آذر ۱۹, ۱۳۹۷ – ۱۲:۳۱ ق.ظ |

هادی اعلمی
پژوهشگر مسائل امریکای لاتین
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC

اخیرا ژایر بولسونارو رئیس جمهور برزیل شد. این افسر سابق ارتش به حرف‌های تفرقه‌برانگیز خود مشهور است اما تشخیص دقیق سیاست‌های او در خاورمیانه کار …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اتحادیه اروپا, تركيه, خاورمیانه, گزیده ها, مقالات

سیاست منطقه ای ترکیه و آینده نقش آن

نگارش در مرداد ۲۰, ۱۳۹۷ – ۲:۰۲ ب.ظ
Share

مائده ارکان

پژوهشگر مسائل بین الملل

مرکز بین‌المللی مطالعات صلح – IPSC

 

اکثر تحلیل گران سیاسی بر این موضوع اذعان دارند که پیروزی مجدد رجب طیب اردوغان در انتخابات  24ژوئن بر سیاست های منطقه ای این کشور تاثیرگذار خواهد بود  و وی با اقتدار و اعتماد به بنفس بیشتری در تصمیمات منطقه ای قدم خواهد برداشت تا سیاست های خود را عملی کند . این در حالی است که سیاست کلان این کشور  از زاویه منافع ملی مشاهده می شود . بر این مبنا ” سیاست خارجی جمهوری مدرن ترکیه که منبعث از هویت اسلامی ،ترکی و با ترکیبی از اصول لیبرال دموکراسی است ، همواره بر مبنای منافع ملی و ارزش های موجود در کشور تدوین و اجرا می شود “[1]

ترکیه کشوری با اهمیت ژئو پلیتیکی و ژئو استراتژیکی از تاثیر گذاری ویژه ای در معادلات منطقه خاورمیانه  برخوردار است  . این کشورکه تا قبل از جنگ جهانی اول قدرت حاکم بر منطقه بود امروزه با به قدرت رسیدن اسلام گرایان مدرنبه دنبال احیا نقش از دست رفته خود می باشد . این هدف بعلاوه متغییر های جهت دهنده به سیاست منطقه ای :پل آسیا به اروپا ، عضویت در ناتو ، پسا اسلام گرائی ، حامی اخوان المسلمین ، سیاست نوعثمانیسم و مساله آب ( متغیرهایی جغرافیائی، نظامی ، ایدئولوژیکی ، سیاسی و زیست محیطی) در شکل گیری سیاست منطقه ای این کشور تاثیر گذار خواهد بود .از طرفی ، ترکیه  کشوری  است که سیاست خارجی اش در چارچوب منافع ملی تدوین و اجرا می شود  . هر جا که منافع کشور به خطر بیافتد عذرخواهی می کند ، مورد روسیه و هرجا که منفعت برایش ایجاب می کند  به جهان اسلام پشت می کند ، مورد اسرائیل .لذا همچنانکه با تل آویل رابطه استراتژیک دارد به مردم فلسطین  هم توجه ویژه ای نشان می دهد. در  همین راستا ، در رابطه با سوریه  ، دولت ترکیه  برای حفظ منافعش هم با ایران و روسیه متحد شده و هم با ائتلاف غربی و مخالفان بشار اسد هم گام شد .

سوریه همسایه ترکیه از کشورهای منطقه خاورمیانه است که در شکل گیری سیاست منطقه ای آنکارا تاثیر زیادی دارد به ویژه بعد از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه و اجرای سیاست نوعثمانیسم  و البته بحران سیاسی در سوریه . سیاست منطقه ای  آنکارا که بر مبنای سیاست  تنش زدائی با همسایگان رقم خورده بود با بحران سوریه ، به سیاست مداخله گرائی ( حضور در عفرین ، منبج ، الباب وهمکاری با ارتش آزاد سوریه ) تغییر یافت ، چنانکه  یکی از موارد اختلاف با داوود اوغلو شد و باعث کنار گذاشتن وی از ساختار سیاسی دولت اردوغان . اما به باوررئیس جمهور ترکیهدخالت این کشور در سوریهبه دلیل مبارزه با تروریسم ( داعش و پ. ک.ک) و جلوگیری از نفوذ ناسیونالیسم کردی  به مرزهای  ترکیه  می باشد . در همین راستا ، رجب طیب اردوغان در کنگره حزب عدالت و توسعه ( 2018) در سخنانی گفت که برای مبارزه با تروریسم برداشتن هیچ گامی بدون نقش و حضور ترکیه در سوریه امکان پذیر نخواهد بود. همچنین در نشست آستانهکه توافقی میان ایران ، ترکیه و روسیه در رابطه با آینده  دولت گرفته شد ،مشخص گردید  که ترکیه در آیندهاین کشور نقش مهمی هم در همکاری های اقتصادی و هم معادلاتامنیتی  خواهد داشت . به این ترتیب  اکنون اولویت  سیاست منطقه ای ترکیه ابتدا درمهار کردها ی سوریه  والبته  دست یافتن به بازار این کشور- این مساله باعث رشد اقتصادی در داخل ترکیه خواهد شد- است .

ایران و روسیه از دیگرهمسایگان ترکیه هستند که علاوه بر همکاری های گسترده سیاسی، امنیتیواقتصادی – مبارزه با تروریسم و سرمایه گذاری های کلان اقتصادی در بخش انرژی ، کالا و توریسم  – رقیب یکدیگر  در منطقه هستند.ترکیه رقیب منطقه ای ایران است و نگران نفوذ بیشتر این کشور در خاورمیانه و آسیای میانه و قفقاز  است.

عدم حمایت ترکیه از تحریم های آمریکا علیه ایران با عث ناخرسندی آمریکا و اسرائیل گشته  است ، چنانکه شاهد رفت وآمدهای دولت مردان آمریکا به آنکارا هستیم  . امااردوغان  در سخنان اخیر خود اعلام کرده  که ایران  شریک راهبردی ترکیهمی باشد و با این کشور همکاری خواهد کرد . قابل ذکر است کهتهران رقیبی است که آنکارا تمایلی ندارد در معادلات منطقه و در بازی قدرت های جهانی در گرفتن امتیاز ها از این کشور عقب بماند و به سیاست منطقه ای اش آسیبی برسد .اینگونه است که سیاست آنکارا در آینده  با  افزایش نفوذ  در عراق و سوریه ،  گسترش همکاری های سیاسی و اقتصادی  با ایران و اسرائیل و البته عدم دسترسی کردها و ایران به دریای مدیترانه است  . به باور نویسنده بروکینگز ” آنکارا نفوذ و قدرت نیروهای شیعه حامی ایران در عراق، حزب‌الله در لبنان و پشتیبانی از دولت اسد در سوریه را به ‌عنوان عناصری از تلاش ایران برای تثبیت یک کمربند نفوذ که تا مدیترانه گسترش می یابد، تلقی می‌کند و نگران است، این منبع نفوذ منجر به آسیب به منافع منطقه‌ای ترکیه شود “[2].

به این ترتیب ترکیه اگر بخواهد به عنوان کشوری  تاثیر گذار و قوی تر در منطقه حضور یابد ،باید در داخل کشور-  با توجه به تحولات ساختاری صورت گرفته –  به یک اجماع بین احزاب سیاسی ، مسلمانان و سکولارها ، کردها و ترکها دست یابد تاروند دمکراتیزاسیون عمیق  تر گردد  و جامعه مدنی  قوی شکل گیرد . این مساله حتما با حمایت گسترده بین المللی  همراه  خواهد شد  وآنکارا   را در راستای اهداف منطقه ای موفق تر خواهد کرد. در واقع وجود یکجامعه منسجم – باتوجه به اینکه مرزهای جنوبی ترکیه  تنش آلود است و امکان جنگ و درگیری در آن می باشد – برسیاست منطقه ای آن تاثیر گذار خواهد بود . در مجموع دولتمردان حزب عدالت و توسعه  در راستای سیاست نوعثمانیسم  تلاش می کنند  در آینده به یک محور مهم بین المللی تبدیل شوند تا قدرت چانه زنی و حضورشان در منطقه  نسبت به دیگر قدرت ها افزایش یابد .

                                                                       

کلمات کلیدی : سیاست منطقه ای ترکیه  ، منافع ملی  ، انتخابات  و تحولات ساختاری،  بحران های منطقه ای ، قدرت های جهانی و منطقه ای

 

[1]ارکان ، مائده ، برخورد ایدئولوژی ها در ترکیه : از عثمانی گرائی تا اسلام گرائی مدرن ، صفحه 228 ، 1395

[2]– “ایران ،ترکیه و خطوط  جدید تعارض در خاورمیانه “، سایت تابناک  

Share