مهر ۳۰, ۱۴۰۰ – ۹:۳۲ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح– IPSC

پاکستان که یکی از عجیب ترین متحدان ایالات متحده امریکا در جنوب آسیا محسوب می شود و توسط ائتلافی متزلزل از سیاستمداران ناکارآمد و رهبران نظامی …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, گفتگو

نگاه تاکتیکی ترکیه در مذاکره مبهم با پ ک ک -گفتگو با دکتر جعفر حق پناه کارشناس مسائل ترکیه

نگارش در دی ۲۷, ۱۳۹۱ – ۷:۵۹ ق.ظ
نگاه تاکتیکی ترکیه در مذاکره مبهم با پ ک ک  -گفتگو با دکتر جعفر حق پناه  کارشناس مسائل ترکیه
Share

 مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

اخیرا هاکان فیدان رییس سرویس اطلاعاتی میت ترکیه که در دو هفته اخیر چندین بار با عبدالله اوجالان دیدار کرده و همچنین احمد ترک و لیلا آکات نخستین سیاستمداران کرد پس از سپری شدن 14 سال از زندانی شدن عبدالله اوجالان، توانستند به ملاقات وی بروند. در این حال با توجه به کنشها و واکنشها و نگاه دولت ترکیه به مذاکرات صلح و اظهارت و سخنان شخصیت هایی همچون اردوغان، شاهین، احمد ترک، مراد قاراییلان و… برای تعیین چشم انداز مذاکره و توجه پ ک ک و دولت ترکیه به  مذاکره گفتگویی با دکترجعفر حق پناه داشته ایم:

کلید واژگان: نگاه تاکتیکی ترکیه در مذاکره با پ ک ک، سیاست داخلی ترکیه در قبال کردها، پ ک ک، مذاکرات صلح دولت ترکیه و کردها، اوجالان

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اردوغان تاکید کرده است که تغییر شرایط حبس اوجالان از زندان به حبس خانگی در دستور کار نخواهد بود و آن دسته از افراد پ.ک.ک که در حملات تروریستی دست نداشته اند شامل عفو نخواهند شد. در این حال با توجه به رویکرد مقامات ترکیه در مورد برداشتن گام هایی در مذاکره با اوجالان و پ ک ک اهداف دولت ترکیه از پیگیری این امر چیست؟

به طور کلی بین اهداف داخلی و منطقه ای ترکیه در مورد موضوع کردی تفاوتی نمی بینم. چه اینکه این موضوع همزمان بر سیاست داخلی و خارجی ترکیه اثر گذاشته و در هر دو سطح تاثیر امنیتی دارد. بنابراین میتوان گفت رویکرد اخیر ترکیه نسبت به مذاکره با پ ک ک بیشتر از آنکه تابع تحولات داخلی این کشور باشد به تحولات منطقه ای و سیاست خارجی این کشور بر می گردد. چرا در حوزه داخلی اتقاق خاصی رخ داده و فقط میتوان گفت چرخشی گشتالتی و یا یک دگردیسی ذهنی در مورد تمایل عمومی به حل و فصل مسالمت آمیز مساله نسبت به گذشته بوجود آمده است. یعنی افکار عمومی و همه بخش های جامعه ترکیه به این سو رهنمون شده است که چالش باید از راه مذاکره حل گردد  و راه حل خشونت آمیز ره به جایی نمی برد. به خاطر همین اکنون موضوع مذاکره با پ ک ک تابوبی در داخل ترکیه نیست. چنانچه در مقام مقایسه در دهه گذشته افکار عمومی ترکیه به شدت خواهان محاکمه و حتی اعدام اوجالان بود و وی را بخشی از بحران کردی می دید، اما اکنون افکار عمومی اوجلان را به مثابه بخشی از حل مساله کردی می بیند. یعنی جدا از تحول در سطح اجتماعی سیاست های دولت ترکیه عملا تفاوت خیلی عمده نداشته و است. گذشته از این همچنین نظامیان ترک قدرت پیشین را ندارند و گروه اصلی مانع مذاکره که همواره مانع از گفتگوهای دولت میشد تضعیف شده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش کردستان سوریه و افزایش قدرت احزاب و گرو ه های کردی در این بخش تا چه حدی در نگاه دولت ترکیه به  مذاکره با پ ک ک موثر بوده است؟

