June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای جنوبی, گفتگو, مقالات تحلیلی

بلوچستان پاکستان، جدایی خواهی و رویکرد امریکا -گفتگو با پیر محمد ملازهی کارشناس مسائل پاکستان

نگارش در March 3, 2012 – 8:31 pm
بلوچستان پاکستان، جدایی خواهی و رویکرد امریکا  -گفتگو با پیر محمد ملازهی  کارشناس مسائل پاکستان
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC


 

مقدمه: روابط آمریکا و پاکستان پس از حمله نیروهای آمریکایی به مخفیگاه اسامه بن لادن رهبر القاعده به ابیت آباد پاکستان رو به تنش گذاشت. در این بین در هفته های اخیر هم با توجه کنگرہ آمریکا به ایالت بلوچستان و تصویب لایحه ای در زمینه فراهم کردن زمینه جدایی خواهی ایالت بلوچستان پاکستان این امر ابعاد تازه ای پیدا کرد. رویکردی که هر چند با واکنش های پاکستان روبرو شد اما بی شک بر دامنه  اختلاف های بین دو کشور افزوده است. در این راستا برای واکاوی بیشتر رویکرد کنونی امریکا به بلوچستان پاکستان و واکنشهای پاکستان به این امر به گفتگویی با پیر محمد ملازهی کارشناس مسائل پاکستان رفته ایم:

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چندی پیش گنگره امریکا با صدور قطعنامه ای دربارہ وضعیت کنونی ایالت بلوچستان پاکستان، مدعی شده که ایالت بلوچستان ھم اکنون در بین افغانستان و پاکستان بدون هیچ حقوقی برای مردم و همچنین آزادیهای مردمی، تقسیم شدہ است. در این بین آیا در این رویکرد  کنگره امریکا از جداشدن این ایالت از پاکستان پشتیبانی کرده است؟

حقیقت آن است که در بلوچستان پاکستان مساله و تنشی جدی بین ارتش پاکستان و گروه های قومی محور و در واقع جنگی قومی در این منطقه وجود دارد. به نظر من علت این امر آن است که در این منطقه از مدت ها قبل این احساس وجود دارد که این منطقه با وجود منابع متنابعی که دارد دولت مرکزی پاکستان توجهی به آن نداشته و نوعی تبعیض سیاسی، فرهنگی و اقتصادی نسبت به این منطقه اعمال میکند. یعنی زمینه های نارضایی در بین مردم منطقه وجود دارد. در این بین گروه های قومی بلوچ معتقدند که با وجود حاکم بودن نظام فدرالی در کشور گروه قومی پنجابی در بلوچستان حاکم است نه بلوچ های ایالت، بنابراین همه امور در دست پنجابی ها است.

به نظر میرسد اینکه اکنون امریکایی ها در این مقطع خاص (که با پاکستان دچار مشکل شده اند) روی بلوچستان پاکستان تمرکز کرده اند در واقع به دنبال پشتیبانی از مردم بلوچ نیستند، بلکه از شرایط کنونی بهره برداری میکنند تا پاکستان را در موقعیتی قرار دهند که به خواسته های امریکایی ها تن دهد. خواسته هایی که شامل ورود ارتش پاکستان به منطقه وزیرستان شمالی و جنگ با تندروهای اسلامی، قطع پشتیبانی از طالبان افغانستان و حمایت از صلح در افغانستان برای فراهم کردن خروج بدون شکست ناتو از افغانستان است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: کنگره امریکا جلسه ای با حضور تعدادی از چهره‌های جدایی طلب بلوچ برگزار کرد و شرکت کنندگان خواهان قطع کمک‌های آمریکا به واحدهای نظامی ارتش پاکستان در ایالت بلوچستان و جدا شدن این ایالت از خاک پاکستان شدند. در این بین در لایحه کنگره آمریکا از دولت پاکستان خواسته شد تا حق تعیین سرنوشت و تشکیل کشور مستقل بلوچستان را به رسمیت بشناسد. آیا  این رویکرد به معنای پشتیبانی کنگره از جدایی بلوچستان از امریکا است؟

