آذر ۲۱, ۱۳۹۷ – ۱:۲۴ ق.ظ |

دکتر حسین ابراهیم نیا
 مدرس دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
مقدمه:
با گذشت یک‌صد سال از فروپاشی امپراتوری عثمانی، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا همچنان جزء بحران‌خیزترین مناطق جهان به شمار میآید و همچنان گروه‌های ظاهرگرای تندرو …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, سوریه, عراق, مقالات, مقالات تحلیلی

بین النهرین زیر سایه سیاه داعش

نگارش در اسفند ۲۱, ۱۳۹۳ – ۹:۱۶ ب.ظ
بین النهرین زیر سایه سیاه داعش
Share

اردشیر پشنگ

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

سال 1393 برای دولت و مردم عراق یک سال پرمخاطره و توام با گسترش و تعمیق ناامنی و بی ثباتی بود سالی که عملاً دولت حاکمیتش را بر بخشهای گسترده ای از کشور از دست داد و ظهور و تقویت گروه رادیکال و تروریستی داعش تبدیل به مهمترین چالش و خطر امنیتی این کشور شد به نحوی که می توان گفت در بیشتر زمان سایه این خطر دهشت آفرین حتی دو شهر بغداد و اربیل را نیز تهدید می کرد. آنچه که در نوشتار پیش رو خواهد آمد بررسی کارنامه درگیری های نظامی و امنیتی با داعش در عراق طی سال گذشته و چشم انداز این درگیری ها خواهد بود.

واژگان کلیدی: عراق، داعش، دولت اسلامی، کردستان عراق، ارتش عراق.

سایه سیاه داعش

همانطور که اشاره شد مطمئنا ظهور داعش مهمترین اتفاق سال گذشته در عراق بود این گروه رادیکال و افراطی پس از آنکه کنترل مناطقی از استان الانبار را در زمستان سال گذشته در اختیار گرفت و در شهرهایی نظیر فلوجه مانع از برگزاری انتخابات پارلمانی شد درست از اواخر بهار در حمله ای رعد آسا توانست موصل ،دومین شهر مهم عراق و مرکز صنعتی این کشور، را تسخیر و تصرف کند. داعشی ها که از نظر تعداد نیرو بسیار افراد کمتری را در اختیار داشتند با استفاده از تاکتیک های جنگی متنوع و نسبتاً موفق و یک هماهنگی از پیش برنامه ریزی شده با نیروهای هوادارشان (عمدتاً اهل سنت ناراضی از دولت عراق و یا وابسته به حزب منحله بعث) در داخل شهرها و روستاهای مورد تهاجم، توانستند شهرهای مهم دیگری از جمله تکریت ،مرکز استان صلاح الدین، را یکی پس از دیگری تصرف کنند.

نوک پیکان حملات داعش در ماه نخست عمدتاً به سوی مواضع تحت امر دولت بغداد بود و حتی حملات متعدد و دامنه داری برای تسخیر بغداد هم تدارک دیدند. همین امر باعث شد تا در سایه فرار ارتش عراق از برخی مناطق مانند کرکوک، سنجار (شنگال) و … نیروهای پیشمرگ جایگزین آنها شوند در همین زمان بارزانی اعلام کرد که موعد تعیین سرنوشت کردها فرا رسیده است چرا که دولت عراق توانایی برقراری امنیت بر کشور را نداشته و همچنین سالها بطور عامدانه از تعیین سرنوشت مناطق مورد مناقشه طبق ماده 140 قانون اساسی سر باز زده است.

اما به فاصله کمی از این سخنان به ناگاه نیروهای داعش به سوی مواضع کردها حمله کردند و شهرهای سنجار و زومار و قره قوش را تسخیر کردند اما در کرکوک نتوانستند از سد دفاعی و چند لایه کردها عبور کنند. سقوط سریع این شهرها و شکست مدافعین پیشمرگه به نحوی بود که روحیه عمومی در کردستان را تحت الشعاع خود قرار داد و حتی در برهه ای از زمان شهر اربیل نیز در تیررس تهاجم داعشی ها قرار گرفت و آنها خود را به 42 کیلومتری این شهر در منطقه مخمور رساندند که البته به دلیل مقاومت کردها و رسیدن کمک های تسلیحاتی ایران در وهله نخست و کمک های بین المللی در وهله بعد این حمله داعشی ها راه به جایی نبرد.