علی القاعده اگر دولت ترکیه بخواهد بازیگر فعالی در سطح منطقه باشد و خود را قدرتی منطقه ای تعریف کند باید به ثبات و امنیت مطلوبی هم دست یافته باشد و از ناحیه امنیت داخلی خود مطمئن باشد. یعنی در حالی که حرکتی افندی را شروع کرده با بحران عقبه داخلی مواجه نباشد. چرا که می توان غافل گیر گردد و گسست های قومی و مذهبی داخلی اش فعال گردد. یعنی همانند دخالت جویی ترکیه در کشور دیگر دیگران هم در مورد ترکیه دخالت کنند.  بنابراین ترکیه اگر  می خواهد در حوزه شامات نقش موثر داشته باشد حتما باید در  مساله کردی رویکردی پیشرو داشته باشد تا بتواند چالش خود را با حکومت اقلیم کردستان کم کرده و با همراهی اقلیم کردستان امکان مداخله و تاثیرگذاری بیشتر در سوریه را داشتنه باشد. یعنی این نقش اکنون مد نظر ترکیه است و در صورت رسیدن به اهداف داخلی و دست برتر داشتن در  سوریه نه تنها پایگاه خارجی اصلی پ ک ک یعنی سوریه را تضعیف کرده و یا از بین می برد و امنیت داخلی ترکیه هم تا حد زیادی حل می گردد بلکه در سطح منطقه ای در رقابت با ایران دست بالا را میگیرد و شاید سویه جدید بازیگر وابسته به ترکیه تلقی گردد. در این حال امکان مهار حکوکت اقلیم و عراق هم متصورتر است. در هر حال باید تامل جدی در امکان این امر داشت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اوکتای وورال معاون رهبر حزب حرکت ملی در یک کنفرانس مطبوعاتی در مجلس ملی ترکیه خطاب به دولت اردوغان گفت:« شما در حال خیانت به این کشور هستید و آبروی نظامیان ما را به تروریست ها فروخته اید. تا دیروز می گفتید نمایندگان حزب صلح و دموکراسی نباید با تروریست ها عکس یادگاری بگیرند اما امروز آنان را به مهمانی دیدار با اوجالان می برید». در این بین نگاه احزاب مخالف و اپوزسیون به نوع مذاکرات دولت ترکیه با پ ک ک چیست؟

به طور طبیعی همواره اینگونه بوده است که هر حرکتی از سوی آک پارتی با مخالفت حزب جمهوری خواه خلق و حرکت ملی روبرو بوده است. اکنون نیز این وضعیت تا حدی تابع رابطه پوزیسیون و اپوزیسیونی احزاب است. یعنی فرض بر این است که گروه های اپوزسیون بخواهند رویکرد انتقادی داشته باشند و نسبت و فاصله خود را با حزب حاکم حفظ کنند. این نگاه در حزب حرکت ملی به خاطر رویکردهای افراطی و ملی گرایانه و میراثی که حتی قبل از باغچه لی برای این حزب باقی مانده است پر رنگتر است و  آنان به شدت مشی مخالفی را در پیش گرفته و سیاست مذاکره با پ ک ک را محکوم کرده اند. در مقابل این نگاه در حزب جمهوری خواه خلق تا حدی تعریف شده است و در دوره دولت های حزب جمهوری خواه خلق هم روش مسلحانه بر  ضد پ ک ک جواب نداده است. بنابراین آنها به این شکل ابراز مخالفت ندارند و تلاش میکنند رویکردی  واقع گرایانه به پ ک ک داشته باشند. چرا که حزب جمهوری خواه خلق تجربه حکومت داری بیشتری داشته و میدانند که اگر بخواهد در حاکمیت مشارکت داشته باشند با این مساله روبرو هستند و راه حل هم مذاکره است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه افکار عمومی کردی و ترکی و رسانه های ترکیه نسبت به مذاکره با پ ک ک چیست؟

باید گفت این رویکرد به شدت با استقبال جامعه کردی مواجه شده و دو تشکل اصلی کرد ترکیه نگاه مثبتی به مذاکره دارند. جامهه طبقه متوسط ترکیه هم کم و بیش و نسبت به این مساله اقبال بیشتری نشان داده اند و رسانه های ترکیه هم  موضع انتقاد خیلی تندی نگرفته اند. نوع پوشش هم بیانگر آن است که مذاکره را امری محتوم و گریز ناپذیر تلقی کرده اند و باید بیشتر در محتوای آن بحث کرد. یعنی اگر نقدی هست به خود مذاکره نیست، بلکه در مورد طی کردن پروسه مذاکره است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی معتقدند که اوجالان موافقت کرده است که به منظور جلوگیری از حملات خارج از سازمان و به بن بست نرسیدن مذاکرات، کلیه نیروهای پ.ک.ک از مرزهای ترکیه خارج شوند، اما اخیرا مراد قاراییلان در گفتگو با فرات نیوز اعلام کرده که عملیات تدارک و آماده سازی نیروهای شاخه نظامی پ.ک.ک برای اجرای برنامه های سال 2013 با جدیت تمام ادامه خواهد داشت و اجازه نخواهد داد که نیروهای پ.ک.ک به بهانه پیشرفت روند مذاکرات آمادگی و هوشیاری خود را از دست دهند.آیا روند مذاکره به نشانه تلاش دولت در ایجاد شکاف در بین رهبران پ ک ک ک است ؟