بله. کنگره امریکا با لایحه مورد نظر از جدایی بلوچستان پاکستان حمایت کرده است و اکنون طرحی که در مجلس نمایندگان است این امر را مد نظر دارد. اما این رویکرد تا کنون مورد نظر دولت دمکرات نبوده و در کلامی کلی نمی توان گفت که دولت امریکا در این مقطع تصمیم گرفته که پاکستان را  به سوی فروپاشی هدایت کند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رابطه واشنگتن با  گروہ های شبه نظامی غیرقانونی بلوچ پاکستانی به ویژہ شبه نظامیان جمهوری خواه بلوچ، جبهه آزادیبخش بلوچستان و ارتش آزادیبخش بلوچ چگونه است؟

گروه های ناسیونالیست بلوچ پاکستانی که اکنون در امریکا فعال هستند در حال قانع کردن امریکایی ها هستند که نفع  مشترک این گروه ها و امریکا این است که این منطقه مستقل شود. اما اطلاعات دقیقی در مورد ارتباطات گروه های مورد نظر شما با دولت امریکا وجود ندارد ولی باید گفت این گروه ها دفترهای متعددی در کشورهای گوناگون دارند و در تلاش برای استقلال بلوچستان پاکستان هستند. در این بین از نگاه دولت پاکستان این گروه ها بیشتر با هند رابطه دارند. یعنی تا قبل از اینکه امریکایی ها توجه جدیی به مساله بلوچستان در پاکستان داشته باشند دولت پاکستان معتقد بود که این هند است که گروه های جدایی طب را در پاکستان پشتیبانی می کند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: وزارت امور خارجه پاکستان  در واکنش و اعتراض به اقدام کنگرہ ایالات متحدہ آمریکا، ضمن مردود شمردن این لایحه این اقدام کنگره نشان دھندہ نقض کامل قوانین بین المللی دانست و نخست وزیر پاکستان گیلانی هم همچنین ارائه لایحه درمورد اوضاع بلوچستان پاکستان در کنگره آمریکا را بشدت محکوم کرد و آنرا حمله به حاکمیت پاکستان دانست. در این حال رویکرد  پاکستانی ها در قبال این نوع از نگرش جدی کنگره امریکا به بلوچستان پاکستان چیست؟

پاکستانی ها کاملا این امر را محکوم کرده اند و نگران تجزیه کشور هستند. طبیعی است که دولت پاکستان واکنش منفی و شدیدی  نشان دهد، ولی باید گفت سیاست های پاکستان در ایالت بلوچستان موجب بروز واکنش منفی ای را در این منطقه شده و به نوعی درگیری مسلحانه بین احزاب بلوچ و دولت مرکزی پاکستان شده است. در این  دولت پاکستان به صرف اینکه انگشت را به سوی امریکا نشانه رود نمی تواند مشکلات را حل کند. بلکه باید گفت ایالت بلوچستان امروزه عقب مانده ترن و فقیرترین منطقه  پاکستان است و آی اس آی هم بدون هیچ گونه پاسخ گویی در این منطقه عمل میکند. یعنی تا زمانی که این رویکرد از سوی دولت پاکستان وجود دارد زمینه دخالت خارجی از سوی امریکا نیز در منطقه و جود دارد و پاکستان هم فقط از راه تسلیم شدن به امریکا می تواند مشکل را حل کند.

در این بین باید گفت آینده مساله و ایالت بلوچستان پاکستان تاحدی به این امر بستگی دارد که سیاست های پاکستان به چه سویی رود. یعنی قبلا عملکرد دولت مرکزی پاکستان در بنگلادش پاکستان آنقدر  فشار را روی بنگالی ها آورد که بنگالی ها دست به شورش زدند و اکنون هم بسیاری ازکارشناسان منطقه معتقدند که وضعیت در ایالت بلوچستان پاکستان مانند بنگلادش (پاکستان شرقی ) قبل از استقلال است. یعنی همان سیاست های اشتباهی  که آی اس ای قبلا در بنگلادش به کاربرد اکنون در بلوچستان به کار برده و این رویکرد ممکن است تجزیه پاکستان را فراهم کند.

