هیچ یک از هنجارها و ضوابط بین‌المللی را نقض نمی کند. چگونه می توان چنین ادعاهایی را وفق حقوق بین الملل مطرح نمود؟

 

یکی از مشکلات روابط بین الملل در دنیای ما تفسیرهای غیر حقوقی برخی کشورها و سیاستمداران از حقوق بین الملل است. امری که باید بطور تخصصی به حقوق دانان محول شود.بیانیه مجلس کریمه در استناد به حقوق بین الملل نیز از همین مقوله است.حقوق بین الملل بطور اصولی هرنوع اقدامی را که تمامت ارضی یک کشور را مورد تعرض قرار دهد رد می کند و این حق را تنها در دو وضعیت به رسمیت شناخته است: یکی اعلام استقلال مستعمرات از استعمارگران و دیگری جدایی خواهی مردمانی که در یک کشور تحت ستم قرار گرفته اند. در منشور ملل متحد ماده ای که از این استدلال کریمه و روسیه دفاع کند وجود ندارد. شگفتی بزرگ در این است که کریمه را با کوزووو مقایسه کرده اند! این مقایسه چه از نظر واقعیات و اتفاقات و چه از نظر حقوق بین الملل فاقد ارزش و استدلال است زیرا:

وضعیت کوزووو با کریمه کلا متفاوت بوده است. رای دیوان از پشتوانه حقوقی قطعنامه های شورای امنیت برخوردار بود. همان گونه که دیوان در نظریه مشورتی درباره کوزووو گفته است، اعلامیه یک جانبه استقلال را باید با توجه به واقعیت هایی که منجر به صدور اعلامیه می شود بررسی کرد. در آن مورد واقعیت ها بطور اختصار عبارت بودند از این که کوزوو در یک بحران شدید نقض حقوق انسانی و بشردوستانه بین المللی در اثر محاصره و سرکوب مردم از سوی صربستان قرار داشت. آن گونه که شورای امنیت در 4 قطعنامه ای که در آن مورد صادر کرده بود بحران کوزووو را تهدید علیه صلح و امنیت بین المللی شناخته بود. به هر 4 قطعنامه هم روسیه رای مثبت داده بود و در نتیجه اذعان کرده بود که در آن قضیه وضعیت وخیم انسانی وجود داشت. نگرانی از اقدامات تروریستی وجود داشت و آواره گی گسترده مردم به یک تراژدی انسانی تبدیل شده بود. یکی از نگرانی های اصلی شورا نیز به خطر افتادن جان و امنیت نیروهای بین المللی بود و برای حل و فصل امور به تدابیر فصل هفتم منشور ملل متحد اتخاذ سند کرده بود. شرایطی که مسئولیت بین المللی حمایت از مردم کوزووو را قابل اعمال می دانست. کدام یک از این شرایط در کریمه وجود داشته و دارد؟

شگفت آورتر این است که بر خلاف کشورهای غربی که کوزووو را به استناد اعلامیه درخواست شناسایی به رسمیت شناخته بودند، روسیه خود نسبت به اعلامیه استقلالی که از سوی کوزوو صادر شده بود واکنش منفی نشان داد و همراه با صربستان و چین آن اعلامیه استقلال را غیر قانونی و نامشروع دانسته بود. در این وضعیت چگونه یک اعلامیه که غیر قانونی و نامشروع اعلام می گردد در مورد مشابه کریمه مبنای استدلال برای مشروعیت حقوقی قرار می گیرد؟!

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا کریمه اساسا از حق ذاتی جدایی طبق حقوق بین الملل برخوردار است یا خیر؟

 

خیر. مورد کریمه منطبق با هیچکدام از دو اصل فوق نیست.نه مستمره اوکراین بوده و نه مردمش تحت ستم و شرایط غیر انسانی تحمیل شده از سوی حکومت قرار گرفته اند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پیامدهای حقوقی پیوستن شبه جزیره کریمه به روسیه برای روسیه چیست؟

