آبان ۱, ۱۳۹۷ – ۷:۵۳ ق.ظ |

دکتر فرشاد علیخانی
کارشناس مسائل اقتصاد بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح –  IPSC
واقعیت این است که کشمکش های سیاسی، زائیده تلاش برای کسب سهم بیشتر از سبد منافع است که توسط بازیگران سیاسی دنبال می‌شود. در این …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اسرائیل, خاورمیانه, عربستان, گفتگو

همکاریهای امنیتی و نظامی عربستان و اسرائیل و گذار از روابط پنهانی – گفتگو با سید امیر موسوی کارشناس مسائل عربی

نگارش در خرداد ۱۵, ۱۳۹۲ – ۱۲:۲۰ ب.ظ
همکاریهای امنیتی و نظامی عربستان و اسرائیل و گذار از روابط پنهانی  – گفتگو با سید امیر موسوی  کارشناس مسائل عربی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

روابط عربستان و اسرائیل از جمله روابطی است که در خاورمیانه با ابهام ها پنهان کاری های مختلف در بعد علنی و عملی روبرو بوده است. چنانچه گاه مقاماتی چون سفیر سابق اسرائیل در سال های 1965 تا 1970 در لندن به روابط عمیق و گسترده ملک سعود و ملک فیصل با اسرائیل اشاره کرده اند. در سالهای اخیر نیز برخی خبرها در مورد همکاری های اطلاعاتی و امنیتی منتشر شده و در سال گذشته نیز بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در گفتگویی وجود روابط دوستانه و قوی بین این رژیم و عربستان سعودی را تایید کرد. در این میان، برای بررسی بیشتر آینده ی همگرایی های ریاض و تل آویو گفتگویی با سید امیر موسوی کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه انجام داده ایم:

واژگان کلیدی: آینده روابط اسرائیل و  عربستان، روابط اسرائیل و عربستان ، بسترهای روابط اسرائیل و عربستان، محور ترکی- عربی، همگرایی اسرائیل و عربستان ، ظرفیت های همگرایی در روابط اسرائیل و عربستان، همکاریهای امنیتی و نظامی عربستان و اسرائیل

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  نقش و نگاه آمریکا در روابط کنونی اسرائیل و عربستان چیست؟

 عربستان از زمان ایجاد پادشاهی مشکلی با اسرائیل نداشته و ندارد. دو بعد رابطه بین این دو یا پنهانی و علنی وجود دارد. پنهانی  طولانی و بیشتر بود و سطح علنی آن محدود و مشخص با افراد ویژه است. عربستان به صورت پنهانی مدافع منافع اسرائیل به گونه غیر مستقیم و حتی در مواردی به گونه مستقیم است. در گذشته و در جنگ مصر با اسرائیل آنان بر ضد ناصر موضع گرفتند. در رابطه با جنگ سی و سه روزه کاملا حزب اله را محکوم کردند. در غزه هم حماسی ها را منزوی کردند و در جهت رفع محاصره غزه تلاشی نکردند. برخوردهای تندی هم با جهاد اسلامی انجام دادند. سعودی ها زیر نفوذ امریکا و از متحدان امریکا هستند. تلاش های امریکا در حالی است که عربستان کشور مسلطی بر شورای همکای خلیج فارس است و تقریبا پولهای کلانی در امریکا سرمایه گذاری کرده است. امریکایی ها با توجه به نوع نگاه به عربستان این کشور را همیشه در کنار رژیم اسرائیل در منطقه قرار میدهد. چنانچه اکنون نیز هیچ گونه مشکلی بین ریاض و تل آویو جود ندارد. یعنی قبلا روابط پنهانی بود، اما اکنون با حضور بندر بن  سلطان و محمد بن نایف وزیر کشور این دو  مهره هایی هستند که مستقیما با رژیم صهیونیستی ارتباط دارند. دیگر بندر بن سلطان هماهنگ کنده روابط ریاض- وشنگتن- تل آویو است و خبرهای و گزارش های زیادی در این مورد در رسانه ها و .. وجود دارد.

گذشته از این اخیرا وزیر دفاع امریکا قراردادی با اسرائیل بست و سپس مکمل این قرارداد را با ریاض بست و بعد به امارت رفت و اعلام کرد کلا این قرارداد 7 میلیار دلار است.یعنی عربستان، امارات و اسرائیل را یکی می دانند. این نشان دهنده این است که  فروش های تسلیحات به اسرائیل، عربستان و امارات مکمل هم هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا تفاوت هایی در سیاست منطقه ای ریاض و تل آویو در حوزه مسائل خاورمیانه وجود دارد؟

نه. برعکس در شرایط کنونی این سیاست ها مکمل همدیگر هستند. اگر به سخنان نتانیاهو توجه کنیم وی به در خطر بودن  کشورهای حوزه خلیج فارس به خاطر قدرت جمهوری اسلامی ایران، برنامه هسته ای ایران و قدرت موشکی ایران اشاره میکند. اسرائیلی ها حتی گاهی دم از حفاظت از منافع اهل تسنن در منطقه میزنند و در جهت جنگ مذهبی و طایفه گری در منطقه تلاش میکنند. در این حال تلاش بر این است که به جای اسرائیل ایران به عنوان دشمن ملت عرب معرفی گردد. اکنون نیز سعود الفیصل رسما اعلام کرده است که مشکلی با اسرائیل نداریم و حداقل اسرائیل قابل مهار توسط امریکا است، اما جمهوری اسلامی ایران غیر قابل مهار و خطر جدی برای امت عربی معرفی میگردد. مثلا در جایی که غرب در قراردادن  نام حزب اله در لیست سیاه تروریستی تعلل میکند بحرین و کشورهای خلیج فارس حزب اله را در لیست تروریست ها قرار میدهند. امری که کلا در خدمت به  رژیم صهونیستی است. همچنین از این دیدگاه مشکل اکنون ایران است. یعنی ادبیات رژیم صهیونیستی بر زبان مسئولان عربستان سعودی جاری است.  همچنین اکنون غرضاوی در قطر و العریفی در ریاض جهاد را در سوریه می دانند نه اسرائیل.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: سال گذشته نخست وزیر اسرائیل در مصاحبه‌ای که در تارنماهای اینترنتی منتشر شد، گفت که روابط بین تل‌آویو و ریاض در زمینه‌های گوناگون دوستانه و قوی است. نتانیاهو افزود که رژیم اسرائیل و عربستان سعودی منافع اقتصادی و سیاسی مشترکی در خاورمیانه دارند.آیا افزایش روابط دو قدرت اقتصادی و سیاسی عربستان و اسرائیل نظم منطقه‌ای را تحت تاثیر عمده قرار میدهد؟

بله  صد درصد. به خاطر اینکه آنها به دنبال این هستند که یک ترکیب قدرت جدیدی در منطقه ایجاد کنند. تا سال 2006 روابط اسرائیل و عربستان در لفافه بود و بدان اشاره نمی کردند. رفت و آمدها، توافقنامه و مبادلات تجاری و.. سرمایه گذاری های مشترک و.. در پنهان بود، ولی بعد از 2006 علنی شده است. همچنین متحدان سوریه در منطقه از جمله در لبنان هم به این نکته اشاره میکنند که ما با اسرائیل مشکلی نداریم و خریدهای کلان، سرمایه گذاری ها و توافقنامه هایی امنیتی و سیاسی دارند. مثلا  مسئولان اسرائیلی در کنفرانس های امنیتی دوحه شرکت میکنند. امری که قبلا وجود نداشت.  من فکر میکنم اکنون همه چیز آشکار شده و عربستان در مسیر همکاری با اسرائیل قرار گرفته است. در شرایط کنونی سیاسی و اجتماعی عربستان بندر بن سلطان تلاش میکند از راه ارتباط با تل آویو مسائل امنیتی و سیاسی خود را حفظ کند. در وهله دیگر مهار پیش روی و حضور ایران در منطقه را هم مد نظر دارند. لذا جلسات هماهنگی ها و تبادل نظرهایی انجام میگیرد. من  فکر میکنم موضوعاتی چون اتحادیه عرب، تعاون اسلامی و.. بی معنی است و آنان کاملا در جهت سازمان جدید منطقه ای با حضور فعال و گسترده رژیم صهوینیستی حرکت میکنند. حتا در رزمایش دریایی اخیر در خلیج فارس (که امریکایی ها با 30 کشور جهان برگزار کردند)  اسرائیل مدیریت امنیتی و اطلاعاتی، چتر بازی و غواصی را به عربستانی ها و اماراتی ها آموزش داد. لذا من فکر میکنم تفاهم  گسترده و استراتژیک است و با توجه به مهار حماس و دور شدن از ایران تلاش میشود بعد از سقوط سوریه و مهار یا از بین بردن حزب اله در منطقه رویکرد های خود را پیگیری کنند. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: گزارشی که دانشگاه تل آویو در ماه می گذشته منتشر کرد، عربستان سعودی آخرین امید و خط دفاعی اسرائیل است و عربستان را به عنوان آخرین شانس برای حفاظت منافع سیاسی خود در جهان عرب توصیف می‌کند. در این گزارش آمده است که بیشتر همپیمانان رژیم اسرائیل در منطقه سقوط کرده‌اند و نمی‌توانند نقش مهمی در جهان عرب ایفا کنند. از این رو عربستان سعودی تنها کشوری است که در برابر جمهوری اسلامی ایران ایستاده است و آخرین خط دفاعی تل آویو علیه تهران است. در تحولات یک سال گذشته خاورمیانه، مهمترین متغیرها و بسترهای همکاری اسرائیل و عربستان در چه حوزه هایی قرار داشته است؟

من  احساس میکنم اسرائیل و امریکا تکفیریون را در منطقه قوی میکنند. مطمئنا بعد از فوت عبداله پادشاه سعودی می دانند که مشکلاتی بین خاندان سلطان، نایف و عبداله با حضور بندر بن سلطان ایجاد میشود و احتمال بحران زیاد است. لذا اسرائیلی ها سرمایه گذاری کلانی در جهت مدیریت در منطقه انجام میدهند. اکنون قطر در جهت رهبری جهان عرب مورد حمایت امریکا و اسرائیل است. همچنین آنها به تشدید موضع شیعی و سنی در منطقه دامن میزنند تا ایران را مهار کنند و ملت های منطقه نزدیک ایران نگردند. القای حمایت ایران از دیکتاوری به نام اسد و علوی بودن وی به شدت در حال جا انداختن در محافل رسانه ای و.. منطقه است. در حالی که تبلیغات ما ضعیف است و نتوانسته ایم بر افکار عمویم منطقه تاثیر گذاریم. تقویت خط فتنه گری و طایفه گری در منطقه خطرناک است و اسرائیل هم می داند عربستان عربستان ده سال پش نیست.

در یک سال گذشته روابط اسرائیل و عربستان در وهله نخست حول مسائل امنیتی و نظامی بوده است.  چنانچه توافقهایی بسیار خوبی انجام گرفته است. دوم رویارویی با ج.ا. ایران و خط مقاومت در منطقه است. به نظر من ارتباط اقتصادی کلانی وجود ندارد. عربستان از راه امریکا متعهد شده که برنامه هایی چون پشتیبانی مالی تسلیح در برابر ایران توسط عربستان انجام گیرد و بعد فنی ، مدیریت امور ، پیگیری، تجسس و ضربه زدن توسط صهیونیست ها انجام گیرد.  این در حالی است که نخبگان بر علیه این روابط موضع گیری نمیکنند و تمرکز همه بر چگونگی قدرت گیری ایران و مقاومت و سرنگونی سوریه معطوف شده است. این در حالی است که دو جزیره عربستان در دریای سرخ در اختیار اسرائیل است ولی تاکنون مطالبه نمیشود. از زمان ناصر که سعودی ها جزایر را در اختیار ناصر قرار دادند، اسرائیلی آن را تصرف کردند. ریاض از دو جزیره سخنی نمیزند در حالی بحث های انحرافی جزایر سه گانه ایران را مطرح می کند. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پایگاه ویکی‌لیکس فاش کرده بود که عربستان سعودی به سراغ موساد رفته است که سازمان اطلاعاتی آن کشور را برای «گردآوری اطلاعات و مشاوره درباره ایران» کمک ‌کند و مقامات سعودی برای تحقق این موضوع یک میلیارد دلار بودجه برای سرویس جاسوسی اسرائیل (موساد) در نظر گرفته اند. به نگاه شما وضعیت همکاری نظامی و امنیتی دو کشور  چگونه قابل تحلیل و بررسی است؟

همچنان که گفته شد پرداخت مالی توسط عربستان انجام میشود دو ریاض دو خدمت دریافت میکند. نخست تقویت جایگاه وهابیت از  نظر امنیتی و نظامی در منطقه با کمک امریکا و دوم مهار قدرت ایران در منطقه و جهان و بزرگنمایی خطر هسته ای ایران،  بزرگنمایی  خطر شیعه گری . به علاوه اسرائیل با دریافت امکانات مالی و روانی از کشورهای خلیج فارس حتی در برابر خواست امریکای ها هم ایستادگی می کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نتانیاهو گفته بود که  اسرائیل و عربستان سعودی منافع اقتصادی و سیاسی مشترکی در خاورمیانه دارند.ماموریت تقویت روابط بین عربستان و اسرائیل است. آینده ی روابط اسرائیل و عربستان را با توجه به متغیرهای دخیل، با چگونه مورد بررسی قرار می دهید؟

من پیش بینی میکنم که اگر موفق شدند وضعیت سوریه را به نفع خود تمام کنند ما با سازمان جدید و همگرایی نوینی بین ترکیه، عربستان سعودی اسرائیل و حتی مصر روبرو خواهیم شد. این امر برای فلسطینی ها، عرب ها  و مسلمانان و ایران مصیبت و خطر جدید است. اکنون از نظر ذهنی این زمینه سازی ایجاد شده است. اکنون دشمن به جای اسرائیل ایران شده است و اولویت های جهادی هم دگرگون شده است. عربستان می تواند توافق استراتژیکی با تل آویو، آنکارا و حتی شاید قاهره انجام دهد. به هر حال در آینده گسترش روابط اسرائیل و عربستان تا سطح باز شدن سفارت خانه ها  بعید است، اما از نظر سیاسی و امنیتی روابط عادی و علنی میگردد. قباحت رابطه با اسرائیل در تبلیغات افکار عمومی در حال از بین برده شدن است. یعنی حال بعد پنهانی روابط پایان یافته و علنا سعود الفیصل و بندر با اسرائیل در ارتباط هستند.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

 

Share