شهریور ۲۹, ۱۳۹۹ – ۳:۳۲ ق.ظ |

– کارشناس یوراسیا

مرکز بین المللی مطالعات صلح-  IPSC
دریای مدیترانه یکی از مناطق کلیدی راهبردی از دیر باز نقش مهمی در بزرگترین تحولات بین المللی ، رقابت ها و جنگ های جهانی داشته است. مجاورت دریای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, آسیای جنوبی, افغانستان, گزیده ها, گفتگو

افغانستان و رویارویی با مساله مهاجرت-گفتگو با سید اسماعیل هاشمی

نگارش در تیر ۲۱, ۱۳۹۹ – ۷:۰۹ ق.ظ
Share

پژوهشگر و کارشناس افغانستان 

مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc

هر چند در برخی از دوره های تاریخی و سده های گذشته مهاجرت های اجباری توسط  فرمانروایان در برخی مناطق افغانستان صورت می گرفته است اما مهاجرت های داوطلبانه کمتر بوده است. همچنین مهاجرت ها به خارج از کشور پس از کودتای 1978 و تجاوز از شوروی در 1979 شمار بسیاری از خانواده های افغانستانی راهی خارج از کشور و کشورهای پاکستان، ایران و … شدند. پس از سرنگونی رژیم کمونیستی حاکم بر کابل و تشکیل دولت اسلامی مجاهدین و ادامه جنگهای داخلی، حکومت طالبان عملا روند مهاجرت به خارج کاهش نیافته است. در دو دهه گذشته نیز همچنان ادامه یافته است. همین امر موجب شد برای بررسی بیشتر وضعت مهاجرت افغانستانیها به خارج گفتگویی داشته ایم:

واژگان کلیدی: افغانستان , رویارویی , مسئله, مهاجرت, سید اسماعیل هاشمی,  امنیت، پناهندگی، 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: امروزه تعداد زیادی از افغانستانی ها (بیش از پنج میلیون) در سراسر جهان پناهنده یا مهاجرمی باشند. با در نظرداشت سرنگونی طالبان و آغاز دوره جدید در افغانستان علل داخلی تداوم مساله مهاجرت به خارج در بین افغانستانی ها چیست؟

فساد گسترده اداری مخصوصا در سطوح بالا، ناتوانی حکومت و شاید هم نداشتن عزم لازم برای مقابله با آن، موجب افزایش ناامنی‌ها، فقر، بی‌کاری و از بین رفتن‌ فرصت‌های شغلی شده و در نهایت تمایل شهروندان به مهاجرت شده است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: قبلا برخی از چهره های سیاسی افغانستان نگرانی ونقد خود را از فرار مغز ها و از دست دادن نیروهای نخبه و متخصص در کشور بیان کرده بودند. چنانچه بسیاری از  دیپلمات های افغان به کشور بازنگشته اند. در این حال حجم  فرار مغزها و متخصصان در افغانستان تاچه میزانی جدی است؟

بله، فرار مغزها را می‌توان موضوعی جدی دانست؛ اما کم‌تر دیپلماتی را می‌‌توان در زمره مغزهای افغانستان دانست؛ زیرا به گفته بسیاری از رسانه‌ها و واقعیت‌های موجود، تعداد زیادی از دیپلمات‌ها و مقامات ارشد وزارت خارجه معمولا از میان فرزندان و بستگان نزدیک رهبران، مقامات ارشد حکومت، وکلا، سرمایه‌داران و … انتخاب می‌شوند تا بدین‌ترتیب با استفاده از مصونیت‌ها و امکانات حاشیه‌ای کار در وزارت خارجه بتوانند در کشورهای خارجی زمینه اقامت خود را مهیا کنند.

جمع قابل‌توجهی از شخصیت‌های برجسته علمی، سیاسی، نویسندگان و حتی سیاستمدارانی که باید در اداره امور کشور در بخش‌های مختلف سهیم باشند، در حاشیه بوده و در صورت توان به خارج مهاجرت کرده‌اند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با سرنگونی طالبان و بنیان نهادن دولت جدید افغانستان، طرح بازگشت داوطلبانه مهاجران افغانستانی بین کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، دولت افغانستان و دولتهای ایران و پاکستان آغاز شد. آیا این برنامه شرکت خورده است؟

بله، زیرا فقط ترغیب مهاجران برای بازگشت به کشور نمی‌تواند کافی باشد. هرگاه حکومت افغانستان و نهادهای ذی‌ربط بین‌المللی بتوانند امنیت سرتاسری را در افغانستان تأمین کنند، خدمات اجتماعی و عمومی را بهبود دهند، زمینه‌های کار و اشتغال را فراهم کنند، بدون توصیه این نهادها، مهاجران به کشور باز خواهند گشت.