من فکر میکنم که ترکیه تلاش میکند که پ ک ک را از حالت تمرکز در تصمیم گیری و رهبری دور کند و حالت چند مرکزی در این حزب ایجاد کند. امری که مطلوب است اما اینکه تا چه حدی موفق گردد و تاکتیک پ ک ک در مقابل این رفتار آنکارا چگونه باشد مساله دیگری است. در شرایط کنونی برای پ ک ک هر نوع اقدام مذاکره از جانب دولت ترکیه بازی برد برد است. یعنی خواه طرف دولت ترکیه پ ک ک، اوجالان و یا شاخه اروپایی پ ک ک باشد، این پ ک ک است که می تواند موقعیت خود را تثبیت کند و هر چه بیشتر از این برچسب تروریست فاصله گیرد و ضمن آنکه موضع فعلی خود را حفظ کرده و سلاح در دست دارد ابزارهای چانه زنی بیشتری هم پیدا کند. در این حال از این راه حداقل وقت خریده و با همراه ساختن افکار عمومی نشان دهد که صلح طلب است. از این بابت پ ک ک خود را بازنده تلقی نمی کند. در این حال هم باید پذیرفت اگر چه  پ ک ک سازمانی چپ بوده و مرکزگرایی قوی دارد، اما دگردیسی هایی در بدنه و کادر رهبری داشته و بعد از سی سال متصلب نیست و صداهای و گریشهای مختلفی در آن وجود دارد. در شرایط کنونی اگر مذاکره جدی تری گردد شاید برخی از نگاه ها در درون پ ک ک به حاشیه رود و حتی موجب اختلافات درونی گردد، اما در شرایط کنونی این امر متصور نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به در پیش بودن انتخابات آنیده تریهو تغییر نظام  از پارلمانی هب ریاستی آیا حزب عدالت و توسعه به دیال بهریگری بیشتر آرای کردها در ترکیه است؟

بله این امر کاملا محتمل است. اکنون انتخابات از اولتیه ای جدی آک پارتی اس . در این حال با توجه به انتقادهایی جدی درمورد سیاست های این حزب نسبت به برحان سوریه رد داخل ترکیه پدید آمده است حتما اردوغان و تیم  وی می بایست بمب بگری در آستانه انتخابات ترکیه منفجر کنند تا آرای عمویم را گرداوری کنند. این بمب میتوادن  حتی در بن کردها و حتی در بین  جامعه ترک هم آرایی را به سوی آک پارتی کشاند و در کل رویش آرا بیشتر از ریزش  آرا باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: جمیل بایک از سران پ.ک.ک که وی را پس از اوجالان به عنوان متنفذترین مسئول این حزب می شناسند در گفتگو با فرات نیوز در خصوص مذاکرات ایمره آلی گفت:” ما برای آخرین بار یک شانس و یک فرصت ارزشمند به اردوغان و حزب عدالت و توسعه داده ایم و امیدواریم بتوانند از این فرصت به درستی استفاده کنند.. در این حال به نگاه شما چشم انداز مذاکره دولت با پ ک ک به چه سمت و سویی سوق خواهد یافت؟

من چشم انداز خیلی روشنی حداقل در میان مدت برای مذاکراه دولت ترکیه با پ ک ک نمی بینم. چرا که سقف و کف خواسته های دو طرف از همدیگر خیلی دور است و طبیعتا امکان ایجاد توافق حتی نیم بند و اولیه دور از دسترس است. نکته دوم اینکه من تردید دارم که آک پارتی به نتیجه ای قطعی برای هرگونه مساله کردی رسیده باشد. یعنی در شرایط کنونی ملاحضات تاکتیکی بر جنبه های استراتژییک رفتاری دولت غالب است. گذشته از این نیز حل مساله کرد فقط در اختیار دولت ترکیه نیست و به شدت تابع تحولات منطقه ای که اکنون آنها را به این سمت سوق داده است. لذا مذاکرات معلوم نیست در آینده چگونه خواهد شد و ناروشن و مبهم است. حتی ممکن است خیلی جدی پیش نرود و یا به گونه ای توافقاتی انجام گیرد که سطح تنش را پایین آورد. ضمن اینکه ترکیه نمی خواهد مشروعیتی برای اوجالان ایجاد گردد. در مقابل هم پ ک ک هم اطمینانی به دولت ندارد و تلاش می کند کج دار و مریز رفتارکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مذاکرات کنونی چه تاثیراتی در احتمال آتش بس نظامی دارد؟

ممکن است آتش بس صورت گیرد. یعنی این امر چه به صورت یک طرفه و یا دو طرفه بارها رخ داده است، اما آتش بس مساله اصلی نیست و از جانب دو طرف امری تاکتیکی و خیلی شکنده بوده و بعد از مدتی درگیری آغاز شده است.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

 

 

 

Share