برای من هنوز روشن نشده است که کریمه می خواهد از حالتی که در اوکراین دارد به عنوان یک جمهوری خود مختار خارج و به عنوان کشوری مستقل شود؟ یا به عنوان یک منطقه خودمختار به فدراسیون روسیه به پیوندد و در قلمرو آن قرار گیرد؟ یا تنها شرایطی ایجاد شده است که مردم و زمامداران کنونی اوکراین را تحت فشار پذیرش دوباره حکومت ساقط شده قرار دهد و پس از موفقیت،  کریمه به قلمرو اوکراین برگردد؟ هر کدام از این موقعیت ها پیامدهای حقوقی خود را خواهند داشت. این اعلام جدایی از اوکراین و حمایت روسیه از آن به هر شکلی که در آید امری سیاسی است و نگرانی روسیه را در از دست دادن اشراف کامل بر دریای سیاه و محل پایگاه ناوگان دریایی روسیه نشان می دهد. روسیه به درستی احساس می کند که مشمول یک سیاست هژمونیک غربی شده است و برای جلوگیری از توفیق این سیاست هم در سوریه و هم در کریمه به مقاومت و واکنش پرداخته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پیامدهای حقوقی پیوستن شبه جزیره کریمه به روسیه برای اوکراین چیست؟

در شرایط فعلی بخشی از خاک اوکراین از قلمرو این کشور جدا شده است. اگر اوکراین نتواند این بخش را به قلمرو تحت حاکمیت خود برگرداند، پیامد حقوقی اش از دست دادن25500 کیلومتر مربع از خاک کشور است که در نتیجه دو عمل توامان روی داده است : نخست بدون جنگ و این که در معرض تجاوز نیروهای خارجی قرار بگیرد بخشی از قلمرو را از دست داده در حالی که اگر واکنش نظامی نسبت به این جدایی بروز میداد وادار به یک جنگ گسترده تر با روسیه  میشد و احتمالا بخش های دیگری را نیز در شرق اوکراین که منطقه روس تباران است به این کشور واگذار می کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: از منظر حقوق بین الملل پیوستن کریمه به روسیه چه تبعات مختلف حقوقی و سیاسی بر دیگر مناطق جهان دارد؟

به نظر نمی رسد تاثیر  مشخصی بر سایر نقاط جهان داشته باشد اما بیشترین تبعات این اقدام مشروعیت بخشیدن به تلاش های استقلال طلبانه ملت های داخل در قلمرو روسیه است مثل چچنی ها. هنگامی که دولتی از جدایی خواهی در کشوری دیگر حمایت می کند باید در برابر ادعاهای مشابه نسبت به خود نیز هوشیار باشد و بتواند از رفتار خود دفاع کند. اتخاذ موضع دوگانه توجیه پذیر نیست و اقتدار نظامی تنها برای مشروعیت حاکمیت کافی نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ابزارها و اهرم های آینده حقوقی اوکراین، اروپا و امریکا در مقابل رویکرد روسیه در مورد کریمه و بازگشت احتمالی آن به اوکراین چیست؟

طبق تعهدات دولت ها و از جمله روسیه در کنفرانس امنیت و همکاری اروپا تمامت ارضی اعضا باید مورد احترام باشد. حمایت روسیه از تصمیم مردم کریمه نقض این تعهد است. کشورهای عضو می توانند نسبت به این تخلف واکنش های متناسب نشان دهند.روسیه در شورای امنیت مانع تصویب هر قطعنامه لازم الاجرایی علیه خود خواهد شد اما می توان موضوع را در مجمع عمومی مطرح و بر سر آن رای گرفت. چون اکثر دولت ها با تهدیدات ارضی مشابهی ممکن است روبرو شوند قطعا چنین مجمعی اقدام روسیه را نقض حقوق بین الملل خواهد شناخت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نهادها و دادگاه هایی بین المللی حقوقی بین الملی چه نقشی در آینده تعیین سرنوشت و ادعاهای حقوقی در مورد کریمه خواهند داشت؟

اوکراین  می تواند موضوع را به دیوان بین المللی دادگستری ارجاع دهد.اما مهمترین واکنش اوکراین که برای روسیه بسیار دردسر ساز و هزینه بردار خواهد بود،می تواند پیوستن به پیمان ناتو باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تا چه حدی  رویه کریمه میتواند رویه ای حقوقی در حقوق بین الملل برای سایر کشورها گردد؟

این مورد اگر در جای دیگری هم تکرار شود به دلیل مخالفت عام دولت ها و همچنین عدم تطابق با مندرجات منشور و اصول کلی حقوق بین الملل ایجاد رویه نخواهد کرد, همان گونه که در مورد آبخازیا و اوستیا در گرجستان نکرد. اقدام روسیه رونوشت اقدامی است که در گرجستان با اشغال آبخازیا و اوستیا انجام داد.مگر این که کشور جدایی خواه در شمول تعریف و شرایط مستعمره و یا مردم تحت ستم قرار گیرد. واکنش سرد بین المللی در مورد اعلامیه مجلس ایالت کبک در کانادا هم می تواند مورد توجه قرار گیرد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share