بسیاری از مهاجرانی که سال‌ها پیش بازگشته‌اند اکنون دوباره راه مهاجرت را پیش گرفته و خود را حداقل دوباره به کشوری که قبلا ساکن بوده‌اند رسانده‌اند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش متغیر اقتصاد چه تاثیری در افزایش مهاجرت افغانستانی ها به خارج از کشور به شکل نیروی کار و یا اقامت دائم داشته است؟

شاید بتوان اقتصاد را یکی از مهم‌ترین عواملی دانست که مردم افغانستان را ترغیب به مهاجرت کرده است. حکومت افغانستان علی‌رغم کمک‌های هنگفت جامعه جهانی برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیربنایی و همچنین مهیا بودن زمینه برای ترغیب و حمایت از سرمایه‌گذاری‌های بزرگ داخلی و خارجی برای استخراج معادن و تأسیسات مهم ملی، هرگز نتوانست با عبور از مجادلات سیاسی، زمینه را برای رشد و شکوفایی اقتصادی کشور مهیا کند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش و تاثیرگذاری مهاجرین در آینده افغانستان از نظر کمک به باز سازی، توسعه سیاسی فرهنگی و رشد اقتصادی است مهم بوده است. مهمترین پیامدهای منفی تداوم مهاجرت افغانستانی ها به خارج از کشور چیست؟

اکثر شهروندانی که به کشورهای همسایه مهاجرت کرده‌اند دست‌کم اکنون باسواد هستند و با الگو گرفتن از فرهنگ و مهارت‌های جامعه میزبان، نسبت به کسانی که مهاجرت نکرده‌اند در حل چالش‌های زندگی خود پیش‌قدم هستند؛ اما مهم‌ترین پیامدهای منفی مهاجرت را می‌توان در دوره بلندمدت جامعه‌پذیر شدن مهاجران در کشورهای مقصد و تضادهای فرهنگی و اجتماعی دانست که معمولا در بسیاری موارد منجر به اختلافات خانوادگی، قتل و برخی جرایم دیگر شده است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا واقعا این نگرانی وجود دارد که رقم مهاجرت از افغانستان به کشورهای دیگر افزایش گسترده یابد؟ 

این موضوع به شرایط سیاسی – اقتصادی کشور و مخصوصاً پیامدهای گفتگوهای صلح بین‌افغانستانی بستگی دارد. اگر افغانستان بتواند با عبور از این مرحله (صلح) وارد دوره جدیدی شود که در آن مشکل مخالفان مسلح (طالبان) که بخش زیادی از توان مالی و روانی حکومت و مردم افغانستان را به خود معطوف کرده است، عبور کند قطعاً از تمایل به بازگشت در بین مهاجران افزایش یافته و همچنین از عدم علاقه‌مندی مردم برای مهاجرت به‌شدت کاسته خواهد شد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای اخیر دولت افغانستان با سازمان ملل متحد و بعضی کشورهایی که در آنجا مهاجر افغانی بسر می برند قراردادهای را بخاطر عودت مهاجرین افغانی امضا نموده است. در این حال رویکرد دولت کابل در مورد  مهاجرین افغانستان چگونه مورد تحلیل و بررسی شما قرار میگیرد؟

حکومت افغانستان، مخصوصا حکومت آقای اشرف غنی همواره تلاش کرده است مانع افزایش مهاجرت شهروندان به خارج از کشور شود؛ اما باوجود ناتوانی حکومت در تأمین امنیت شهروندان، افزایش فقر و بی‌کاری و همچنین آینده نامشخص گفتگوهای صلح، این حکومت در افزایش علاقه‌مندی مهاجران برای بازگشت به کشور چندان موفق نبوده است.

شاید مطلع باشید که بسیاری از شهروندان با وجود آگاهی از خطرات بیشماری که در انتظارشان است حتی به قیمت جان‌شان، دست به مهاجرت می‌زنند. چند روز قبل نیز براثر واژگونی یک کشتی حامل مهاجران افغانستانی در ترکیه، جمع زیادی از آنان کشته شدند؛ این یعنی عدم اطمینان و اعتماد شهروندان افغانستان به حکومت و برنامه‌هایش!

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در حدود چند میلیون نفر مهاجرین افغانستان در خارج  از کشور حضور دارند و در مجموع در حدود 500 هزار افغان در کشورهای اروپای غربی زندگی می کنند در این بین آینده کاهش و یا افزایش مهاجرت به خارج افغانستانی ها به چه عواملی وابسته است؟

همان‌گونه که قبلاً اشاره کردم، افزایش یا کاهش تعداد مهاجران افغانستانی منوط به توانمندی حکومت افغانستان در تامین صلح و ثبات دائمی، افزایش فرصت‌های شغلی و افزایش گستره حاکمیت دولت در تمام نقاط کشور و تطبیق بدون تبعیض قانون در کشور دارد.

Share