ورود نیروها و کمکهای منطقه ای و بین المللی

اما پس از آنکه شهر قره قوش که شهری کوچک و مسیحی نشین است سقوط کرد تقاضای کمک مسعود بارزانی ،رهبر اقلیم کردستان عراق، برخلاف تقاضای کمک بی جواب مانده نوری مالکی ،نخست وزیر وقت، با پاسخ مثبت مقامات کاخ سفید و همراهی کشورهای غربی همراه شد و در فاصله کوتاهی با محوریت آمریکا ائتلافی بین المللی و منطقه ای علیه داعش شکل گرفت و این ائتلاف از طریق حملات هوایی، ارسال محموله های تسلیحاتی و گسیل مستشاران نظامی به شمال و مرکز عراق، سعی به کمک به بازسازی ارتش عراق و تقویت توان نیروهای پیشمرگ کردند. هرچند به نظر می رسد جمع ناهمگون این ائتلاف و عدم اراده جدی عملاً تاثیر جدی و قابل توجه در میدان های نبرد بر روی توان داعش نگذاشت و تنها باعث کندی پیشرفتهای آنها و کاستن تدریجی قدرت نظامی شان شد.

اما از سوی دیگر برخی کشورهای منطقه ای از جمله ایران در شرایط ایجاد شده بدون آنکه به ائتلاف بین المللی ضد داعش دعوت شود یا اینکه خود تمایلی برای پیوستن به آن نشان دهد با توجه به پیوند استرات‍ژیکی که با گروههای عرب و کُرد عراقی داشت و نیز برای جلوگیری از رسیدن نیروهای داعش به مرزهایش، به طور جدی اقدام به حمایت و کمک به ارتش عراق و پیشمرگان کُرد کرد به نحوی که بنا به گفته رهبر اقلیم کردستان ایران، ایران سریعترین و موثرترین کمکها برای جلوگیری از سقوط اربیل را در اختیار کردها قرار داد.

معکوس شدن روند درگیری با داعش

اما پس از چند ماه روند درگیری با داعش در جبهه های مختلف به نحوی بود که به مرور زمان پیشروی این گروه متوقف و سیر معکوس اما کُند بازپس گیری ها آغاز شد در همین راستا کردها با حمایت ائتلاف بین المللی موفق شدند شهر شنگال و سپس زومار و نیز سد موصل را از دست داعش آزاد کنند. ارتش عراق هم پس از ایجاد سدهای دفاعی برای جلوگیری از ورود داعش به بغداد، شروع به حملات بازپس گیری کرده است که این روند پیش بینی می شود تا اواخر بهار بعد ادامه پیدا کند. به نر می رسد هرچند در دور نخست تلاشهای ارتش عراق برای بازپس گیری شهرهایی نظیر تکریت با شکست مواجه شد اما نهایتاً نظامیان این کشور موفق خواهند شد این شهر را از چنگ داعش بازپس گیرند و سپس خود را آماده حمله سراسری به موصل کنند حمله ای که پیش تر از آنها توسط پیشمرگان کرد با همراهی حملات هوایی ائتلاف آغاز شده است. هرچند شهر رقه در سوریه را مرکز خلافت خود خوانده داعش می خوانند اما باید گفت در حقیقت موصل با توجه به اهمیت استراتژیک، جمعیت و تمرکز نیروها برای داعشی ها دارای اولویت اول دفاعی است و اگر با این اوصاف نیروهای کرد و عرب مبارز علیه داعش بتوانند این شهر را از دست آنها خارج سازند در حقیقت خواهند توانست ضرربه ای کاری از نظر جنگ میدانی به داعش وارد سازند.

اما در پایان بایستی تاکید کرد که راه مبارزه با داعش تنها جنگ مسلحانه نیست بلکه می بایست زمینه های ظهور این گروه رادیکال در عراق و سوریه را مورد بررسی کرد و پس از پایان محتمل جنگ مسلحانه به بازسازی مشکلات اساسی و ساختاری موجود در این کشورها و بخصوص عراق پرداخت چرا که تا این اقدامات اساسی صورت نگیرد همچنان سایه سیاه داعش به مانند خطری بزرگ حیات این کشورها و مردمشان را تهدید می کند.

 

Share