آینده کنش ترامپ در رابطه با ایران  گفتگو با دکتر علی خرم
آبان ۲۴, ۱۳۹۶ – ۴:۴۹ ق.ظ |

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
رویکرد های دونالد ترامپ در مورد ایران در ماه های اخیر تندتر شده است و مورد نظر بسیاری قرار گرفته و است. برای بررسی بیشتر وضعیت کنونی و سند …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » امارات متحده عربی, بحرين, خلیج فارس, عربستان, قطر, گفتگو

روابط قطر با بحرین، امارات و عربستان و خطر فروپاشی شورای همکاری خلیج فارس – گفتگو با دکتر محمد علی مهتدی

نگارش در اسفند ۱۸, ۱۳۹۲ – ۲:۵۱ ق.ظ
روابط قطر با بحرین، امارات و عربستان و خطر فروپاشی شورای همکاری خلیج فارس –  گفتگو با  دکتر محمد علی مهتدی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

اختلافات روز افزون کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با فراخوانی سفیران سه کشور عضو این شورا یعنی عربستان، امارات و بحرین از دوحه بیش از پیش خود را نمایان کرد و سرنوشت همکاری درونی در این شورا را در هاله ای از ابهام قرار داد. در این بین بعد از اینکه عربستان، امارات و بحرین سفرای خود را از قطر فراخواندند، دوحه ضمن تاکید بر عدم تغییر در سیاست‌های خارجی خود در تلاش است تا با نزدیکی به عمان به سیطره عربستان بر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس پایان دهد. گفتگوی زیر با دکتر مهتدی در همین راستا و برای بررسی بیشتر بسترها و پیامدهای این امر است.

 واژگان کلیدی: قطر و شکاف در شورای همکاری خلیج فارس،  شکاف در شورای همکاری خلیج فارس، روابط قطر با عربستان و امارات و بحرین، واگرایی در شورای همکاری خلیج فارس، فروپاشی شورای همکاری خلیج فارس

مرکز بین المللی مطالعات صلح: زمینه ها و بسترهای فراخواندن سفرای سه کشور عربستان، امارات و بحرین از قطر چه بوده است؟

مهمترین نکته آن است که بین این کشورها روحیه اتحاد وجود ندارد. در زمانی که این کشورها تشکیل یک شورا را اعلام کردند بر مبنای فشارهای امریکا در این مسیر حرکت کردند. در آن زمان امریکا نگران آثار منطقه ای انقلاب اسلام در ایران بود و نیاز داشت که اتحاد و شورایی و نیرویی تحت عنوان سپرجزیره ایجاد تا به مقابله با انقلاب اسلام ایران برخیزند.  بنابراین  نقش تشکل این شورا برخاسته از نیاز داخلی این کشورها نبود، بلکه برخاسته از فشار خارجی بود. اکنون که امریکایی ها در  حال کاهش  نفوذ خود در منطقه هستند و حضور خود را در خلیج فارس را کاهش میدهد بروز چنین اختلافاتی  طبیعی است. نکته دوم مساله زیاد  خواهی عربستان سعودی است. یعنی  عربستان همیشه تلاش کرده است تا نقش برادر بزرگتر را بازی کند و بقیه اعضای این شورا  را به دنبال خود کشاند. اما در شرایط کنونی منطقه ی و  وضعیت منطقه ای، اعمال فرمول عربستان غیر ممکن است. در این بین کشورها هر کدام میخواهد سیاست خارجی ویژه خود را داشته باشند و حاضر نیستند دنباله رو عربستان سعودی باشند.  همین  مساله عربستان را  ناراحت کرده است. بویژه اینکه عربستان سعودی به شدت نگران تحولات منطقه ای  و  انقلاب های جهان عرب است و تلاش زیادی کرده تا این انقلاب ها را خنثی کند.  در این زمینه می بینم که این کشورها اختلاف نظرهایی در سیاست خارجی دارند و اصولا این مسائل مربوط به مسائل داخلی نمی گردد.

