آذر ۱۰, ۱۴۰۰ – ۷:۴۱ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

تجاری‌سازی پررونق فضا و اتکای اقتصاد جهانی به سیستم‌های مبتنی بر فضا، درگیری آشکار در ماورای جو زمین را بسیار پرهزینه می‌سازد. فلزات کمیاب و سایر مواد …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, گفتگو

ایران و ارمنستان، همسایگانی با روابط پایدار گفتگو با سید علی سقائیان سفیر پیشین ایران در جمهوری ارمنستان

نگارش در مهر ۵, ۱۳۹۱ – ۶:۵۳ ب.ظ
ایران و ارمنستان، همسایگانی با روابط پایدار   گفتگو با سید علی سقائیان  سفیر پیشین ایران در جمهوری ارمنستان
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

جمهوری ارمنستان در  شمال باختری ایران قرار دارد و با توجه به وجود پیوندها و مشترکات فراوان تاریخی، فرهنگی، نژادی و… دارای اهمیت بسیاری در نزد ایرانیان است. همین امر بهانه ای شد تا به گفتگویی با سید علی سقائیان سفیر پیشین ایران در جمهوری ارمنستان بنشینیم و به موضوع روابط دو کشور همسایه، نوع روابط، متغیرهای دخیل در روابط و چشم انداز آن نگاهی داشته باشیم:

واژگان کلیدی: ایران، ارمنستان، آینده روابط، قره باغ، دیاسپورا، 


مرکز بین المللی مطالعات صلح: به طور کلی مهمترین متغیر اساسی مورد نظر جمهوری ارمنستان در  روابط با ایران را چه می دانید؟

به نظر من رابطه ایران و ارمنستان رابطه ای تاریخی و سنتی است و مشکل خاصی را نمیتوان در روابط دو کشور مشاهده کرد.  یعنی ارمنی ها به نوعی جزئی از فرهنگ ایرانیان بوده اند و  بخشی از ساکنان از فلات ایران به شمار میرفته اند. از دوران باستان یعنی از دوران هخامنشیان این منطقه جزئی از ساتراپ ها و استان های ایران بوده است. در  دوران صفویه هم ارامنه نقش مهمی را در ایجاد توازن استراتژیک راهبردی بین ایران صفوی و  عثمانی بازی کردند. در این حال با توجه به ارتباطات تمدنی و تاریخی و با وجود تفاوت دین و مذهبی دو کشور یک نوع رابطه فرهنگی تمدنی قوی بین دو سو باقی مانده است و حتی با وجود حضور هشتاد ساله کمونیست ها (که در این دوران ارتباط سرزمینی و طبیعی ارامنه با ایران قطع شد) این پیوند ها حفظ شد و بلافاصله بعد از استقلال ارمنستان ایران جزئ نخستین کشورهایی بود که استقلال ارمنستان را به رسمیت شناخت. حتی بروز  بحران قره باغ هم نتوانست تاثیری در ارتباط سنتی و فرهنگی ایران با ارمنستان ایجاد کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روابط اقتصادی و سیاسی دو کشور را در حال حاضر چگونه می‌بینید؟

روابط سیاسی دو کشور در سالهای گذشته همواره در سطح بالایی قرار داشته است و دیدارهای رئیس جمهور دو کشور در هر دولتی از کشورهای دیگر  چه در دوران هاشمی چه در دوران احمدی نژاد سفرهای زیادی رخ داده است. در  سال گذشته هم  آقای احمدی نژاد برای دومین بار به ارمنستان سفر کردند.( دی ماه نود)  در این راستا رئیس جمهور ارمنستان نیز چند بار به  ایران سفرکرده اند. در این حال کمیسیون های همکاری دو کشور به گونه ای منظم یک سال در تهران و یک سال در ایروان تشکیل شده است و روابط اقتصادی دو کشور  نیز رو به توسعه بوده است. در این حال با هدف گذاری ای که دو رئیس جمهور برای  روابط انجام داده اند قرار است سطح روابط به رقم یک میلیار دلار  برسد که با رقم 400 میلیون دلار سال گذشته متفاوت است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به مساله قره­باغ شما به عنوان سفیر پیشین در جمهوری ارمنستان تا چه حدی نقش میانجیگری ایران در بحران قره­باغ را مهم ارزیابی می­کنید و در واقع ایران چه نقشی می­تواند در حل این بحران داشته باشد؟

