شهریور ۲۳, ۱۳۹۸ – ۵:۳۲ ب.ظ |

سیده سارا فاطمیان
پژوهشگر حوزه محیط زیست و دیپلماسی آب
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC
 
مقدمه
امروزه تغییرات اقلیمی و به تبع آن خشکسالی و بحران آب از مهم‌ترین مسائلی است که به روابط بین کشورها شکل …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اوراسیا, خاورمیانه, روسیه, سوریه

کرملین و آینده رویکرد روسی در سوریه گفتگو با دکتر مهرزاد طباطبایی

نگارش در شهریور ۱۲, ۱۳۹۲ – ۱۰:۱۳ ق.ظ
کرملین و آینده رویکرد روسی در سوریه  گفتگو با دکتر مهرزاد طباطبایی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

پس از استفاده سلاح شیمیایی در نزدیک دمشق طرح حمله به سوریه مطرح شد و پنج عضو دائم شورای امنیت جلسه ای غیرعلنی درباره سوریه، برگزار کردند. جلسه ای که نمایندگان روسیه وچین آن را ترک کردند. روسیه مسئله استفاده دولت سوریه از سلاح های شیمایی را یک سناریو سازی دانسته و مخالف حمله به این کشور است. در این بین تصمیمات و اقدامات روسیه به عنوان یکی از حامیان بشار اسد و اعضای دائم شورای امنیت در موضوع سوریه بسیار تاثیرگذار است. در واقع روسیه به مدیترانه با اهداف بلندمدتی نگاه می‌کند و سوریه را به عنوان یک ضلع قدرت در مدیترانه می‌داند. همین امر موجب شد برای واکاویی رویکرد روسیه در بحران سوریه گفتگویی با دکتر مهرزاد طباطبایی کارشناس مسائل اوراسیا داشته باشیم.

واژگان کلیدی: کرملین و رویکرد روسی در سوریه، موازنه کرملین و رویکرد روسی در سوریه، موازنه کرملین و رویکرد روسی در سوریه، موازنه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با نگاهی به تاریخچه و همچنین رویکرد روسی مسکو در بحران روسیه رفتار مسکو در یک هفته اخیر بحران سوریه چگونه مورد تحلیل و بررسی شما قرار می گیرد؟

اگر با دقت بیشتری به موضوع نگاه کنیم باید تلورانس و موضع گیریهای قابل قبولی را در نوع موضع گیرهای روسیه در تحولات سوریه شاهد باشیم. به این معنا که در ابتدای بحران در سوریه نگاه روسیه نگاهی ناظر و خنثی و حتی گرایش هایی در جهت حمایت از تحولات داخلی و دادن آزادی های مدنی و اعطای دمکراسی در سوریه داشت. به تدریج که بحران شدت گرفت و صف بندی ها در درون سوریه مشخص شد روسیه تلاش کرد نقش ناظر و میانجی گر را در مقابل کشورهای دیگر  بازی کند.  در این بین روسیه تلاش کرد نقش بین المللی خود را افزایش دهد و در دوره ای میزبان مخالفان سوریه بود و در اجلاس های بین المللی مشارکت می کرد. اما اقدامات در سوریه فراتر از تحولات داخلی بین جماعت ناراضی و حاکمیت بود و دسته بندی ها در سوریه مشخص تر شد و کشورهای عرب که حامی سیاست های غرب و رژیم  صهیونیستی در منطقه هستند دخالت های بیشتری داشتند و فشارها نیز بر سوریه بیشتر شد. همزمان با این موضوع نقش روسیه در کنار چین و  ایران پررنگ تر شد و ایفای نقش آن بیشتر گشت. در چند هفته اخیر بعد از طرح حمله شیمیایی موضوع حساس شد و روسیه موضع گیری هایی محکم تر نسبت به دوره های قبل ایراد کرد. چرا که سوریه هم پیمان روسیه است و از نظر استراتژیک و نظامی اهمیت قابل توجهی دارد. روسیه منافع و حوزه بازیگری خود را به تدریج محدود دیده است و سوریه یکی از بازماندگان منافع روسیه است. همچنین بحران سوریه از موضوعی داخلی به بحران منطقه ای و بین المللی بدل شد و کسانی در روسیه ادعای دفاع از مردم میکنند اساسا سوری نیستد. همچنین قوانین بین المللی ناظر بر این تحولات و حمله نیست. همچنین غرب نیز تلاش کرد با توجه به ناکامی های نظامی مخالفان و برنده بودن دولت سوریه از نظر روانی استراتژی و نظامی موضوع را  به گونه ای  شکل دهد که افکار عمومی را برای جنگ روانی و تبلیغی آماده کنند. یعنی همان سناریوی  عراق انجام شد.

