مهر ۲۴, ۱۳۹۷ – ۹:۳۰ ق.ظ |

شقایق حیدری
دکتری علوم سیاسی و مدرس دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC
بسیار خوانده و شنیده ایم که منطقه خاورمیانه، پرتنش ترین و بحران خیزترین ناحیه جهان است. مشاهدات و تجربیات ما که در این …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, سوریه, مقالات, مقالات تحلیلی

نقش و جایگاه امروزین و آینده مسیحیان در رخدادهای سوریه – گفتگو با مرتضی نعمت زاده رایزن پیشین و کارشناس مسائل سوریه

نگارش در بهمن ۴, ۱۳۹۱ – ۷:۵۰ ق.ظ
نقش و جایگاه امروزین و آینده مسیحیان در رخدادهای سوریه  – گفتگو با مرتضی نعمت زاده  رایزن پیشین و کارشناس مسائل سوریه
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

مسیحیان با جمعیتی در حدود 12 درصد سال هاست که تحت حاکمیت سوریه زندگی کرده اند و در مقایسه با مسیحیان در دیگر کشورهای عربی، آزادی های بیشتری داشته اند. با شروع تحولات و درگیری های داخلی در سوریه مسیحیان این کشور همواره مورد تهدیدهایی از سوی القاعده و بنیادگرایان بوده اند. در این بین اکنون هر چند مسیحیان از بازیگران صحنه داخلی سوریه هستند، اما نقش آینده و نوع حضور آن ها ناروشن است. در این راستا برای واکاوی و بررسی بیشتر نقش این گروه در شرایط کنونی و فراروی سوریه به گفتگویی با مرتضی نعمت زاده رایزن پیشین پیشین ایران و کارشناس مسائل سوریه پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: نقش، جایگاه، مسیحیان سوریه، اسد، مخالفان نظامی و سیاسی سوریه، القاعده در سوریه،

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در نگاهی مقایسه ای آیا نقش و حضور مسیحیان‌ سوریه در درگیری های نظامی سوریه افزایش یافته است؟

به طور کلی مسیحیان در سوریه در دوران خاندان اسد از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند. مسیحیان سوری همچنین نسبت به مسیحیان در تمام منطقه خاورمیانه جایگاه نسبتا بالایی داشته اند و اگر توجه داشته باشیم مسیحیان در سطح جهان عرب پیشتاز تبلور اندیشه قومیت گرایی عربی و برقراری ارتباط علمی، دانشگاهی، فرهنگی و سیاسی خاورمیانه عربی با کشورهای غربی بوده و لذا در تحولات فکری و سیاسی از  نقش ویژه ای هم برخوردار بوده اند. بنابراین مسیحیان در سوریه نیز در دوران اخیر دارای موقعیت بالا و اثرگذاری بوده و در نهادهای سیاسی، رسانه ای، تبلیعاتی و فرهنگی و .. حضور و نقش قابل توجهی داشته اند. در تحولات دو سال گذشته جز اینکه قشری از روشنفکران مسیحی به عنوان معارضان سیاسی در این عرصه حضور داشته اند در سوریه ما شاهد تغییر زیادی در رویکرد مسیحیان نسبت به نظام حاکم نبوده ایم. اما تداوم درگیری ها به صورت جدی نگرانی هایی نسبت به آینده و جایگاه و نقش مسیحیان مطرح کرده است. ما اکنون در سوریه با دو گروه از مخالفان روبرو هستیم. گروه های تندرو افراطی که موضع منفی نسبت به مسیحیان دارند و شعارهای منفی علیه مسیحیان سر داده و آنان را نمایندگان تمدن و استعمار غربی و همپیمان با نظام سوریه تلقی کرده و در نتیجه موضعی منفی نسبت به آن ها دارند. گروه دیگر هم جریانات مخالف سیاسی هستند و تلاش دارند که با جذب اقلیت های مختلف از جمله اقلیت مسیحی جبهه خود را در مقابل نظام سوریه توسعه دهند. اما در مجموع میتوان گفت در  شرایط کنونی بیشتر مسیحیان در کنار نظام سوریه هستند.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: جورج صبرا رئیس نوین شورای ملی سوریه یکی از سیاستمداران سرشناس مسیحی در سوریه است. نقش و نفوذ مسیحیان در ائتلاف ملی مخالفان سوریه  و ارتش آزاد سوریه تا چه حدی است ؟