با نگاهی به نقشه سیاسی  منطقه در می یابیم که در حقیقت تنها کشوری که با منطقه مورد مناقشه قره باغ مرز مشترک (نزدیک به نود کیلومتر) دارد جمهوری اسلامی ایران است. در این حال هر چند قدرت های فرامنطقه ای و بویژه امریکا مانع از حضور نقش میانجی گرانه ایران در این بحران شده اند، اما نقش مهم ایران همواره مورد تایید دو سوی درگیر در این بحران بوده و بویژه ارامنه از  نقش ایران استقبال کرده اند. ایران در گذشته هم کوشیده نقش مهمی در حل بحران داشته باشد چنانچه در دوران دولت هاشمی ابتکار دعوت دو رئیس جمهور  وقت ارمنستان و آذربایجان به تهران انجام شد و مذاکراتی نیز انجام  گفت. در این حال با  توجه به موقعیت جغرافیایی ایران حضور ایران حضوری معمولی و ساده نیست و ایران حضور قدرتمند و تعیین کننده ای در منطقه دارد. قطعا نیز هر گونه اتفاقی که برای بازگشت به صلح و اجرای توافقات در درگیری قره باغ انجام گیرد دو طرف درگیر نمی توانند نقش ایران را نادیه گیرند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به پتانسیل های واقعی و نهفته روابط دو کشور  ایران و جمهوری ارمنستان به نظر شما دو کشور برای گذر از چالش های همکاری فزاینده در روابط باید در چه راستایی گام بردارند؟

با توجه به مسئولیتی که در طی چهار سال گذشته به عنوان سفیر ایران در ارمنستان داشته ام باید گفت که سیستم اداری و بوروکراتیک ما و برخی از قوانین دست و پاگیر در کشور  مانع از تسریع روند امور و افزایش روابط دو کشور میشود. در این بین قوانین کند کننده یکی از موانع افزایش حضور بخش خصوصی و.. در دو کشور است. در حالی که رهبران عالی رتبه دو کشور همیشه بر توسعه روابط تاکید کرده اند و توافقات زیادی را انجام داده و موافقت نامه های زیادی را امضا کرده اند. در این حال باید برخی از قوانین ما توسط مجلس شورای اسلامی  اصلاح گردد و برخی از مسئولان اجرایی نیز باید دیدگاه خود را در مورد گسترش روابط و حل چالش های روابط دو کشور اصلاح کنند. در این میان باید گفت که زمینه و زیر ساخت های گسترش روابط فراهم است. چنانچه در سال گذشته هم به توافق ایجاد دروازه مشترک گمرگی رسیده ایم و موافقنامه در کمیته فنی گمرکات دو کشور امضا شده است. امری که اگر تحقق یابد روابط اقتصادص دو کشور گسترش ویژه ای به خود خواهد دید. در واقع اگر  به طور خلاصه بگوییم روابط سیاسی دو کشور در حد عالی است و روابط اقتصادی دو کشور  هم در حد میانه است یعنی رقم  حدود 400 میلیون دلار رقم بالایی برای روابط دو کشور نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:آیا میتوان روابط ایران با جمهوری ارمنستان را روابطی استراتژیک و راهبردی دانست؟

روابط استراتژیک و یا راهبردی شامل روابط دو کشور نمیشود، اما روابط دو کشور را می توان پایدار و با ثبات نام نهاد. در روابط راهبردی بین دو کشور قراردادهایی ویژه ای امضا میگردد و توافقاتی به امضای نهایی می رسد. در این حال ایران با توجه به وسعت سرزمینی و نوع زیرساخت ها و توان بالای اقتصادی قابل مقایسه با ارمنستان نیست. در این راستا نمی توان به روابط دو کشور لقب راهبردی داد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا پتانسیل ایجاد روابط راهبردی ایران با جمهوری ارمنستان فراهم است؟

 اگر به پتانسیل ایجاد روابط راهبردی بین دو کشور نظری داشته باشیم، باید گفت این امر هم بستگی به زمان دارد و هم به این امر بستگی دارد که آینده و روابط ما با کشور های همسایه به سمت و سویی  جهت یابد. در این حال در دکترین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پتانسیل برقراری روابط دوستانه با تمام کشورهای همسایه و منطقه و کشورهای دوست بویژه در جهت ایجاد صلح و ثبات منطقه ای و توسعه زیر ساخت ها و  انتقال امن انرژی وجود دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ادوارد نعلبندیان وزیر امورخارجه ارمنستان تاکید کرده است ایروان خواهان حل و فصل مسالمت آمیز مساله هسته ای ایران از راههای سیاسی است. در این بین نگاه ایروان به پرونده هسته ای ایران، تهدیدات نظامی و تحریم های  اقتصادی چیست؟

ارمنستان به عنوان همکار، دوست و همسایه ایران از آغاز مباحث مطروحه در مساله هسته ای ایران بر حق هسته ای ایران تاکید داشته و  هر گونه اختلاف نظر  بین ایران و مخالفان برنامه هسته ای ایران را با بهره گیری از ابزارهای گفتگو و مذاکره قابل حل دانسته است. در این حال با توجه به وضعیت خاصی که ارمنستان دارد  هر گونه تحول و تحریک  به اقتصاد و امنیت این کشور قطعا خلاف امنیت ملی و سیاست خارجی این کشور است. بنابراین همانگونه که ما در مورد کشورهای همسایه بر این نظریم که مناقشات و بحران های به گونه ای صلح آمیز حل گردد و کشورهای خارج در آن دخالت نکنند، ارمنستان هم قطعا خواستار این نیست که در کنار مرزهای خود یعنی ایران درگیر وضعیتی ناخواسته گردد. در این حال با توجه به نوع ارتباط سیاسی بسیار خوبی که ما با ارمنستانی ها داریم و اطلاع رسانی همیشه و به موقعی که ایران نسبت به این کشور دارد ارمنستان مطمئن است که تلاشهای هسته ای ایران صلح آمیز بوده است، لذا تبلیغات دروغین در مورد برنامه هسته ای ایران را قبول ندارد. در این راستا  ارمنستان هم تحریم های یک جانبه بر ضد ایران را حمایت نکرده و نخواهد کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای گذشته جمهوری ارمنستان نقش میانجی گرایانه ایران در بحران قره باغ را مورد پذیرش قرار نداده است. در این حال نگاه شما علل این رفتار ارمنستان چیست؟

ارمنستان و مقامات عالی این کشور بارها تاکید کرده اندکه مخالفتی با میانجی گری ایران در بحران قره باغ ندارند، اما در حال حاضر با توجه به تلاشهای چند ساله گروه مینسک برای حل این بحران تمایل دارند این امر از آن دریچه پیگیری و مذاکرات ادامه یابد. گذشته از این باید گفت ما در مناقشه قره باغ دو سوی بحران را داریم و باید طرف آذری هم برای میانجی گری ایران به این نکته رضایت دهد. در این حال طرف آذری در برخی از زمان ها راضی به میانجی گری ایران بوده و در برخی از زمان ها حاضر نبوده و حضور ایران را در  این حوزه به حضور ترکیه گره زده است. در این حال با توجه به نوع اختلافات ترکیه با ارمنستان بی شک هر گونه حضور  ترکیه در کنار ایران منتفی است. در این میان در مذاکرات دوجانبه ارمنستان با ایران این کشور همچنان میانجی گیری ایران را منتفی ندانسته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روابط ایران با ارمنستان چه تاثیری در  نوع نگاه دیاسپورا و لابی ارامنه خارج از کشور به ایران داشته است؟

بالتبع روابط ایران با ارمنستان بر نوع نگاه دیاسپورای ارامنه بر ایران موثر است. با این حال باید از همه ظرفیت ها برای توسعه روابط نیز بهره گرفت. مسلما اصل حمایت از  برنامه های صلح آمیز هسته ای ایران مورد توجه ارمنستان است و رئیس جمهور این کشور هم در سفرهای خارجی خود در اروپا و.. از این فعالیت ها حمایت کرده است که در این زمینه میتوان تاثیری در نگاه ارامنه خارج از کشور به ایران داشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:آینده روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ایران و جمهوری ارمنستان را چگونه مورد پیش‌بینی قرار می‌دهید؟

در واقع شرایط منطقه ای و بین المللی هر دو کشور توسعه روابط همه جانبه را برای هر دو کشور  توصیه میکند. با توجه به اینکه ارمنستان کشوری کوچک است و باید با همسایه ای مانند ایران روابطی خوب داشته باشد به همین خاطر رابطه با  جمهوری اسلامی ایران برای ارمنستان چه از نظر امنیت ملی این کشور و چه از نظر  اقتصادی و سیاسی دارای اهمیت است. گذشته از این با توجه به حضور ارامنه در ایران و…. متغیر خاصی که بتواند روابط ایران و ارمنستان را دستخوش تحولات و دگرگونیهای منفی کند عملا وجود ندارد. در این راستا باید گفت در آینده هم روابط ایران و ارمنستان روابط خوبی خواهد بود.

 

 

Share