پیامدهای همه پرسی ترکیه و تغییر به نظام ریاستی
اردیبهشت ۲, ۱۳۹۶ – ۵:۳۴ ق.ظ |

 دکتر حسین مفیدی احمدی
کارشناس مسائل ترکیه
 اخیرا ترکیه یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاسی‌اش در سال‌های اخیر را گرفت و با رای مثبت اکثریت ۵۱ درصدی مردم به رفراندوم تغییر قانون اساسی، بعد از چندین دهه نظام …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, قطر, گفتگو

سیاست خارجی نوین قطر در خاورمیانه -گفتگو با دکتر حسن هانی زاده

نگارش در دی ۴, ۱۳۹۲ – ۲:۴۰ ب.ظ
سیاست خارجی نوین قطر در خاورمیانه  -گفتگو با دکتر حسن هانی زاده

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

هر چند در سالهای گذشته سیاست خارجی قطر کوشیده است نقش فراتر از خود را در منطقه ایفا کند اما در 25 ژوئن 2013 یا 4 تیر 1392، با واگذاری قدرت از سوی شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، پدر امیر جدید قطر به فرزندش شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، ولیعهد پیشین و امیر جدید تغییراتی در سیاست خارجی قطر انجام پذیرفت. در این راستا برای بررسی بیشتر سیاست خارجی قطر و شیخ تمیم گفتگویی با دکتر حسن هانی زاده  کارشناس امور عربی داشته ایم:

واژگانی کلیدی: سیاست خارجی نوین قطر در خاورمیانه، سیاست خارجی قطر در خاورمیانه، روابط خارجی قطر در خاورمیانه، آینده سیاست خارجی قطر

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در  سالهای گذشته چه متغیرها و عواملی در سیاست خارجی قطر نقش داشته است؟

سیاست خارجی قطر را می توان به سه بخش تقسیم کرد. در بخش نخست باید به دوران حاکمیت شیخ سلمان بن حمد امیر گذشته توجه کرد. در این دوران قطر نقش تاثیر گذاری نداشت و به گونه سنتی اداره میشد و عملا نیز قطر در مسائل منطقه ای نقش برجسته ای نداشت.  بعد از برکناری وی در وهله دوم شیخ حمد بن آل ثانی به عنوان امیر  قطر توانست از راه  ساز و کار سیاست خارجی جدید در رخدادهای منطقه نقش فعالی داشته باشد. چنانچه مهار بحران لبنان در سال 2006 ، ایفای نقش در جریان  جنگ سه روزه، مساله تشکیل دولت ائتلافی در لبنان، حل بحران بین هشت مارس و  14 مارس،  سفر امیر به غزه و مسائل مربوط به مصر  نقش قطر را نشان داد. بعد از برکناری حمد امیر جدید قطر تلاش کرده است سیاستی کاملا متفاوت با سیاست پدر خود اعمال کند. امیر قبلی در قطر از اخوان المسلمین مصر  به شدت  دفاع کرد و برای پیروزی اخوان در مصر هزینه های سنگین ( حدود 4 میلیارد دلاری) انجام داد تا اخوان به پیروزی رسد. زیرا تقویت اخوان به تضعیف نقش عربستان در این کشور به عنوان کشور بزرگ جهان عرب منجر می شد. لذا امیر سابق قطر را رابطه تنگاتنگی با اخوان مصر برقرار کرد و این مساله موجب بروز شکاف بین عربستان و قطر شد. در مورد سوریه قطر نقشی کالا تخریبی را در کنار ترکیه و عربستان انجام داد و  نوع مثلث تخریبی شکل گرفت.  با برکناری امیر سابق که با حمایت امریکا صورت گرفت، اکنون شیخ تمیم بن حمد امیر کنونی در واقع نقشی کاملا متفاوت ایفا کرده و نامه اخیر امیر به بشار اسد در سوریه بیانگر آن است که قطر تلاش میکند از دخالت در سوریه و تقویت گروه های تروریستی خودداری کند و نقشی غیر فعال در سوریه داشته باشد. با توجه به اینکه عربستان در کودتای نظامیان در مصر نقش داشته و نظامیان را تشویق به کودتا کرده است این مسئله به وقوع شکاف بین قطر و عربستان بدل شده است. در این بین اکنون  قطری ها از سیاست های عربستان فاصله زیادی دارند و احساس میکنند که باید این فاصله را بیشتر کنند .زیرا امریکا اعتقادی به نقش تخریبی قطر در منطقه ندارد. لذا تیمم سعی میکند حداقل نقش مثبتی ایفا کند. در سوریه قطر نقش کمرنگ تری به خود گرفته است و سیاست خارجی جدید قطر توسط امیر قطر ارائه می شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به سخنرانی ها و سیاست های جدید امیر قطر در چند ماه گذشته در واقع چه مولفه هایی داخلی دوحه در دوران جدید حکمرانی امیر تمیم است؟

در  حقیقت اکنون قطر درآمدی در حدود 100 میلیارد دلار از گاز و نفت دارد و جمعیت این کشور هم از  پانصد هزار  نفر تجاوز نمیکند. قطر به عنوان ثروتمند ترین کشور دنیا  لقب گرفته است. اکنون تمیم تلاش میکند با استفاده از فضای موجود تنها به بازسازی کشور خود و  دادن امکانات رفاهی به شهروندان  قطری بپردازد. در این حال قطر تلاش میکند روابط خود را با امریکا و  غرب تقویت کند تا  مشکلی از  همسایگان خود در عربستان و سایر کشورهای عربی نداشته باشد. در گذشته قطر عضو فعال شورای همکاری خلیج فارس بود. اکنون این تحرک دینامیکی وجود ندارد، بلکه قطر تلاش میکند به بازساری کشور بپردازد و در مسائل چالش انگیز  منطقه و جهان  دخالت نکند. رابطه دوحه با غرب و امریکا هم مستحکم و  اصلی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی در غرب  معتقدند که قطر دارای سیاست خارجی و برنامه‌های لیبرالی نیست بلکه رویکرد طائفه‌ای دارد. شیخ تمیم کنونی چه رویکردی به لبنان دارد؟

قطر تلاش میکند تا نوعی توافق بین چهارده مارس و هشت مارس ایجاد کند و نوعی شرایط را فراهم کند تا خود لبنانی هم با توجه  شرایط خود مشکلات داخلی خود را حل کنند. در مقابل عربستان اکنون نقشی کاملا تخریبی در لبنان و انفجارهای اخیر در این کشور دارد. قطر همچنین اکنون کمتر در مسائل عراق دخالت کند و این عربستان همچنان این  دخالت را انجام دهد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به رویکرد میانجی گرانه  پیشین قطر در   بحران های  منطقه ای  در شرایط کنونی نگاه قطر به مذاکرات هسته ای ایران و پنج به علاوه یک و  اختلافات ایران با کشورهای عربی چیست؟

در حقیقت همه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با هر گونه موافقت نامه ای که ایران به غرب و امریکا نزدیک گردد مخالفت میکنند. این کشورها تلاش میکنند به نوعی وانمود کنند که اگر  امریکا و غرب  به ایران در فعالیت هسته ای امتیازی دهد آنها هم به سمت بهره گیری از  فناوری هسته ای و حتی سلاح هسته ای حرکت می کنند. لذا قطر هم از شکل گیری نوعی موافقت نامه هسته ای بین ایران و جامعه جهانی جلوگیری می کند.  قطر با ابزارهای رسانه ای و  سیاسی خود  غرب را تشویق میکند که  قراردادی که منافع ایران را حفظ کند با تهران امضا نکنند. با این وجود اکنون قطر تلاش میکند به ایران نزدیک گردد .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای گذشته و در روند انقلاب بحرین برخی از زمان ها گاهی تنش هایی بین دوحه و  منامه رخ داده است. اکنون دوحه چه نگاهی به انقلاب بحرین و سلطه آل خلیفه دارد؟

رویکرد قطر به بحرین آن است که تظاهراتی که صورت گرفته است دارای شاکله مذهبی است و شیعیان با این حاکمیت مخالفت میکند. لذا قطر همچنان مایل به قدرت گرفتن شیعیان در بحرین نیست.  نزدیکی بحرین به قطر موجب شده است تا قطری هم از تقویت جایگاه  شیعیان در بحرین  بیمناک باشند و  سعی کنند تا اختلافات خود را با حاکمان بحرین کمرنگ تر کرده تا از تقویت  جایگاه شیعیان جلوگیری کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بعد از  توافق روسیه و  امریکا در مورد سوریه و همچنین توجه بیشتر به مساله هسته یا ایران  رویکردهای مورد نظر  قطر در آینده تحولات  در سیاست خارجی خود در منطقه چیست؟

اکنون نقش قطر به سوی نقش مثبتی برخلاف گذشته حرکت کرده است. برخلاف گذشته که قطر  سعی میکرد با پترو دلارها  و ابزارهای رسانه ای نقشی فراتر ایفا کند ولی امیر جدید اکنون چنین دیدگاهی ندارد و تمایل دارد که امریکا و غربی ها در سوریه برنامه ریزی کنند.  هر چند  قطری نسبت به مساله هسته ای ایران حساس هستند اما به این نتیجه رسیده اند که در مورد سوریه کوتاه بیایند. لذا قطر اکنون تلاش میکند نقش تخریبی دیگری برعهده نگیرد و احتمال شرکت آنها در اجلاس  ژنو دو در مورد سوریه هم وجود دارد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش