مهر ۲۷, ۱۳۹۸ – ۷:۲۶ ق.ظ |

مجتبی روستایی
پژوهشگر و کارشناس مسائل بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC
 
دیپلماسی که از زمان شکل‌گیری دولت-ملت معنا و مفهوم پیدا کرده، رفته‌رفته به موازات تحولاتی که در عرصه‌های فناوری،اقتصادی، ارتباطی،سیاسی،اجتماعی،و فرهنگی به وقوع …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

عربستان سعودی ، تحولات منطقهای و روند صلح خاورمیانه

نگارش در آذر ۱۲, ۱۳۸۹ – ۴:۰۲ ب.ظ
عربستان سعودی ، تحولات منطقهای و روند صلح خاورمیانه
Share


کامران کرمی

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC


مقدمه

در حالی که خاورمیانه دورانی بحرانی را سپری می‌کند، عربستان برای حضور فعال در معادلات صلح تلاش می‌کند، بگونه‌ای که می‌توان صلح خاورمیانه را عرصه رقابت این کشور با دیگران ارزیابی نمود. موقعیت جغرافیایی و سیاسی عربستان سبب گردیده تا به عنوان بازیگری فعال در خاورمیانه ایفای نقش نماید. در این چارچوب نه تنها کشورهای منطقه‌ای، بلکه بازیگران خارجی و مجامع بین‌المللی نیز خواستار فعالیت این کشور برای حل بحران‌های منطقه (صلح خاورمیانه) می‌باشند. آنچه در سیر عملکرد ریاض،  قابل تامل می‌باشد، رویکرد آن برای تحقق طرح‌های صلح خاورمیانه و اجرای صلح و ثبات در منطقه با محوریت فلسطین است. برگزاری نشست‌های دوجانبه و چند جانبه با کشورهای منطقه و گروه‌های درگیر در سرزمین‌های اشغالی فلسطین، رایزنی‌های گسترده با بازیگران خارجی و مجامع جهانی، ارائه طرح‌های جدید صلح خاورمیانه و حکایت از اراده این کشور برای معرفی خود به عنوان اولین و موثرترین بازیگر خاورمیانه دارد.

جایگاه منطقهای

عربستان سعودی به عنوان یکی از بازیگران اصلی خاورمیانه محسوب می‌شود که دارای تأثیرگذاری‌ قابل توجهی در عرصه تحولات منطقه‌ای است؛ از این منظر نمی‌توان واقعیت‌های مربوط به عناصر قدرت و پیامدهای رفتاری آن را نادیده گرفت. عربستان به دلیل وسعت سرزمینی، منابع عظیم نفتی، موقعیت ژئوپولیتیک و شهرهای مکه و مدینه و ادعای ‌آن کشور درخصوص رهبری جهان عرب، جهان اسلام وپیوندهای استراتژیک با غرب و به ویژه آمریکا، به صورت طبیعی به عنوان کشوری تاثیرگذار در تحولات منطقهای محسوب می‌شود و عربستان را از منظر منافع و سیاست منطقه‌ای با اهمیت می‌سازد. این پتانسیل ها باعث شده تا ریاض در منطقه از قدرت چانه زنی برخوردار بوده و بتواند سیاستهای مدنظر خود را در ارتباط با تحولات، مسائل و بحرانهای منطقه پیگیری کند. هرچند که بعضی از عملکردهای این کشور در ارتباط با مشکلات به وجود آمده در منطقه گویای این قضیه نیست، اما در برآیند تحلیلی این کشور میتواند با اتکا بر داشتههای خود این نقش را بر عهده بگیرد.

عملکردهای منطقهای

عربستان طی سال‌های گذشته از منظر شرایط داخلی وسیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی شاهد تحولات و دگرگونی‌هایی بوده است که برآیند آنها در قالب رفتارهای سیاست خارجی کنونی این کشور نمودار شده است. به قدرت رسیدن ملک عبدالله، تحولات منطقه‌ای چون پیامدهای یازده سپتامبر و تحولات عراق، لبنان و فلسطین و همچنین سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا از منظر بین‌المللی، ازجمله دگرگونی‌هایی است که بر نوع عملکرد و محاسبات مقامات سعودی تأثیرگذار بوده است.