           

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رحمان ملک وزیر کشور پاکستان اخیرا تاکید کرده گروه لشکر جهنگوی که با شبه نظامیان طالبان مرتبط است عامل اصلی ناامنی ها و ترور در ایالت بلوچستان پاکستان است. در این بین به نگاه شما علل بالا رفتن میزان خشونت ها و قتل هاى هدفمند در ایالت بلوچستان پاکستان چیست؟

دو نظر درباره وضعیت کنونی و ناامنی ها در منطقه بلوچستان پاکستان وجود دارد. یک نظر همان نگاه نظر وزیر کشور پاکستان است. نظری دیگر هم در این زمینه وجود دارد و آن هم این است که گروه های افراطی مانند لشگر جهنگوی، سپاه صحابه و طالبان و.. مورد پشتیبانی آی اس آی پاکستان است و و بخشی از عملیاتی که ارتش نمی خواهد به نام ارتش پاکستان تمام شود از سوی این گروها مورد پیگیری قرار میگیرد. در حقیقت ارتش خود را از مسئولیت مستقیم جنگ داخلی در بلوچستان پاکستان کنار کشیده است و به نوعی عوامل خود را وارد جنگ منطقه ای در این ایالت کرده است. در این بین گروه های ناسونالیست بلوچ در بلوچستان پاکستان اکنون روی این نظر دوم تاکید دارند و معتقدند که ترورها و… که بر ضد شیعیان در کویته انجام می شود کار لشگر جنگهوی(لشکر جنگهوی عمدتا پنجابی هستند) و..نیست بلکه توسط ارتش صورت میگیرد. در این حال باید گفت از یک سو دولت و از سوی دیگر گروه های جدایی طلب در این حوزه همدیگر را متهم میکنند و  کشف حقیقت هم در این زمینه سخت است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی از رهبران احزاب پاکستان اخیرا در اظهارات خود از تجهیز جدایی‌طلبان بلوچ توسط آمریکا خبر داده و گفته اند قدرت‌های خارجی به ویژه آمریکا از جدایی طلبان بلوچ پشتیبانی می‌کنند اما دولتمردان هیچ واکنشی در قبال این خیانت بزرگ انجام نمی‌دهند. در این بین به نگاه شما رویکرد احزاب پاکستان نسبت به توجه کنگره امریکا به مساله بلوچستان پاکستان چیست؟

احزاب پاکستان بی شک خواهان حفظ تمامیت کشور هستند و تردیدی هم در این زمینه نیست. یعنی هم احزاب مذهبی و هم احزاب سیاسی و ارتش در این زمینه اتفاق نظر دارند. اما باید گفت کدام نیرو از داخل  پاکستان می تواند این مساله را حل و فصل کند؟ تصور بر این است که ارتش قادر نیست از نظر سیاسی به این امر پایان دهد بلکه باید احزاب حاکم و یا نوعی توافق کلی احزاب ارتش وادار به تجدید نظر در این زمینه کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به مشکلات کنونی پاکستان با امریکا و مطرح شدن  طرحی در زمینه ایالت بلوچستان پاکستان از جانب کنگره امریکا، آیا نگاه کنونی دولت دمکرات در امریکا به تجزیه بلوچستان از پاکستان است؟