 در واقع از آنجایی که عربستان حاضر نیست بپذیرد ( که کشورهای منطقه مستقل هستند و هر کشوری حق دارد سیاست خارجی خود را داشته باشد و دنباله رو عربستان نباشد) این مسائل پدید می آید. اکنون در بین کشورهای شورا، بحرین، امارات و عربستان در سیاست خارحی به هم نزدیک تر هستند. یعنی آنها در مسائل منطقه ای چون سوریه، مصر، لبنان و.. تابع عربستان هستند. در مقابل قطر و عمان  سیاست مستقلی دارند و کویت هم در این بین تلاش کرده است نقش میانه ای داشته باشد و به میانجی گری بپردازند. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه برخی تحلیل ها فراخواندن سفرای سه کشور عربستان، امارات و بحرین از قطر قبل از نشست وزرای خارجه کشورهای حوزه خلیج فارس در ریاض اتخاذ شده بود. آنها معتقدند عربستان از طریق وزیر خارجه خود «سعود الفیصل» تلاش کرد تا دیگر کشورهای عربی را نیز در هجمه علیه قطر شریک کند و در سفر به کویت اتهام‌هایی را در مورد دو پرونده سوریه و یمن علیه قطر مطرح کرد. برخی نیز براین نظرند که  «دوحه» تحت فشارهای سه کشور عربستان، امارات و بحرین سیاست‌های خارجی خود را تغییر نخواهد داد. در همین رابطه پس از اینکه سه کشور عربستان، امارات و بحرین سفرای خود را از قطر فراخواندند، امیر قطر با «سلطان قابوس»، پادشاه عمان تلفنی تحولات منطقه را بررسی کردند. در این حال رویکرد قطر به مساله فراخوانی سفرا از دوحه و افزایش تنس در شورا چیست؟

من فکر نمیکنم قطر از مواضع خود کوتاه بیاید. البته قطر واکنش خوبی نشان داده و عاقلانه به این مساله پرداخته است. همچنین تلاشی برای مقابله به مثل انجام نداده است و سفیران خود را از سه کشور فرانخواند و تاکید کرده است که روابط خود را با سه کشور بحرین ، امارات و عربستان ادامه می دهد و سفرای قطر در آن کشورها حاضر خواهند بود. نکته دیگر مد نظر آن است که قطر در مسائل داخلی اختلافی با دیگران ندارند. از نگاه قطر اختلاف نظر به مسائل خارجی و منطقه ای چون مصر و سوریه بر می گردد. در این حوزه قطری ها از اخوانی ها حمایت کردند. در واقع با توجه به رویکرد ضد اخوانی عربستان و قرار دادن اخوان در شمار تروریست ها این امر طبیعتا با سیاست عربستان مخالف است. امارات هم رویکرد عربستان را مد نظر دارد و اخوانی ها را بازداشت می کند و دو کشور بر ضد اخوان در مصر تلاش می کنند. در بعد دیگری اگر قبلا قطر همه کاره در سوریه بود و اخوانی ها در بین مخالفان همه کاره بودند، اما افتادن پرونده در دست عربستانی ها موجب شد ریاض شروع به حذف اخوان از بدنه اپوزسیون کند. علاوه بر این نیز به نظر میرسد اکنون قطر بیشتر از داعش و عربستان از جبهه الاسلامیه که ائتلاف گروههای  مورد حمایت است حمایت می کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اختلافات قطر و عربستان به رسانه های دو کشور هم کشیده شده است. در این حال  تاثیر اختلافات کنونی بر ساختار شورای همکاری خلیج فارس چیست؟

اکنون کویت تلاش هایی را برای  میانجی گری انجام داده است و تلاش کرده تا عمان را  هم با خود همراه کند.  در این حال کشور عمان تلاش کرده است تا  همیشه  سیاست مستقلی داشته باشد و در هیچ  شرایطی تابع دیگران نبوده باشد.  بویژه در روابط با ایران در هر شرایطی بهترین روابط را داشته است. با این حال من بعید می دانم میانجی گری کویت به نتیجه رسد. در واقع کویتی  ها قبل از علنی شدن اختلاف تلاش کردند تا میانجی گری کند، اما بعد از علنی شدن این اختلاف و متهم کردن قطر به  عدم عمل به تفاهم نامه عملا میانجی گری  کویتی ها با بن بست روبرو شده است. لذا من تصور میکنم در آینده ما شاهد تشدید اختلافات خواهیم بود. چه بسا که تشدید اختلافات به درگیری های نظامی هم منجر گردد. چنانچه برخی از تحلیل گران و کارشناسان منطقه احتمال میدهند اختلافات موجود بین قطر و دیگر کشورها به درگیری نظامی بیانجامد. در هر صورت به نظر میرسد که  شورای همکاری  خلیج فارس در حال از هم پاشیدگی است و دیگر  فرصت زیادی برای چسبانیدن این کشورها به هم وجود ندارد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share