شهریور ۲۹, ۱۳۹۹ – ۳:۳۲ ق.ظ |

– کارشناس یوراسیا

مرکز بین المللی مطالعات صلح-  IPSC
دریای مدیترانه یکی از مناطق کلیدی راهبردی از دیر باز نقش مهمی در بزرگترین تحولات بین المللی ، رقابت ها و جنگ های جهانی داشته است. مجاورت دریای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای جنوبی, گفتگو

شیعیان پاکستان، رویاروی ترور و بنیادگرایی مذهبی – گفتگو با محمد تقی جمشیدی کارشناس پاکستان و کنسول سابق در لاهور

نگارش در تیر ۱۷, ۱۳۹۱ – ۵:۲۴ ب.ظ
شیعیان پاکستان، رویاروی ترور و بنیادگرایی مذهبی  – گفتگو با محمد تقی جمشیدی  کارشناس پاکستان و کنسول سابق در لاهور
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

پاکستان از مهمترین کشور‌های جنوب آسیاست دین رسمی پاکستان اسلام است که ۸۰ درصد جمعیت را اهل سنت و ۲۰ درصد جمعیت این کشور را شیعیان تشکیل می‌دهند یعنی چیزی نزدیک به 35 میلیون تن از ساکنان پاکستان را شیعیان تشکیل می دهند و معمولا در اکثر مناطق کشور از جمله اسلام آباد، کراچی، فیصل آباد و حیدرآباد منتشر شده اند. در این بین در یک سال اخیر شاهد افزایش خشونت، ترور و کشتارهایی بر ضد شیعیان این کشور بوده ایم. در این میان برای بررسی بیشتر وضعیت شیعیان و حملات بر ضد آنان در این کشور به گفتگویی با جناب محمد تقی جمشیدی کارشناس پاکستان و کنسول پیشین ایران در لاهور پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: شیعیان، پاکستان، کشتارها ، نقش ، حضور، سپاه صحابه


مرکز بین المللی مطالعات صلح: در یک سال اخیر بر شدت حملات تروریستی و گاه جمعی و هدفمند علیه شیعیان افزوده شده است. علت این ترور و کشتارها علیه شیعیان پاکستان چیست؟

گروه های افراطی و گروه هایی که مخالف اسلام واقعی هستند با شیعیان مبارزه میکنند. حتی این گروه ها با  شخصیتها و  گروه هایی از اهل سنت که با ایده های افراطی آنان در مورد وهابی گری موافق نیستند نیز مخالف و آنان را ترور میکنند. یعنی  گروه های تندرو و هابی مسلکی که اغلب به دیوبندی معروف و شاکله فکری آنان  تعصب، قشری گری و افراط است، نه تنها  شیعیان بلکه علما، اجتماعات و نخبگان  اهل سنت پاکستان را هم تهدید و ترور میکنند. در واقع تحجر و انجماد فکری این گروه ها باعث کشتار و ترور می شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش گروه ها و کشورهای خارجی در خشونت های پاکستان و کشتار هدفمند شیعیان در پاکستان و افزایش اختلافات مذهبی چیست؟

علت اصلی این مساله را باید آن دانست که در واقع هیچ جریان افراطی و تروریستی در پاکستان وجود ندارد که بدون حمایت سیاسی و خارجی بتواند وجود داشته باشد. چرا که این رویکرد نیاز به حمایت  نظامی، مالی، سیاسی و پشتیبانی خارجی دارد. در واقع  سازمان های خارجی تحت حمایت های قدرت های منطقه ای و بین المللی به حمایت از آنها می پردازد.  اکنون نیز از زمانی که امریکا وارد  افغانستان شده است ترورها و  کشتارهای شیعیان پاکستانی نیز چندین برابر شده است. این رویکرد موید آن است که هنوز نیرو های خارجی  حاضر در منطقه نیز به شکل های مخفی و مختلف و از راه سامانه ها و دستگاه های جاسوسی از رفتارهای  ضد شیعه حمایت میکنند. در این راستا ایجاد تشتت و درگیری فرقه ای بین گروه های  مختلف اعتقادی  در پاکستان باعث می شود که در این کشور بحران به وجود آید و امنیت و آرامشی را که برای هر دولت موجود است را مخدوش کند و ناامنی ایجاد گردد. در این حال امریکا نیز این ناامنی را به نفع خود مدیریت می کند و باید گفت صحنه گردان این امور بیشتر نیروهای امنیتی و نظامی  امریکایی ها هستند.  چنانچه  در چند ماه گذشته نیرو های امنیت پاکستانی جاسوس بلک واتر  امریکایی را دستگیر کردندکه ارتباطات مشکوکی با سپاه صحابه و تندروها داشت که به عنوان نیروی تازه مسلمان شده این جریان ها را بر ضد شیعیان تحریک میکرد و موجب درگیرهای فرقه ای میشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: گروه های افراطی و تکفیر همچون لشکر طیبه، سپاه صحابه و لشگر جنگوی چه نقشی در کشتارهای یک سال اخیر شیعیان  پاکستان داشته اند ؟

در واقع این گروه ها پیاده نظام صحنه ی  بازیگران منطقه ای و بین المللی بر ضد شیعیان پاکستان مانند عربستان سعودی،  قطر و حتی امارات هستند. این بازیگران در واقع در پشت صحنه حضور دارند و  این گروه ها را از راه علمای وابسته به خود به گونه ای تحریک میکنند که بسیاری از افراد ساده لوح و حتی بی اطلاع از مبانی ابتدایی اسلام  تحت تاثیر تلقین (و  مثلا اینکه اگر هفت شیعه کشته شود و هفت قدم گام بگذارید باعث آمرزش گناهان شما میشود و در قیامت رستخیز می شوید) قرار میگیرند. در واقع این کشتار  تنها مشمول شیعیان پاکستانی نمیشود و حتی ما شخصیتهای سنی را هم می بینیم که به دست این گروه ها کشته شده اند. چنانچه ترور  اخیر مولوی اهل سنت در سیستان و بلوچستان ایران نیز در همین راستا است. چرا که وی موافق با ایده های این گروه ها نبود. لذا باید گفت گروه هایی مانند لشگر جنگوی، صحابه  و… عواملی هستندکه  بازوی نظامی گروه های افراطی هستند و بازوی فکری و سیاست آنها ریشه در خارج دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا نهادهای امنیتی پاکستان نمی توانند تروریسم ضد شیعه را کنترل کنند؟

با توجه به اینکه در سالهای اخیر امریکا در امور سیاسی نظامی امنیت و داخلی پاکستان دخالت های خود را افزایش داده است. این گونه از دخالتها، تنشها و فشارهایی که بین پاکستان و امریکایی ها وجود داشته است. همچنین حملات همواره امریکای ها به مناطق قبایلی از راه هواپیماهای بدون سرنشین، حمله به ابیت آباد و ترور بن لادن، رفتارهای جاسوسی امریکا در پاکستان همه و همه باعث شده است تا از سویی بین ارتش پاکستان و نهادهای امنیتی زیر نظر امریکا یک سری از تنش ها و درگیریها صورت گیرد و از سویی نیز در داخل پاکستان نیز نوعی  زلزله تشنج آمیز بین دولت و ارتش، دولت و احزاب،  احزاب و دستگاه قضایی و .. ایجاد کند. در این حال در واقع  نهادهای اصلی پاکستان سرگرم این گونه از مشکلات داخلی شده اند و از مسائلی نظیر ترور ها و کشتار شیعیان دور مانده اند. یعنی ما در دوره هایی دیده ایم که چون ارتش در پاکستان حاکم بوده،  یا حکومت نظامی وجود داشته و یا تنها ارتش نقش اصلی داشته است درگیریهای فرقه ای و کشتار شیعیان بسیار کم و تحت کنترل بوده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: خشونت های فرقه ای در پاکستان و کشتار های شیعیان در این کشور چه پیامدهایی بر  پیکره حاکمیت و یکپارچگی در این کشور وارد میکند ؟

مهمترین و نخستین هدف هر دولتی ایجاد ثبات و امنیت در  کشور است. لذا وقتی دولتی نتواند امنیت شهروندان خود را تامین کند این رویکرد ها و عدم کنترل این گونه از خشونت ها، ترور ها و عدم ایجاد امنیت باعث بی اعتمادی مردم به ساختار حاکم میگردد و حاکمیت دولت را  مخدوش میکند. چرا که در واقع نتوانسته است اصلی ترین و مهم ترین نیاز شهروندان را تامین کند.

دوم اینکه در زمانی که فضای تشنج و درگیری بین مذاهب و فرقه های ایجاد گردد نه تنها شیعیان و اهل سنتی که در معرض تجاوزات گروه های افراطی هستند امنیت را احساس نمیکنند، بلکه نوعی تنش، درگیری، تشنج، ناامنی و عدم ثبات در تمام جامعه پاکستان ایجاد میگردد. به علاوه نخبگان گروه های تحت ستم و تجاوز و ستم شیعه از مناطق مورد حمله کوچ میکنند. همچنین باید گفت ترورها فقط به جامعه پاکستان و برخی ایالت ها مانند پنجاب، سند، پختونخواه محدود نخواهد شد و بلکه به دیگر کشور های منطقه نیز گسترش خواهد یافت. در این حال با توجه به علاقه مندی جامعه شیعیان سایر کشورها از جمله ایران به تعامل با گروه های پاکستانی ترورهای شیعیان در پاکستان سایر کشورها از عملکرد دولت پاکستان ناراضی میگردند. جدا از این نیز باید در نظر داشت که با توجه به حاکمیت حزب مردم در پاکستان و  اینکه حزب مردم هم پایگاهی مهم در بین شیعیان این کشور دارد ممکن است در اثر ترورها و کشتار شیعیان این پایگاه از دست رود و در دور بعدی به احتمال زیاد رای نیاورد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: جایگاه شیعیان در سیاست کشور  و احزاب سیاسی شیعه و نقش آنها در کشور چگونه است؟

در واقع جایگاه شیعیان در پاکستان جایگاهی تاریخی معتبر بوده است. بنیانگذار پاکستان و شخص محمد علی جناج شیعه بود. شخصیت های بزرگی ماند اقبال لاهوری خود محب اهل بیت بوده و شخصیت های مهمی در بین اهل سنت در پاکستان رابطه خوبی با شیعیان دارند. همچنین شیعیان در ساختار ارتش، سنا، و…حضور داشته و در تاریخ پاکستان، جنگ با هند و… کارنامه مثبتی داشته اند. به علاوه شیعیان در  این کشور دارای تشکل هایی سیاسی بوده و به طور مشخص شکل بندی این گونه از تشکل ها به سه ده قبل (که در اولین گام ها تحریک جعفریه شکل گرفت) برمیگردد. این گروه برای احقاق حقوق خود تلاش های زیادی انجام داده و دولت های پاکستان بویژه دولت های نظامی با توجه به جایگاه شیعیان تلاش کرده است تا حقوق آنان را حفظ کنند. اما هر زمانی که  دولت به خاطر دخالت قدرت های منطقه (از جمله عربستان که خشونت و برادرکشی را در کشور های اسلامی رواج میدهد) از سویی دولت پاکستان بر شیعیان فشارهایی وارد شده و حتی در مقاطعی که دولت پاکستان برای کنترل افراط گرایی هرچند سپاه سحابه  لشگر جنگوی و.. را  غیرقانونی اعلام کرد اما متاسفانه در کنار آن هم تحریک جعفریه را هم غیرقانونی اعلام کرد. در واقع این امر از نگاه آنان به نوعی برقراری تعادل بود که توجیه مقبول و محکمه پسندی نبوده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شورای همبستگی شیعیان پاکستان که اخیرا  در پاکستان تأسیس شده چه تاثیری در روابط دولت و شیعیان در پاکستان  خواهد گذاشت؟

این شورا با توجه به اینکه شخصیتهای مجرب و باسابقه ای را در درون خود دارد میتواند در تعدیل خشونت های ضد شیعه و ایجاد همبستگی در بین شیعیان و برقراری توازن و اتحاد در پاکستان به گونه ای نسبی موثر باشند. اما باید گفت علت اصلی کشتار و ترور شیعیان در پاکستان را باید در جایی دیگر جست و آن هم دلارهای نفتی سعودی و دخالتهای  خارجی قدرت ها است. یعنی اگر به گونه ای ریشه ای به ترور ها و کشتار شیعیان پرداخته نشود  این رویکرد ها نمیتوان تاثیر چشم گیر و کلیدی داشته باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به جمعیت شیعه در پاکستان، تعداد جمعیت، توزیع جمعیت توقف کشتار های فرقه ای به چه عواملی بستگی دارد ؟

بخشی از شیعیان و همچنین اکثریت اهل سنت پاکستان محب اهل بیت هستند و با شیعیان روابط بسیار خوب و برادرانه ای دارند. گروهی اقلیت در پاکستان هم (حدود 15 درصد اهل سنت در آن کشور) با شیعیان رابطه خوبی ندارند. اما همه این  هم به رویکرد نظامی توجه نمی کنند و  تنها گروهی قشری و مزدور بسیار محدود و کمتر از یک درصد جمعت اهل سنت پاکستان به این حمله و ترور بر ضد شیعیان توجه دارند. در این حال اکثریت اهل سنت پاکستان هم با یک درصد تندرو و ضد شیعه چالش دارند. در این حال با توجه به اهداف غرب و امریکا و حضور بلند مدتی که در افغانستان خواهند داشت و همچنین تندرو های کنونی در پاکستان که آتشهای قومی و فرقه ای را برمی افروزند به نظر نمی رسد چشم انداز آینده این گونه از  کشتارها و ترور های فرقه ای مثبت باشد و به سوی تعادل و مودت حرکت کند. یعنی تازمانی که گروه ای افراطی وجود دارند و از پشتیبانی خارجی برخوردار هستند من چشم انداز  مثبتی را برای آینده میان مدت و حتی بلند مدتی را  پیش بینی نمیکنم.

گذشته از این  در پاکستان  هر زمانی که گروه های مختلف اهل سنت و شیعه با هم متحد شده اند این اتحاد موجب از بین رفتن  و کمرنگ شدن قابل توجه و چشم گیر مخاطرات فرقه ای شده است. به عنوان نمونه در  زمان مشرف و گروه های عمده مذهبی اعم از شیعه و سنی با هم متحد شدند و مجلس متحده عمل را  تشکیل دادند، لذا درگیریهای فرقه ای تا حد قابل توجهی کاهش یافت و به ثبات رسید و این امر مورد توجه قرارگرفت که درگیری ها بومی نیست و ترورها وارداتی است. اکنون نیز اگر مجددا ائتلاف و ائتلافی صورت گیرد این مخاصمات از بین میرود.

 

 

 

 

 

 

Share