علل توجه و آینده نگاه جدی هند به چابهار
اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۶ – ۵:۱۹ ق.ظ |

پیرمحمد ملازهی
کارشناس مسائل پاکستان
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 عوامل مختلف توجه هند به چابهار
دو دلیل اصلی وجود دارد که هند توجه ویژه ای به مسئله چابهار دارد، یک دلیل آن روابطی است که …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, کویت, گفتگو

نتایج و دستاوردهای شورای همکاری خلیج فارس در اجلاس کویت گفتگو با دکتر محمد علی مهتدی

نگارش در آذر ۲۶, ۱۳۹۲ – ۲:۲۶ ق.ظ
نتایج و دستاوردهای شورای همکاری خلیج فارس در اجلاس کویت گفتگو با دکتر محمد علی مهتدی

 مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

سابقه تشکیل شورای همکاری خلیج فارس به بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران برمیگردد. دولت های عرب خلیج فارس (عربستان سعودی، کویت، بحرین، امارات و قطر) در این دوران در شورایی به نام شورای همکاری خلیج فارس گرد هم آمدند. در این حال اجلاس کویت شورای همکاری خلیج فارس بعد از توافق ایران و پنج به علاوه یک در کویت دارای اهمیت ویژه ای از نظر محتوا و طرح اتحادیه بود. در این بین برای بررسی بیشتر نتایج اجلاس کویت و تاثیر آن برهمگرایی یا واگرایی در بین شورا گفتگویی با دکتر محمد علی مهتدی داشته ایم:

واژگان کلیدی: نتایج و دستاوردهای شورای همکاری خلیج فارس در اجلاس کویت، نتایج و دستاوردهای اجلاس کویت، نتایج اجلاس کویت، اجلاس شورای همکاری خلیج فارس

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نشست اخیر شورای همکاری خلیج فارس در کویت برگزار شد. آیا دستاوردی می توان برای این اجلاس متصور شد؟

 وقت به دستاوردها  اشاره میکنیم به جنبه های مثبت هر امری می پردازیم یعنی باید قاعدتا نوعی وحدت نظر در مواضع کشورها  رخ داده باشد، اما عملا چنین وحدتی وجود ندارد. این کشورها هر چند در موضوع همکاریهای و وزارت خانه ای کشور، امنیتی و  مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر هماهنگی هایی دارند و با هم به گونه ای همکاری هایی دارند، اما در مسائل اقتصادی و  سیاست خارجی فاصله های بسیار زیادی بین اعضای شورای همکاری وجود دارد. ویژگی اجلاس اخیر در کویت این بود که عربستان سعودی به گونه شتاب زده ای مساله  اتحاد و کنفدراسیون را در بین کشورهای  شورای همکاری خلیج فارس مطرح کرد.  این طرح به دلیل مخالفت هایی که با آن انجام شد شکست خورد، اما شاید تنها نکته مثبت از نظر این شورا در این اجلاس اعلام  تاسیس فرماندهی مشترک برای نیروهای سپر جزیره  بود.  در واقع باید گفت این امر هم را نمی توان دستاوری برای اجلاس کویت شورای همکاری خلیج فارس دانست. چرا که اصولا نیروهای سپر جزیره اهمیت خود را از دست داده اند و ماموریتی برای این نیروهای قابل تصور نیست و حتی فرماندهی مشترک برای نیروها معنایی خاص ندارد. لذا باید گفت اجلاس کویت نه تنها دستاوردی برای اعضا شورای همکاری نداشت بلکه بر عکس نشان داد که چه فاصله بسیاری بین اعضای شورا در زمینه های مختلف وجود دارد و صرفا  نام این تشکل شورای  همکاری  است و گرنه هر کشوری ساز خود را میزند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بعد از اظهارات یوسف بن علوی، وزیر امور خارجه عمان علیه تشکیل اتحادیه شورای همکاری خلیج فارس و تهدید به خروج از آن در صورت تشکیل این اتحادیه عربستانی ها نگران شدند. آیا می توان گفت با توجه به شکست طرح اتحاد، نوعی واگرایی بین مواضع بحرین و عربستان در مقابل سایر کشورها دامن زده شده است؟

