آذر ۱۴, ۱۴۰۰ – ۹:۴۳ ب.ظ |

کارشناس ارشد مسائل ترکیه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حزب  جمهوریخواه خلق  ، اولین حزب جامع سیاسی در جمهوری نوین ترکیه است  که در نهم سپتامبر سال ۱۹۲۳ .م، توسط ژنرال( پاشا)‌ مصطفی کمال ، ملقب به …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

القاعده و سکولارسازی جهان اسلام گفتگو با دکتر رضا کاویانی استاد دانشگاه و کارشناس مسائل القاعده

نگارش در فروردین ۳۰, ۱۳۹۱ – ۷:۵۶ ب.ظ
القاعده و سکولارسازی جهان اسلام  گفتگو با  دکتر رضا کاویانی  استاد دانشگاه و کارشناس مسائل القاعده
Share

 

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

کشته شدن بن لادن در سال گذشته تحولی نوین در نگاه به شبکه القاعده بود، اما از آنجایی که سال‌هاست ماهیت متمرکز و سلسله مراتبی القاعده تغییر پیدا کرده و به صورت تشکیلاتی نامنظم و انعطاف‌پذیر درآمد است، خطر آن همچنان باقی است. در این بین با توجه به تحولات یک سال گذشته در منطقه تلاش کرده ایم برای بررسی بیشتر توان و پتانسیل کنونی القاعده و نسبت و رابطه آن با سکولار سازی در جهان اسلام به گفتگویی با دکتر رضا کاویانی استاد دانشگاه آزاد تهران جنوب و کارشناس مسائل القاعده پرداخته ایم:

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در یک سال گذشته برخی براین  نظرند که تحولاتی نوین در راستای استراتژی ها و تاکتیک های القاعده و زیر شاخه های آن در سطح جهان بوجود امده است. نگاه شما در این مورد چیست؟

درست است. در این بین اگر استراتژی را چگونگی رسیدن به  هدف از مبنای فکر  تعریف کنیم تغییراتی در استراتژی ها و تاکتیک های القاعده به وجود آمده است، لیکن همچنان در اهداف هیچ تغییری مشاهده نمی شود. در این بین نیروهای مذهبی و مبارز هم که ادعای حق دارد به القاعده پیوند می خورند و  القاعده در دیگر کشورهای مسلمان و در سایر بخش های جغرافیایی مانند هند آفریقا و… حضور بیشتر یابد. مثلا امروزه  القاعده در آندراپرادش و کشمیر  هند حضور دار د و  به گسترش جغرافیایی پرداخته است. در این بین اکنون این جریان گسترده تر شده و  از دو کشور اصلی  قبلی  مانند عربستان و افغانستان به سایر کشور ها نفوذ یافته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: کشته شدن بن لادن چه تأثیری بر آینده القاعده داشته است؟

 

در واقع هنوز هم سند معتبری برای رد و یا پذیرش شرکت القاعده در سرنگونی برج های دوقلوی تجارت جهانی وجود ندارد. باید گفت که القاعده هر چند توسط امریکایی ها بنیان گذاشته شد، اما ممکن است در  دوره رشد و  بلوغ خود  بر ضد امریکایی ها  تلاش هایی را انجام داده باشد. اما اینکه همچنان امریکایی ها از این  جریان بهره برداری کرده و در کشورهای اسلامی به حضور و نفوذ خود را  ادامه داده و در این کشور ها نیرو پیاده میکنند  واقعیتی انکار ناپذیر است. گذشته از این شاید به این صراحت نتوان گفت بن لادن کشته شده است. زیرا هیچ سند و مدرک معتبری در این زمینه ارائه نشده است. صرفا آمریکا این ادعا را داشته که او را کشته و به دریا انداخته است. آنها عملیاتی پیچیده، خطرناک و پرهزینه را که همواره در کاخ سفید مشاهده می شد، هدایت کرده اند که احتمالا او را زنده دستگیر کنند نه اینکه او را بکشند. حال آنکه برای کشتن او نیازی به عملیاتی با ویژگیهای یاد شده نبود. در هر حال اعلام خبر کشته شدن  بن لادن از سوی غرب عملا از یک سو بیان این امر به کشورهای مسلمان است که  پیگیری بن لادن بی نتیجه نبوده است و از سویی هم اطمینان خاطر به مردم غرب و امریکا در مورد بن لادن و مرگ وی بود.  در این حال امریکا برای پاسخ گو بودن به مالیات های مردم و هزینه ها مرگ بن لادن را اعلام کردند. گذشته از این باید گفت اعلام خبر کشته شدن بن لادن در یک سال گذشته تاثیر منفی ای بر کاهش فعالیتهای این جریان نداشته بلکه به گسترش آن هم کمک کرده است .

