مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

سوریه و نگاه ناتو به رخدادها – گفتگو با علی اکبر فرازی کارشناس ارشد ناتو و سفیر پیشین ایران

نگارش در مرداد ۱۶, ۱۳۹۱ – ۱۲:۵۴ ق.ظ
سوریه و نگاه ناتو به رخدادها  – گفتگو با علی اکبر فرازی  کارشناس ارشد ناتو و سفیر پیشین ایران
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

رخدادهای چند هفته گذشته در سوریه بحران سوریه را وارد مرحله نوینی کرد و در واقع توجه بیشتر ناتو و جامعه بین المللی را به این کشور موجب شده است. در این بین با توجه به شیب تند تحولات در سوریه و متغیرهای دخیل در این بحران و آینده هر گونه حمله نظامی به سوریه برای بررسی بیشتر رخدادها و همچنین آینده سیاسی آن به گفتگویی با علی اکبر فرازی سفیر پیشین ایران در رومانی و کارشناس مسائل ناتو پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: ناتو، سوریه، بالکان ، ‌شورای ملی مخالفان، امریکا، ارتش آزاد


مرکز بین المللی مطالعات صلح: هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا قبلا خواستار دخالت نظامی بشردوستانه در سوریه شده است. در این حال آیا با توجه به سخنان مقامات غربی گزینه به حاشیه راندن شورای امنیت سازمان ملل و توجه به حمله نظامی گزینه‌ای است که ‌اکنون از سوی غربی ها مورد توجه قرار گرفته است؟

وضعیت سوریه وضعیتی پیچیده است که به سادگی نمیتوان گفت گدام گزینه برای ناتو اولیت دارد و اجرا خواهد شد. چرا که این امر بستگی به عوامل و متغیرهای متعددی دارد و متغیرهای دخیل در این پرونده هم خیلی سریع و گاهی روزانه شرایط تغییر میکند. لذا برای تحلیل شرایط سوریه باید همه متغیرها را در نظر گرفت. رخدادهای میدانی و روندی که این رخدادهای در دو هفته گذشته در آن رخ داده است ناظران سیاسی را به این نظر متمایل کرده است که امریکا و غربی ها به دنبال بهانه ای برای اقدام نظامی تحت عنوان ماموریتها ی ناتو در سوریه هستند. در این بین این امر لزوما به معنای آن نیست که این خواست تحقق خواهد یافت یا امکان تحقق آن نیست، بلکه باید زمینه های تحقق و عدم تحقق آن در سوریه را بررسی کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در لیبی ناتو با بهانه عملیات انسان دوستانه و زیر چتر فصل هفتم منشور ملل متحد وارد صحنه شد. در نگاهی مقایسه ای این احتمال درمورد سوریه تا چه حدی است ؟

امریکاهی ها نیاز به مجوز شورای امنیت دارند و احتمال اینکه روس ها در شرایط کنونی ساکت نشینند و وتو نکنند ضعیف است. یعنی با توجه به رویکرد روسیه بعید است ناتو موفق به گرفتن چنین مجوزی( مانند لیبی) شود. در این حال با توجه به حقوق بین الملل هنگامی که امریکایی ها نتوانند از فصل هفت و از مواد 37 ،چهل ، چهل و یک و چهل دو بهره گیرند با توجه به اینکه شورای امنیت ارگانی کاملا سیاسی است شاید در بده بستانی گسترده با روس ها رضایت روس ها را برای این امر جلب کنند که این امر در شرایط فعلی بعید به نظر میرسد.

در این بین عوامل متعددی در زمینه دخالت ناتو در سوریه موثراست. امریکایی ها به دنبال چند مدل در سوریه هستند. به نظر میرسد مدل یمنی مدلی شکت خورده است. چرا که مختصات جغرافیای سیاسی و انسانی سوریه بایمن متفاوت است، لذا مدل لیبی بنغازی مطرح است. اینکه غربی ها بتوانند این مدل را اجرا کنند بستگی به روند تحولات سریع سوریه دارد.  گر چه امریکایی ها برای حمله مستقیم و حضور ناتو در سوریه نیاز به توجیه بین المللی دارند، اما اگر از این راه موفق نشوند این به معنای انصراف آنها از حمله نیست. شورا با حضور روسیه و چین به قطعنامه هایی تحت عنوان ماموریت بشردوستانه رضایت نمی دهد.