اکنون در واقع پاکستان در اوج اختلاف نظر با امریکایی ها است. من فکر میکنم که امریکایی ها روی نقاط ضعف پاکستان انگشت گذاشته اند. این به این معنا نیست که واقعا امریکایی ها در شرایط کنونی تصمیم گرفته اند که پاکستان را تجزیه کنند. بلکه اگر اکنون پاکستانی تسلیم خواسته های امریکایی ها شوند مساله بلوچستان هم قابل حل است، ولی اگر پاکستان به هر دلیلی نتواند و ارتش این کشور سیاست دوگانه خود را ادامه دهد امریکایی ها به سمت تجزیه پاکستان حرکت خواهند کرد و استراتژی کلی ای (که بر مبنای کوچک کردن کشورهایی که در مقابل امریکا ایستادگی میکند) مد نظر خواهد بود. در این بین اگر بلوچستان پاکستان تجزیه شود قطعا مناطق پشتون نشین نیز از پاکستان جدا خواهند شد و در این وهله هم در منطقه سند این احتمال جدایی وجود دارد. این امر به معنای تجزیه فروپاشی پاکستان خواهد بود. در این شرایط بعید است ایالت پنجاب بتواند پاکستان را نمایندگی کند و این کشور در شکل کنونی خود باقی ماند.

گذشته از این آنچه که رسما اعلام شده است دولت امریکا مساله تجزیه پاکستان را رد کرده و به تمامیت ارضی پاکستان تاکید میکند ولی مجلس و گنگره امریکا و بخشی از سناتورها ی امریکایی معتقدند که برای پایان دادن به وضعیت پاکستان راه حلی که وجود دارد تجزیه ایالت بلوچستان از پاکستان است. در این حال در این صورت دیگر امریکایی ها نیازی به راه تدارکاتی کراچی به جلال آباد ندارند و می توانند از گوادر و کویته مستقیما با ناتو در افغانستان در ارتباط باشند. در این حال باید گفت که امریکایی ها اکنون دوست دارند که به پاکستان فشار وارد کنند ولی سیاست دولت امریکا در این مقطع آن نیست که گوشمالی دادن پاکستان را تا حد جدایی بلوچستان پاکستان ادامه دهند. چرا که اگر بلوچستان پاکستان تجزیه شود پاکستان کلا تجزیه خواهد شد و پاکستان هم به پنجاب منتهی شده و به معنایی پاکستانی باقی نمی ماند. در این حال نظر من این است که امریکایی ها اکنون به این برداشت نرسیده اند که پاکستان را از صحنه جغرافیا پاک کنند ولی باید گفت جریان جدایی خواه در بلوچستان پاکستان هم راه افتاده و جریان قویی نیز هست که به نگاه برخی از کارشناسان به سمت تجزیه میرود. گذشته از این اگر پاکستانی در برخی از مسائل با امریکایی ها کوتاه نیایند و به سیاست دو گانه خود در قابل طالبان ادامه دهند امریکایی ها به تجزیه پاکستان کمک میکنند و بی شک رویکرد آنان توجه بیشتر به تجزیه است.  گذشته از این این امر هم بستگی به این امر خواهد داشت که پاکستانی ها تا چه میزان آمادگی دارند در زمینه افغانستان با پاکستانی ها مصالحه کنند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا امریکا به نفوذ ژئوپلتیکی چین در ایالت بلوچستان پاکستان نیز نظر دارد؟

بله. قبلا روس ها به دنبال جدایی بلوچستان پاکستان بودند و اکنون هم طرح هایی که امریکا دنبال میکنند خیلی با طرح های روس ها درمورد جدایی بلوچستان و پشتونستان تفاوت نمی کند و در لایحه اخیر کنگره امریکا نیز به این که بلوچ ها و پشتون ها حق داشتن کشور خود را دارند اشاره شده است.  در این بین واقعیت دیگری نیز در این زمینه وجود دارد و آن این است که چینی ها در ایالت بلوچستان پاکستان فعال هستند و امریکایی ها نیز نگران هستند که چینی ها اگر در بندر گوادر در کنار ایجاد تجهیزات نظامی و اقتصادی پایگاهی نظامی نیز را از پاکستان به دست آورند در این صورت امریکایی ها در منطقه دریای عمان دچار مشکل میشوند. از این  زاویه نیز می توان رقابت های امریکا و چین را در بلوچستان پاکستان نیز دید. یعنی بخشی از مشکل نیز در منطقه راهبردهای چین و امریکا است.


Share