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا القاعده با توجه به حضور  بیشتر در کشورها و مناطق متعدد در حال افزایش قدرت است ؟

بله همینطور است. تلاش القاعده، ایجاد تحرکاتی در کشورهای مسلمان برای تضعیف حکومتهای آنهاست. در این بین القاعده با تغییر حکومت ها براین نظر است که این کشورها راه ایران را در  پیش نگیرند. جدا از این  باید گفت بر طبق نقشه راه غربی ها بسیاری از کشورهای اسلامی باید به چند کشور  تقسیم شوند( مثلا در مورد عراق و  دعوای کردها، شیعیان و سنی ها ) و در این راه در حقیقت القاعده به کمک  سیاست های امریکا در آمده است. با توجه به این واقعیت در واقع اسرا ئیل هم هراس زیادی از کشورهای مسلمان ندارد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: القاعده و سازمان ها و گروه های کنونی وابسته به آن را می‌‌توان به چند گروه تقسیم نمود؟

هیچ تفاوتی بین تشکیلات القاعده و یک حکومت نظامی وجود ندارد. بدین معنا که این تشکیلات ، تمام ابزار ها را از جمله گروه اقتصادی و جذب مالی،گروه آموزش نظامی ،گروه تخریب،گروه اطلاعاتی و … و دیگر بخشهای مورد نیاز را در سطح جهانی دارد. در این حال باید به این نکته توجه داشت پس از سید جمال الدین اسد آبادی در قرن 19 میلادی، اخوان پیشنهاد بیداری اسلامی را با خط فکری  قرآن در یک دست و شمشیر در دست دیگر ارائه داد. اما بعد ها اخوان المسلمین تصمیم گرفت که فقط قرآن را بردارد و شمشیر را رها نماید. در آن هنگام به اهتمام آمریکا، گروه القاعده تشکیل شد و امروز با تقسیم کار بصورت مدل ترکیه ترکیه (کار فرهنگی) و القاعده (کار نظامی ) ادامه می یابد. مثلا اگر به رویکرد کنونی ترکیه در این زمینه نگاه کنیم درمی بایم با وجود هزنیه های ایران در فلسطین اکنون عکس اردوغان به جای رهبران انقلاب اسلامی مورد توجه قرار میگیرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: طبق گزارش وزارت خارجه آمریکا، القاعده حداقل با 28 سازمان اسلامی ضدآمریکایی مرتبط است. در این بین آیا شما با افزایش شمار گروه‌های وابسته و متحد القاعده روبرو هستیم؟

 

اینکه امریکایی ها این اخبار را اعلام میکند به چند علت است. نخست ترساندن کشورهای اسلامی و حکومتهایی که احتمال سقوط آنان  وجود دارد و دوم ترساندن، متنفر کردن و دور کردن امت مسلمان از اسلام اصیل با بهره گیری از القاعده.  اکنون القاعده در حال توجه به گروه های اسلامی چه در سطح فرهنگی سیاسی و..درکشورهای اسلامی است. اکنون نیز القاعده بیشتر از آنچه تصور میرود با گرو ههای اسلامی  و وابسته در مناطق مختلف کشورهای اسلامی رابطه برقرار کرده است. یعنی با توجه به توسعه فرهنگی نیرو ها را به سمت خود جذب می کند. در این بین هم در واقع آمریکا بدنبال اجرای هدف خود یعنی” نقشه راه ” است و با سوء استفاده گاه به گاه از القاعده ، زمینه آنرا برای دهه های آینده فراهم می نماید و برای کلیه کشورهای مسلمان نشین برنامه دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان تصور کرد که القاعده و متحدان آن در حال بازسازی قدرت خود در مناطق شمال غربی پاکستان و  همچنین افغانستان هستند؟