اگر شرایط برای امریکایی ها تنگ شود و به این جمع بندی برسند که هیچ راهی جدا از دخالت مستقیم نظامی در سوریه ندارند خیلی منتظر چراغ سبز جامعه بین المللی نمی شوند و با اقدام به این کار به این امیدند که با قلدری جامعه بین الملل را با خود همراه کنند.  البته تحولات سوریه هم سریع است و هم متغیرها گسترده است لذا بعید است امریکایی ها در شرایط کنونی به این جمع بندی رسیده باشند که در سوریه اقدام نظامی تحت نام ناتو و یا .. انجام دهند.

دلایل این امر چندگانه است. نخست  این که غربی ها از سوریه بدون بشارهم تصویر روشنی ندارند. یعنی مشخص نیست سوریه بدون اسد به نفعشان است یا نه. بسیاری از کارشناسان این امر را به ضرر امریکا می دانند چرا که برکنار شدن بشار اسد منجر به رشد گروه های سلفی می شود که به دنبال سهم خواهی بوده و امریکایی ها در کنترل آنان ناتوان هستند. در این حال اکنون مسیحی ها، کردها ، گروهای وسیعی از سنی ها به طریقی با حکومت علوی اسد احساس امنیت میکنند و فکر میکنند اگر بشار اسد برود امنیت آنها از بین می رود و سنی های سلفی به قدرت میرسند. دوم بر هم زدن موازنه در سوریه باعث تهدید همسایه ها میشود و همه همسایه ها به نسبتی این تهدید را حس میکنند. بنابراین برای امریکای ها نادیده گرفتن حقوق بین الملل مشکلی ندارند و ممکن است دست به حمله زنند، اما برای ترتیبات امنیت بعد از اسد نگران هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش متغیر اسرائیل در هر گونه حمله و یا عدم حمله ناتو به سوریه چیست؟

به نظر میرسد که اسرائیل از نبودن اسد در شرایط کنونی سودی نخواهد برد. یعنی اسرائیلی ها بیشتر به دنبال اسد ضعیف شده هستند. یعنی حکومتی تضعیف شده در دمشق بیشتر مورد نظر اسرائیلی ها است تا دمشق بدون حکومت یا حکومتی افراطی. اسرائیلی ها ترجیح میدهند حکومتی در سوریه به قدرت رسد که ساختارهای ارتشش به هم ریخته باشد و ساختار اقتصادی نابود شده ای داشته باشد. این امر برای اسرائیل مطلوب تر ازحضور گروهای وسیعی از مخالفان و طیفی وسیعی از  افراطیون سلاح به دستی است که هر گروه داعیه ای جداگانه دارد .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: سناریوی بالکانیزه شدن تا چه حدی میتواند مورد نظر ناتو در سوریه باشد؟

این سناریو محتمل است و باید برای آینده سوریه به آن اندیشید. یعنی امریکایی ها اگر نتوانند سناریوی لیبی را اجرا کنند و ناتو را در ترتیباتی که منجر به سقوط اسد شود دخالت دهند سناریوی بالکانیزه کردن سوریه را از نظر دور نمی دارند. چرا که در بالکان امریکا به گونه ایی وارد و موفق شد و دیگران  از جمله اروپا یی هاهم از این کشور تبعیت کردند. یعنی متاسفانه ساختارهای نهادهای بین المللی در مقابل خواست امریکا بازدارنده نیست. در این حال نباید فراموش کرد که در تمدید ماموریت نیروهای  بین المللی در سوریه شورای امنیت فقط با سی روز موافقت کرد که به معنای آن است که اگر در هفته های آینده به نتیجه دلخواه خود نرسیدند دست امریکا برای اقدامات یک جانبه باز خواهد شد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به بند 5 منشور ناتو ( این بند صراحت بر این نکته دارد که حمله نظامی علیه یک یا چند کشور عضو ناتو به عنوان حمله به تمامی کشورهای عضو تلقی می شود و ناتو موظف به مقابله با آن است) در صورت هر گونه درگیری سوریه با ترکیه ناتو چگونه واکنشی نشان خواهد داد؟