من معتقدم که انتخاب جرج صبرا به عنوان رئیس شورای ملی سوریه تلاشی برای کاهش نگرانی اقلیت ها از جمله اقلیت های مسیحی در این کشور برای پیوستن به جریان های مخالف دولت اسد است. از طرف دیگر این اقدام تلاشی جهت بازکردن راه های جدیدتری برای گفتمان با غرب و جذب حمایت قدرت های غربی و کاهش نگرانی غرب از غلبه تندروان اسلامی بر جریان مخالف در سوریه است. به عبارت دیگر پیام های مختلفی در انتخاب جرج صبرا وجود داشت، اما در پاسخ به اینکه آیا این مساله توانسته است نقطه تحول و ثقلی برای توجه مسیحیان سوریه به سوی مخالفان باشد، باید گفت من شاخص و مورد خاصی در این زمینه ملاحظه نکرده ام. بنابراین من تصور می کنم که از گذشته هم بخشی از روشنفکران جامعه مسیحی سوریه در شمار مخالفان دولت سوریه قرار داشته و اکنون نیز در جمع مخالفان سیاسی و کمتر نظامی دولت هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه مسیحیان کنونی سوریه به جریان های مخالف دولت اسد چیست؟

 به طور کلی مسیحیان در مجموع با نوعی نگرانی نسبت به تحولات سوریه می نگرند. در واقع آنان تغییر در سوریه را به نفع خود تلقی نمی کنند. چرا از یک سو جریان تندرو اسلامی در سوریه شعارهای تندی بر ضد مسیحیان از جمله ” مسیحی به بیروت و علوی به سوی تابوت ” سر می دهد و از سوی دیگر با حمله به برخی از مناطق و روستاهای مسیحی نشین و کوچاندن اجباری آنان و افتخار آمیز دانستن این اقدام به عنوان اقدامی در جهت پاکسازی مذهبی و دینی سوریه از عوامل نفوذی غربی و نظام حاکم، ازسوی مخالفان، طبیعی است که وحشت مسیحیان را نسبت به سرنوشت آینده خود در صورت سیطره تندروان بر سوریه بر انگیزاند. بویژه اینکه باید توجه داشت که کسانی که به صورت میدانی در داخل سوریه با مسیحیان تعامل می کنند گروه های تندروی هستند که بیشترین مناطق تحت کنترل مخالفان را در اختیار دارند. لذا نوع ادبیات و رفتار گروه های مخالف بویژه تندرو در مقابل مسیحیان باعث شده است مسیحیان گزینه ی رویکرد مانند در کنار نظام ترجیح دهند. با این حال افزایش نگرانی نسبت به آینده و بالا رفتن احتمال غلبه گروه های مخالف از جمله اسلام گرایان تندرو بر مقدرات سوریه باعث شده است تا نوعی محافظه کاری هم نسبت به ایستادن در کنار نظام در میان مسیحیان به وجود آید و تلاش کنند تا موضع بی طرفانه ای را اتخاذ و از هر دو طرف دعوا دوری کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در چند ماه اخیر با روند صعودی حمله گروه‌های مسلح به  مسیحیان و طرح شعار « مسیحی به بیروت، علوی به تابوت» از سوی مخالفان تندرو بشار اسد موجب شده است حلب 70% جمعیت مسیحی خود را از دست دهد. بطور عموم نگاه جریان های تندرو و القاعده ای به مسیحیان سوری چگونه است؟

در کشاکش درگیری هایی که در سوریه وجود دارد دو گرایش از  سوی مخالفان در مورد اقلیت ها و بویژه  نسبت به مسیحیان وجود دارد. نخست گرایش جذبی و دوم گرایش دفعی است. در مقابل، دو گزینه در برابر مسیحیان سوریه قرار داده شده است که آیا در کنار نظام می ایستند و به زندگی و جایگاه گذشته خود می اندیشند و یا اینکه به مخالفان می پیوندند؟.

نگاه گروه های تندرو و مخالف اسد نگاهی ایدئولوژیک همراه با گرایش به پاکسازی دینی و مذهبی و عدم رعایت چارچوب های همزیستی مسالمت آمیز دینی و مذهبی است. از این دید مسیحیان نمایندگان تمدن غربی و امتداد کشورهای سلطه گر و استعمارگر و دشمنان جهان اسلام در منطقه خاورمیانه بشمار می آیند. آنان همچنین همپیمان نظام سوریه هستند. این جریان تلاش دارد سوریه را که در طول تاریخ یکی از کشورهای مسیحی نشین بوده و آثار تاریخی گسترده مسیحی در آن وجود داشته است، از مسیحیان پاکسازی کند. این نوع نگاه منفی به مسیحیان باعث شده است بخشی مهمی از مسیحیان از یک سو در سطح داخلی در سوریه جابجا شوند و به مناطق امن تری پناه ببرند. و از سویی هم بخشی از این مسیحیان  به کشورهای همسایه از جمله اردن، لبنان و برخی از کشورهای دور و نزدیک نظیر ارمنستان و کشورهای اروپایی و غربی رو آورند. این امر حاکی از نگرانی مسیحیان از آینده خود است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در پاره ای از مواقع رهبران مسیحی در تظاهرات طرفداران حکومت سخنرانی و ضمن حمایت از مقامات کشور، از سوری ها خواسته اند راه گفتگو را در پیش بگیرند. اکنون رهبران مسیحیان در سوریه چه تا چه میزانی رویکردی همگرا با دولت دارند؟