بله. واگرایی در شرایط کنونی در بین اعضای شورای همکاری بسیار قوی است. باید تعجب کرد که چگونه عربستانی طرحی را مطرح کرده اند که از پیش شکست خورده بود. در حقیقت عربستان سعودی باید پیش از علنی کردن این طرح  با کار کارشناسی امکان تحقق این پیشنهاد را بررسی میکرد و با نظرخواهی مستقیم یا غیرمستقیم و مشورت های دو جانبه اعلام نشده و گفتگوها و رایزنی بین مقامات از سایر اعضا متوجه موافقت و مخالفت طرح در بین اعضا میشد و سپاس به دنبال ایجاد مکانیزم ها و تحقق آن حرکت می کردند. یعنی عربستان باید  قبل از اعلام رسمی در صورت مخالفت های با طرح نباید این طرح را مطرح میکرد تا شکستی برای سیاست خارجی این کشور نباشد. آنچه مشخص است ریاض این طرح را بدون هیچ گونه اقدامات اولیه و بررسی اعلام کرد و در نتیجه این طرح شکست خورد که شکست تازه ای برای سیاست خارجی کشور است. این امر قبل از هر چیزی بیانگر  اختلال در سیستم تصمیم گیری عربستان سعودی است و توجه به تصمیمات شتاب زده و با عجله و بر اساس موازین عاطفی و خشم بدون فضای آرام و با تعقل است. در واقع این رویکرد زمینه را برای شکست های عربستان فراهم میکند.  رویکرد کنونی نیز موجب شد که عربستان در شورای همکاری خلیج فارس منزوی گردد. در این بین عمان تنها کشور مخالف با طرح اتحادیه نبود بلکه کشورهای دیگر هم مخالف با این امر بودند. امارات با توجه به وضعیت اقتصادی ویژه ای حضور در این اتحادیه را به صلاح خود نمی داند. قطر نیز دارای خصومت ها و رقابت هایی با عربستان است. کویت هم محترمانه به این امر رای نمیدهد.   بحرین هم  فقط به خاطر وجود نیروهای عربستانی و نیازی که به حمایت آنها دارد در ظاهر موافق با تشکیل اتحادیه است. در واقع باید گفت اجلاس کویت نشان داد که هیچ کشوری حاضر نیست که نقش عربستان را به عنوان برادر بزرگتر را به رسمیت شناسد و هر کسی به دنبال اهداف خود است. عربستان در سطح منطقه هم با هیچ کدام از کشورهای منطقه دارای روابط خوبی نیست  چنانچه روابط مناسبی با ایران، عراق، سوریه، ترکیه و.. ندارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  با توجه به اینکه مساله هسته ای ایران در بیانیه پایانی طرح شده است آیا  می توان گفت  نگاه شورا به ایران تغییرکرده است و از مدار رویکرد عربستان خارج شده است؟

در بیانیه مشترک شورای همکاری خلیج فارس از تفاهم مشترک بین ایران و پنج به علاوه یک استقبال شد. قبل از صدور بیانیه مشترک امیر کویت در آغاز این اجلاس در سخنان خود از این مساله هم استقبال کرد. تنها کشوری که از وضعیت کنونی ایران و پنج به علاوه یک ابراز خشم و نگرانی کرده بود عربستان سعودی است. عربستان بعد از انصراف امریکا از عملیات نظامی در سوریه و قبل از تفاهم ژنو  بسیار  عصبانی شد.  وقتی که در بیانیه  شورا از این تفاهم استقبال شد به این معنی است که بقیه اعضای  شورای همکاری نظر خود را به عربستان سعودی تحمیل کرده اند. آنها با درک این مساله دریافته اند که تفاهم به سود منطقه است و  خطری برای کشورهای دیگر در پی ندارد. در واقع هیچ کدام از کشوهای منطقه خلیج فارس جدا از عربستان در پی حجم منطقه ای  فراتر از حجم خود نیستند.  تنها عربستان است که تصور میکند نقش منطقه ای ایران در مقابل نقش منطقه ای  عربستان است . این امر ناشی از سوئ  فهم و عدم تحلل درست است. آنچه مشخص است کشورهای در بیانیه پایانی پذیرفته اند که تفاهم ژنو بردی برای جمهوری اسلامی ایران است. بویژه اینکه جمهوری اسلامی ایران مایل است با همه همسایگان خود در خلیج فارس روابط نزدیکی داشته باشد و  عنوان کرده است که کشورهای همسایه منطقه با همکاری هم میتوانند همکاری کرده تا  تا نیازی به نیروهای بیگانه نباشند. به عبارتی نبود نیروهای بیگانه در منطقه اصلی در سیاست خارجی  جمهوری اسلانی ایران است.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش