تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)
August 18, 2022 – 3:18 am | Comments Off on تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)

سید سلمان صفوی
مرکز بین المللی مطالعات صلح
 
مقدمه
در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ با سقوط حکومت شاه، دوره جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد که با تغییرات مهمی در سیاست های دفاعی، دیپلماتیک، اقتصادی، فرهنگی و ساختار قدرت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, امارات متحده عربی, خلیج فارس, مقالات, مقالات تحلیلی

رزمایش نظامی مشترک و جستجوی امنیت در منطقه

نگارش در February 9, 2013 – 4:59 am
رزمایش نظامی مشترک و جستجوی امنیت در منطقه
Share

احسان برزگری

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

درباره امنیت در خلیج فارس همواره شاهد مناظره دوگانه­ای بین طرفداران برقراری امنیت توسط کشورهای عضو منطقه و در سوی دیگر طرفداران حضور قدرتهای فرامنطقه­ای در مناسبات امنیتی منطقه بوده و هستیم. هفته گذشته مانور مشترکی بین امارات و آمریکا در منطقه خلیج فارس برگزار شد تا شاهدی باشد بر این مدعا که کشورهای کوچک عربی خلیج فارس از حامیان اصلی حضور قدرتی همچون آمریکا در منطقه هستند تا از این رهگذر به امنیت دست یابند. سوال اصلی این پژوهش این است که چه عاملی باعث شده تا کشورهای کوچک خلیج فارس (به صورت عام) و بویژه امارات (به صورت خاص در این مقاله) برای تامین امنیت خود به کشورهای غربی بویژه آمریکا وابسته شوند؟ نتیجه این مانورهای نظامی ایجاد امنیت است یا افزایش ناامنی؟

واژگان کلیدی: امارات، آمریکا، معمای امنیت، خلیج فارس

تحلیل رخداد

منطقه خلیج فارس در طول چند دهه گذشته مهمترین منطقه جهان محسوب شده و در قرن جدید همچنان در سیاست های بین المللی نقش مهمی خواهد داشت. دلایل زیادی برای اهمیت خلیج فارس ذکر می­شود که از جمله آن می­توان به ذخایر عظیمی از نفت و گاز جهان که در کشورهای خلیج فارس نهفته و تمرکز یافته اشاره کرد. به عبارت دیگر در افق تأمین نیازهای نفت و گاز جهان، خلیج فارس نقشی مهم و حیاتی دارد تا بتواند انرژی کشورهای دنیا بویژه قدرت های صنعتی و یا در حال رشد و توسعه در آمریکا، اروپا، ژاپن، چین، کره و شبه قاره هند را در قرن جدید تأمین کند. این وابستگی غربی­ها به انرژی نهفته در خلیج فارس باعث شده تا همواره نگران امنیت انتقال انرژی از این منطقه باشند و همین دلیلی بوده تا از چند دهه پیش تلاش داشته باشند با حضور مستقیم در منطقه، امنیت لازم برای استفاده و انتقال انرژی در خلیج فارس را فراهم آورند.

پیش از خروج قوای انگلیس از خلیج‌فارس، این کشور در سال 1951 نیرویی مرکب از 1600 نفر با عنوان «پیش‌آهنگان عمان شیخ‌نشین» را در امارات تشکیل داد که به طور مستقیم به نماینده بریتانیا در منطقه خلیج‌فارس گزارش می‌داد. این نیرو به منظور حفظ امنیت در سواحل جنوب خلیج‌فارس و حفظ منافع انگلیس در این منطقه تحت فرماندهی افسران انگلیسی و با هزینه انگلستان به وجود آمده بود. پس از تصمیم انگلستان مبنی بر خروج از این منطقه، کشورهای عربی تلاش بسیاری کردند تا این کشور را از تصمیم خود منصرف نمایند که بی نتیجه بود. در این شرایط آمریکایی­ها به عنوان یکی از ابرقدرتهای آن دوران تصمیم گرفتند تا با استفاده از دو قدرت منطقه (ایران و عربستان) برای تامین امنیت خلیج فارس استفاده نمایند و از این رو با توجه به پتانسیل­های ایران، نقش ژاندارم منطقه را برای آن در نظر گرفتند و از طریق تجهیز ارتش ایران هم نفوذ خود را در منطقه افزایش دادند و هم از حضور مستقیم در خلیج فارس به نوعی بی نیاز گردیدند. پس از انقلاب اسلامی ایران به نوعی توازن در منطقه برهم خورد و آمریکایی ها به دنبال حمله صدام به کویت بهانه لازم را برای حضوری مستقیم در این ناحیه استراتژیک بدست آوردند. با پایان گرفتن جنگ اول خلیج فارس، کشورهای عربی با در اختیار قرار دادن پایگاه های نظامی به آمریکایی ها و نیز خریدهای گسترده تسلیحاتی خود، زمینه سازیهای لازم را برای تداوم حضور غربی­ها بخصوص آمریکا در منطقه را فراهم آوردند که در این میان اماراتی­ها نقش مهمی را ایفا نمودند.

برگزاری مانورهای مشترک نظامی در سالهای اخیر رو به افزایش بوده است. دلایل بسیاری را برای این مانورها ذکر کرده اند از جمله مقابله با تهدیدات منطقه ای این کشورها و یا افزایش توان رزمی واحدهای نظامی کشورهای خلیج فارس ولی دلیل هرچه بوده نتیجه آن افزایش مسابقه تسلیحاتی و افزایش ناامنی منطقه ای بوده است. امارات در هفته گذشته رزمایش مشترکی را توسط فرماندهی کل نیروهای مسلح امارات با همکاری فرماندهی مرکزی آمریکا اجرا کرد.

نیروهای مسلح امارات عربی متحده هر سه بعد نیروهای زمینی، دریایی و هوایی را دارا بوده و مقر اصلی آن در ابوظبی می‌باشد. هر چند شمار این نیروها کم است، ولی به پیشرفته‌ترین سامانه‌های تسلیحاتی خریداری شده از کشورهای فرانسه، انگلستان و ایالات متحده مجهز می‌باشد. در امارات عربی متحده سربازی اجباری وجود نداشته و کل نیروی انسانی در سنین 18 تا 49 سال می‌باشند. شمار نظامیان پیش از این در دهه 1990، 66هزار نفر بود که اکثر آنها عمانی و دیگر ملیت‌ها بودند، ولی دولت امارات به دلایل سیاسی شمار آنها را کاهش داد. طبق گزارش‌های جدید، نیروی انسانی امارات در ارتش این کشور در سال 2007 بالغ بر 65500 نفر می‌شد که 59 هزار نفر در نیروی زمینی، 2500 نفر در نیروی دریایی و 4 هزار نفر در نیروی هوایی خدمت می کنند.

درآمد سرانه بالا در امارات عربی متحده به این کشور اجازه داد تا یکی از بزرگ‌ترین بودجه‌های دفاعی در منطقه و یکی از بزرگ‌ترین بودجه‌های نظامی به نسبت جمعیت را در کل جهان داشته باشد. با وجود نیروی انسانی کم، امارات عربی در عین حال یکی از واردکنندگان مهم تسلیحات می‌باشد. طبق گزارشات وزارت دفاع آمریکا به کنگره، امارات متحده عربی در سال 2009 بالغ بر 3 میلیارد دلار و در سال 2010 بیش از 5 میلیارد دلار تجهیزات نظامی از آمریکا خریده است. امارات در زمینه فناوری موشکی و راداری نیز به شدت سرمایه‌گذاری نموده بطوریکه در سال 2008 نام خود را به عنوان اولین کشور خارجی دریافت ‌کننده مجوز خرید پیشرفته‌ترین سامانه پدافند هوایی از آمریکا مطرح ساخته است.

آژانس همکاری امنیت دفاعی آمریکا آبان امسال از درخواست امارات برای خرید تجهیزات پیشرفته دفاع موشکی، خبر داد. هدف از این اقدام این 2 کشور، مقابله با تهدیدات منطقه‌ای و کاهش وابستگی به پایگاه‌های نظامی آمریکا اعلام شده بود. طبق برآورد اعلام شده ارزش قرارداد احتمالی برای نصب این سیستم‌ها 7.6 میلیارد دلار خواهد بود. به اعتقاد برخی از کارشناسان، فروش این سیستم‌ها به کشورهای عربی بخشی از برنامه آمریکا برای نزدیک شدن به کشورهای جنوب خلیج فارس و افزایش فشارها بر ایران است. امارات نیز که پیش از این در ماه دسامبر قراردادی اولیه به ارزش 1.96 میلیارد دلار برای خرید سامانه‌های THAAD با آمریکا امضا کرده بود، این بار قصد دارد طی قراردادی 1.135 میلیارد دلاری، 48 موشک THAAD، 9 سامانه پرتاب، و دیگر تجهیزات مرتبط با این سامانه را خریداری کند.