با توجه به نقشی که روسیه در این مدت ایفا کرده است و می خواهد این نقش پرنگ تر شود و حساسیت های که در چندماه اخیر بر روابط روسیه و امریکا سایه انداخته است در واقع سوریه نقطه ای بوده که روسیه باید تصمیم میگرفت یا به حمایت خود از سوریه و ایستادگی در مقابل تمایلات یکجانبه غرب ادامه دهد یا چشم خود را ببند . اگر روسیه در مقابل این موضوع کوتاه بیاید و حالت ناظر و خنثی را پیشه کند در کار تغییر معادله به نغع  نیروهای تکفیری آینده سیاسی روسیه در منطقه از نظر استراتژیک به شدت با تهدید و خطر روبر خواهد شد. روسیه دیگر نمیتواند نظر کشورهای خاورمیانه را به عنوان یک دوست و همسایه و همپیمان استراتژیک مورد ارزیابی قرار گیرد. بنابراین روسیه تصمیم می گیرد در مقابل تمامیت خواهی و زیاده خواهی ایستادگی کند. این موضع همچنین می تواند کمک زیادی به احیا نقش نقش سنتی روسیه در نظام بین الملل  باشد و قدرتی که از ابرقدرتی به قدرت منطقه ای تبدیل شده بود و سالها گرفتار بود در حال احیا به عنوان ابرقدرت باشد. یعنی سوریه محلی برای احیا روسیه است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شوروی سابق و از سال 1967 به بعد با ناوگروهی دریایی متشکل از 30 تا 50 ناو و کشتی در مدیترانه حضور داشت. اما حضور روسیه در منطقه خاورمیانه پس از فروپاشی شوروی در اوایل دهه 1990 میلادی کمرنگ شد. در دو سال گذشته ناوگان روسیه در واکنش به افزایش تحرکات ناوگان ناتو ناوهای خود را به مدیترانه اعزام کرده اند. گذشته از رفت و آمد ناوهای نظامی روسی به بندر طرطوس و ضرورت تشکیل بخش مجزای مسئول گروه عملیاتی نیروی دریایی در دفاع از منافع روسیه در مدیترانه و ایجاد یک اسکادران عملیاتی در دریای مدیترانه در گذشته اهمیت امنیتی کنونی مدیترانه برای مسکو چیست؟

از نظر استراتژیک و نظام روس ها کماکان نظریه هارتلند و دسترسی به آبهای آزاد و حضور در مناطقی که در دنیا حائز اهمیت است را دنبال می کنند. این امر یکی از نشانه های حضور و نفوذ بین الملی است. در این حال مدیترانه هم در جایی قرار گرفته است که یکی از مراکز مهم استراتژیک دنیا است و روسیه اگر تلاش می کند در بازی معادلات قدرت حضور داشت باشد باید در این  منطقه حضور داشته باشد. حضور در این منطقه لازمه حضور فیزیکی و توانایی دفاع از منافع خود و همپیمانان خود است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا روسیه در جهت ایجاد نوعی موازنه دفاعی و در مقابل حضور توان نظامی ناتو و آمریکا در منطقه است؟

روسیه به انجام این کار مایل است و این نیز امری شدنی است. چرا که روسیه مرزهای دفاعی خود را با ناتو را نمی پذیرد چرا که ناتو در حیات خلوت روسیه حضور یافته است و مسکو مرزها را در جایی دیگر تعریف میکند تا معادله و توازن  به نوعی برقرار گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به رویکردهای روسیه از منظر تاریخی نگاهی کنیم و به رفتار شناسی گذشته رویکرد روسیه در تعامل با غرب بنگریم بسیاری معتقدند که روسیه در گذشته نشان داده است که در بزنگاه های اصلی بحران حاضر به معامله با امریکا در بحران است. در شرایط کنونی با توجه به رویکرد دو هفته گذشته روسیه تا چه میزانی ممکن است روسیه در بحران سوریه دست به نوعی معامله استراتژیک بر سر سوریه با امریکایی ها بزند؟

در عالم سیاست این اصلی کلی و  عمومی در عالم  سیایت است، اما  اینکه این امر در سوریه هم رخ دهد باید دید چه منافع و چه مضراتی برای روسیه تعریف میگردد تا این معادله انجام گیرد. در ماه گذشته مقام های عربستانی پیشنهاد در مقابل دست برداشتن مسکو از حمایت از سوریه را مطرح کردند در این حال باید دید که معادله به چه شکلی تعریف میگردد. آیا ما به ازایی برای روسیه  وجود خواهدداشت که دست از حمایت از سوریه بردارد و سوریه از نظر استراتژیک سیاسی و نظام و نفوذ بین الملل ما به ازای  داده شده چیست؟ یعنی اگر ما به ازای تعریف شده جدا از این باشد نمی توان به صرف پیشینه رفتار سیاسی روسیه در مناطقی دیگر این منطقه را  با همان سیاق بنگریم. چرا که سوریه در جای خود ارزش ویژه خود را داراست و قابل تعمیم هم نیست. تا کنون نیز روسیه نشان داده است که پایداری خود بر مواضع خود مثمر ثمر بوده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع واکنش های مسکو در یک هفته گذشته چه از طرح موضوع تهدید به حمله به عربستان و همچنین افزایش حضور در مدیترانه، مسکو تا چه میزانی حاضر است در بحران روسیه وارد نوعی چالش جدی با امریکا گردد و دست به رویاروی نظامی به امریکا بزند؟

 رویارویی نظامی به گونه آشکار غیر محتمل است. چرا که هزینه رویارروی نظامی در ابعاد رویارویی روسیه و امریکا هزینه بسیاری خواهد داشت. حوزه حوزه گسترده ای است، اما می تواند با سیگنال ها و زدوخوردهایی محدود ولی کوبنده در برخی از مناطق روبرو شود که الزما نباید با اعلام رسمی روسیه و در حوزه نظامی باشد. روسیه بر این نظر است که روسها در حالت نه جنگ و نه صلح نگه دارد و این امر قبلا در جنگ خلیج خوک ها هم رخ داد. لذا جنگ واقعی بین روسیه و امریکا دور از ذهن است و نه امریکایی ها و نه روسیه به این مساله فکر نمی کنند شاید تمایل غربی ها به پرهیز از این امر بیشتر از روسیه  باشد، اما ممکن است در حوز هایی همچون گرجستان که صحنه تقابل روسیه و ناتو است رویارویی هایی رخ دهد.

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

Share