همینطور است. اما این بازسازی به گونه ای که امریکا را بیشتر به اهدافش نزدیک می نماید. چرا که هدف اصلی القاعده هم خدمت به منافع امریکا در سراسر جهان است، واقعیتی که انکار ناپذیر است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما توان ایفای نقش القاعده در یمن و سومالی تا چه حدی است و آیا القاعده میکوشد تا از  یمن و سومالی به عنوان پایگاهی مطمئن برای حضور در آفریقا بهره گیرد؟ 

اگر وضع به همین منوال ادامه داشته باشد، شاهد روزی خواهیم بود که القاعده در کلیه کشورهای مسلمان نشین ، حضور فیزیکی داشته باشد و در هر قاره و کشور در یک یا چند مکان استراتژیک برای آنها وجود داشته باشدکه قاره آفریقا نیز  از این امر جدا نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نظر شما نگاه القاعده به سوریه چیست؟

القاعده در سوریه با توجه به پایگاه مقاومتی که حکومت سوریه علیه اسرائیل دارد از نقش نظامی کمتری و فرهنگی بیشتری برخوردار است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به تحولات یک سال گذشته در کشورهای شمال آفریقا نقش و تاثیر القاعده در کشورهای این  منطقه و منطقه صحرا تا چه حدی است؟

 

آنچه تفاوت ماهوی جمهوری اسلامی ایران و آمریکاست این است که ایران مایل است در جوامع اسلامی، انقلاب اسلامی همراه با حکومت اسلامی و قانون اساسی آن شکل بگیرد و آمریکا تلاش می کند حکومت مسلمانان مبتنی بر قاعده دموکراتیک غربی با الگو پذیری از ترکیه شکل بگیرد. در این راه آمریکا از هر امکاناتی از جمله تشکیلات القاعده ( مقلا القاعده شاخه منطقه صحرا ) برای پیشبرد اهداف خود استفاده می نماید. حال در هر کجای جهان که نیاز باشد اینگونه خواهد بود. این امر در واقع بر مبنای تئوری جهانی سازی غربی سازی باید صورت می گیرد در حالی که مسلمانان معتقدند که اسلام پاسخی برای تمام مشکلات و چالش ها دارد. امری که بر خلاف منافع امریکا است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نظر شما کارکرد القاعده در خدمت به امریکا چیست؟

به نگاه من کارکرد القاعده سکولار سازی، پنچر و عقیم کردن کشورهای مسلمان و کشورهای جهان اسلامی است که ممکن است در آنها بیداری اسلامی بر ضد غرب انجام گیرد است. در این حال هر چند در بیان القاعده رویکردی ضد غربی دارد، اما اکنون القاعده از پول ، سلاح و ایدئولوژی اسلامی برای سکولار کردن مسلمانان با توجه به ابزارهایی مانند افراطی گری اسلامی و برنامه ریزی استفاده میکند. در این راستا مردم مسلمان را از حکومت ها و  جنبشهای اصیل اسلامی می هراساند و به سکولار کردن آنها کمک میکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نظر شما آینده نفوذ و توان القاعده به چه متغیرهایی وابسته است؟

در واقع این امر وابستگی به عملکرد مسلمانان در کشور هایی است که هنوز  دولت هایشان مورد تغییر قرار نگرفته اند. مثلا مسلمانان ایالت آندراپرادش تا چه حدی ادعای استقلال خواهند کرد؟ گذشته از این امر به چگونگی تشکیل حکومتهای اسلامی جدید در جهان اسلام بر اساس. (مدل ایران یا مدل ترکیه) بستگی دارد. در این بین باید گفت که اگر ما مجموعه کار القاعده و  ترکیه را در کنار هم بگذاریم این دو، دو لبه یک قیچی است. یعنی هیچ کدام از این دو بدون دیگری برندگی ندارد. در این حال هر دو این دو لبه هم نزد امریکا است و مکمل هم در دنیای اسلام هستند. یعنی القاعده حرکت های نظامی را مورد توجه قرار میدهد و  ترکیه هم به بعد فرهنگی. جدا از این حکومت اسلامی ، قانون اساسی فدرال یا شبه آن و نهایتا امکان تقسیم سرزمینی کشورهای اسلامی، همه و همه ارتباط مستقیم با توان القاعده خواهد داشت.

 

Share