ریشه های خریدهای سنگین تسلیحاتی را می توان به حدود سه دهه پیش برگرداند جایی که به دنبال جنگ ایران و عراق و نیز جنگ دوم خلیج فارس، احساس ناامنی تمامی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را فراگرفت و آنها را بر آن داشت تا ضمن تحکیم مناسبات امنیتی و نظامی خود، به یک قدرت فرامنطقه ای متوسل شوند. این کشورها با انعقاد قراردادهای نظامی باکشورهای غربی، به ویژه ایالات متحده امریکا، فرانسه و انگلستان و دادن پایگاه های نظامی به این کشورها، کوشیدند تا به نوعی، احساس ناامنی که بیشتر از سوی دولت انقلابی ایران و نیز دولت عراق در زمان صدام حسین را خنثی و از بین ببرند. در سالهای اخیر موضوع هسته ای ایران و قدرت گیری شیعیان در عراق براین نگرانی ها افزوده است. نگرانی‌های طرفین در خصوص جاه‌طلبی های هسته‌ای ایران به تحکیم همکاری راهبردی آمریکا و امارات کمک شایانی نموده است. البته بسیاری بر این باورند که این احساس ناامنی از شوی کشورهای عربی نسبت به ایران به علت تبلیغات و فضاسازی هایی است که از سوی غربی ها و شبکه های وابسته به آنها ایجاد شده تا هم زمینه فشار بیشتر را بر ایران فراهم آورند و هم از این رهگذر بازارهای مناسبی برای فروش تسلیحات خود در منطقه ایجاد کنند که به نظر در هر دو زمینه نیز موفق بوده اند. ایالات متحده آمریکا بزرگترین تامین‌کننده اسلحه برای امارات است و میزان فروش تسلیحات پیشرفته به این کشور با گذشت زمان افزایش یافته است.

دورنمای رخداد:

به طور کلی در طول دهه های اخیر شاهد دو استراتژی کلی از سوی کشورهای عربی خلیج فارس در زمینه مباحث امنیتی بوده ایم یکی 1- خرید تسلیحات پیشرفته از کشورهای غربی و 2 – درخواست برای حضور مستقیم آمریکا در منطقه و در اختیار قرار دادن پایگاه‌های نظامی به غربی­ها برای آموزش این کشورها و انجام مانورهای نظامی.

امارات و سایر کشورهای عرب شورای همکاری خلیج فارس مدعی اند که ایران می تواند یک تهدید بالقوه باشد به ویژه در صورتی که عدم توافق این کشور با غرب برسر برنامه هسته ایش به یک درگیری نظامی ختم شود. امارات پس از حل مناقشات مرزی اش با عربستان و عمان دیگر احساس نمی کند که از سوی همسایگانش تهدید می شود. تنها تهدید از سوی خلیج فارس و ایران است. با این حال برخی تحلیل گران براین باورند که جنگ لفظی شدید بین دولت آمریکا و ایران برسر برنامه هسته ای، این نگرانی را در بین عرب ها دامن زد که تهران از توان بالقوه حمله به منافع نظامی و غیرنظامی آمریکا در سراسر خلیج فارس برخوردار است. هرچند امارات کشوری کوچک است اما این سرزمین در امتداد یکی از راهبردی ترین گذرگاه های آبی جهان، تنگه هرمز، واقع شده است. بیش از 40 درصد مصرف روزانه نفت جهان از این آبراه به کشورهای غربی صادر می شود. به هرحال وجود جو بی­اعتمادی میان کشورها و عدم تمایل به پیمان‌های منطقه‌ای، زمینه هم‌کاری دوجانبه و یا چندجانبه میان دولت‌ها و واحدهای اقتصادی منطقه را از میان می‌برد. به همین دلیل برخی از کشورهای منطقه بخصوص امارات برای دست‌یابی به اهداف منافع و نیز تأمین امنیت خود، به قدرت‌های بزرگ فرامنطقه‌ای متوسل می‌شوند. نتیجه‌ این سیاست ایجاد تنش در روابط دولت‌های منطقه با یکدیگر، افزایش جو بی­اعتمادی و ناامنی منطقه ای و دخالت فراگیر قدرت های فرامنطقه ای است.

Share