هر چند که این کشور در چارچوب صلح خاورمیانه فعالیت می‌کند، اما عملکرد آن بیانگر اهداف و راهکارهای متفاوتی است که از سوی این کشور پی‌گیری می‌گردد که می‌تواند تاثیرات متفاوتی بر آینده منطقه داشته باشد:

1ـ دولتمردان ریاض در حالی برای حل بحران‌های خاورمیانه فعالیت می‌کند که محوریت سیاست‌های آنها بر اصل بهره‌گیری از ظرفیت‌های منطقه استوار گردیده است. رویکرد آنها به همکاری گسترده با ایران، سوریه، کشورهای حوزه خلیج‌فارس، ترکیه، بیانگر این واقعیت است که عربستان اولویت صلح خاورمیانه را با زیربنای کشورهای منطقه ارزیابی می‌کند. در همین حال عربستان حضور بازیگران فرامنطقه‌ای روسیه، چین، اروپا و آمریکا را در مرحله دوم مدنظر دارد.

2ـ عملکردهای عربستان در تحولات و مسائل خاورمیانه، بیانگر اینست که این کشور دستیابی به صلح را در حل تمام بحران‌های خاورمیانه از عراق گرفته تا سوریه، لبنان، سرزمین‌های اشغالی، پرونده هسته‌ای ایران، در نظر گرفته و خواستار حل تمام این بحران‌ها و رسیدن به آرامشی نسبی در منطقه است.

3ـ نگاه عربستان به تحولات فلسطین بر اصل تحقق آرمان‌های جهان اسلام و ملت فلسطین تدوین شده است که براساس آن خروج اسرائیل از اراضی اشغالی، بازگشت آوارگان، تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس، برقراری صلح میان فلسطینیان و کمک‌های جهانی برای حل بحران اقتصادی فلسطین، باید اجرایی گردد. اختصاص 100 میلیون دلار برای کمک به دولت فلسطین، به رسمیت شناختن دولت حماس، برگزاری اجلاس آشتی ملی در مکه، تاکید بر عدم شناسایی اسرائیل، را می‌توان نشانه‌های نگاه فلسطینی مقامات ریاض به بحران سرزمین‌های اشغالی دانست.

نتیجه‌گیری

براساس آنچه ذکر شد می‌توان گفت که عربستان اکنون به عنوان رقبیی فعال در روند صلح خاورمیانه حضور یافته‌است که اهدافی خاص را پی‌گیری می‌کند. این کشور به دلیل پتانسیلهای اقتصادی، موقعیت ژئوپولیتیکی و حمایتهای معنوی از کشورهای جهان عرب و جهان اسلام به عنوان وزنهای در تحولات بین المللی بخصوص مسائل منطقهای شناخته میشود. با تمام این تفاسیر رویکرد عربستان به کشورهای منطقه و تاکید آن بر صلح فراگیر در سراسر خاورمیانه با محوریت ابتدایی بازیگران منطقه‌ای ، سبب گردیده تا طرح‌های این کشور با حمایت مردمی همراه گردد که موفقیت‌های بسیاری نیز برای آن در پی داشته است. در عرصه منطقه‌ای، عربستان همچنان خواستار تداوم نقش خود به عنوان همکار هژمون و پذیرش نقش نیابتی است و با توجه به رقابت‌های استراتژیک آن در عرصه منطقه‌ای با ایران، این همکاری‌ها با آمریکا در منطقه شدت یافته است. ازسویی دیگر عربستان در پی تشدید شرایط امنیتی منطقه به منظور جلوگیری از تأکید آمریکا بر رویکرد دموکراسی‌سازی در خاورمیانه است.

Share