یکی از سناریوهای محتمل آن است که چنانچه غربی ها نتوانند از بهانه  عملیات انسان دوستانه استفاده کنند راه مفر بهره گیری از بند 5 منشور ناتو است.لذا ناتو ممکن است ترکیه را تشویق به جنگ کند و سوری ها هم مجبور به واکنش در یکی از نقاط مرزی با ترکیه شوند. اولین واکنش آنها هم منجر به زدن جرقه جنگ ترکیه – سوریه  خواهد شد. امری که برای ناتو توجیه و مجوزی برای حمله نظامی به دمشق فراهم میکند. اما این امر هم هزینه برا ست و با وجود تحرکات نظامی ترکیه در مرز دو کشور بعید است امریکایی ها در مرحله کنونی و حداقل قبل از انتخابات ریاست  جمهوری امریکا در نوامبر امسال دست به چنین کاری بزنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان شکافی بین اعضای اروپایی و امریکایی ناتو در قبال هر گونه راهبرد اساسی یا حمله نظامی به سوریه متصور شد؟

بله. من معتقدم که این شکاف در حال حاضر بین اروپایی ها و امریکای ها و جود دارد و هر چه به جلو رویم این شکاف بیشتر خواهد شد و نمود خود را بیشتر خواهد کرد. اکنون ناتو این شکاف را پوشانده است و پوشانده شدن این شکاف تحت تاثیر عواملی بیرونی است و تلاش میشود که نمود آن آشکار نگردد. یعنی در ابتدای امر در حمله به لیبی هم این شکاف وجود داشت. اکنون به نظر میرسد که اروپایی ها خیلی با عملیات یک جانبه و توسط امریکایی ها موافق نباشند. چرا که اروپایها تصوری روشن برای آینده بعد از اسد متصور نمی شوند، لذا به دنبال گذر زمان و روشن شدن آینده سوریه هستند. تاکید کنونی اروپایی ها بر مسائل انسان دوستانه است( اسد نباید شهروندان خود را بکشد) ولی امریکایی ها بیشتر به رفتن اسد چشم دوخته اند. در این راستا  هر چه زمان میگذرد این شکاف  و اختلاف دیدگاه در آینده بیشتر نمود خواهد یافت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در صورت عدم حمله ناتو به سوریه نوع کنش سازمان ناتو در قبال ارتش آزاد سوریه و شورای ملی مخالفان چگونه خواهد بود؟

ارتش آزاد و شورای ملی مخالفان طیفی از مخالفانی هستد که دارای یک برنامه واحد و استراتژی منسجم نیستند. یعنی گروه های مختلفی هستند که در یک طیف جمع شده اند و بعید است که غربی ها این توانایی را در آنان ببینند که به عنوان طرف  ا صلی گفتگو فقط روی آنها حساب کرده باشند.

اگر روزی غربی ها به این نتیجه رسند که با اسد تضعیف شده صحبت کنند ارتش آزاد و شورای ملی مخالفان را هم به عنوان بخشی از سهم خواهان وارد بازی می کنند. مخالفان بیش از ده ها گروه و فاقد رهبری درونی هستند. به نظر من اگر روسیه و ایران وارد پرونده سوریه شوند و همه طرف ها متقاعد شوند که هیچ راهی برای آینده سوریه متصور نیست، و همه طیف ها حضور داشته باشند راهی  برای پایان دادن به خون ریزیها پیدا میشود. اما  غربی ها قدرت و نفوذ ایران و  روسیه را در سوریه کم می بینند یا تجاهل میکنند.

 

 

Share