مسیحیان سوریه اصولا گرایش های مسالمت آمیزی داشته و مایلند در کشوری که زندگی می کنند، باقی بمانند. آنان به لحاظ فرهنگی خود را همراه تر و هماهنگ تر با فرهنگ غالب اسلامی در کشورهای منطقه می دانند. یعنی عموما مایل نیستند که سرزمینی را که در آن زندگی کرده اند ترک کنند. همچنین مایل به ورود به کشمکش هایی که آینده آنان را در خطر قرار می دهد نیستند. چیزی که مسیحیان با آن روبرو هستند، حملات مخالفان بویژه مخالفان نظامی تندرو با رویکرد اسلام ستیزه جو است. در این حال با توجه به وضعیت مسیحیان در سوریه علی القاعده کشورهای غربی باید از این امر به عنوان بهانه ای برای دخالت بهره می گرفتند، اما مشاهده میشود که این قشر کمتر مورد توجه غربی ها قرار می گیرد. علت این امر هم آن است که مسیحیان نگاه واقع بینانه به تحولات سوریه دارند و در موضع گیری های خود کاملا بیان می کنندکه جنایات از سوی چه گروه هایی صورت گرفته است و نقش دولت را در این زمینه نفی می کنند. بنابراین کشورهای غربی که طبق معمول باید از مسیحیان حمایت کنند بر اساس معیارهای دو گانه خود مسیحیان سوری را مورد فراموشی قرار داده اند و حاضر نیستند سرنوشت اسف بار مسیحیان سوری را که مورد حمله تندرو ها هستند، پیگیری کنند. لذا رویکرد غالب مسیحیان ایستادن در کنار دولت است تا مخالفان.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اهداف اصلی مسیحیان  سوریه و نوع نظام مطلوب سیاسی این گروه برای آینده سوریه چیست؟

مسیحیان اصولا مایل به حاکمیت نظام سکولار در سوریه هستند. درگذشته هم اندیشمندان مسیحی سوری نقش مهمی در شکل گیری دولت های ملی درکشورهای عربی داشته اند. سوریه هم در گذشته یکی از  کشورهای اصلی در اندیشه سکولاریسم و قومیت گرایی عربی بوده است. مسیحیان مایل نیستند که اسلام گرایان در کشورهای منطقه مسلط شوند. چرا که احساس می کنند که در چنین حالتی آنان در چارچوب اقلیت قرار داده می شوند. در حالی که در یک نظام سکولار، بدون توجه به معیار های دینی و اقلیت دانستن آنان، عملا در شمار شهروندان قرار می گیرند. به طور کلی مسیحیان همواره حکومت سکولارِ قائل به جدایی دین از سیاست را بر دیگر نظام ها ترجیح می دهند. روحیه مسالمت جویانه مسیحیان خاورمیانه و سده ها همزیستی در کنار مسلمانان در مجموع  فضای ایمنی را برای مسیحیان ایجادکرده است، لذا به طور طبیعی اگر حقوق شهروندی آن ها تامین شود، تمایل دارند در سوریه بمانند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا روی کار آمدن اسلام گرایان تندرو در سوریه به معنی پایان مسیحیت در سوریه و یا کاهش عمده شمار آنان است؟

قطعا اینگونه خواهد بود من فکر میکنم که وجود مسیحیانی که از نظر تاریخی و فرهنگی شباهت زیادی به مسلمانان دارند باید به دیده مثبت  نگریسته شود تا نشان دهنده روح تسامح اسلام باشد. اما رفتار اسلامگریان تندرو به گونه طبیعی باعث فرار مسیحیان خواهد شد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده نقش مسیحیان  در سوریه به چه عواملی وابسته است ؟

قطعا در صورت سقوط نظام سوریه تا دوره های بسیار طولانی وضعیت مسیحیان در هاله ای از ابهام فرو خواهد رفت. به رغم تلاش های برخی از روشنفکران مسیحی که در گروه های مخالف وجود دارند، اما امکان کنترل و مهار رویکرد سلفی، تندرو و القاعده ای نمی تواند آینده خوبی را برای مسیحیان سوریه رقم زند. ولی  اگر ساختار کنونی نظام باقی بماند و اصلاحات در این ساختار پدید آید و مسیحیان بتوانند جایگاه گذشته خود را در مجموعه نظام داشته باشد، قطعا وضعیت آینده مسیحیان بهتر خواهد بود. مسیحیان نیز مانند بقیه طیف ها خواهان نظامی مردم سالار مطابق با خواسته های مردم و و برخوردار از حق تعیین سرنوشت کشور هستند. مردم سوریه در این مرحله در شرائط سختی به سر می برند ولی روند تحولات نشان می دهد که اکثریت مسیحیان در کنار نظام باقی خواهند ماند و حداکثر با افزایش فشار ها مجبور خواهند شد که به سوی بی طرفی میل کنند. در هر حال آنچه مشخص است تنها حامی مسیحیان در کشور، فعلا دولت کنونی است، اما این کشمکش در حد سیاسی ممکن است برخی از گروه های مسیحی را به مخالفان نیز نزدیک کند.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

Share