شهریور ۲۹, ۱۳۹۹ – ۳:۳۲ ق.ظ |

– کارشناس یوراسیا

مرکز بین المللی مطالعات صلح-  IPSC
دریای مدیترانه یکی از مناطق کلیدی راهبردی از دیر باز نقش مهمی در بزرگترین تحولات بین المللی ، رقابت ها و جنگ های جهانی داشته است. مجاورت دریای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, گفتگو

افغانستان و حملات اخیر طالبان، صلح یا پیچیدگی بیشتر اوضاع امنیتی گفتگو با محمد ابراهیم طاهریان سفیر پیشین ایران و کارشناس امور افغانستان

نگارش در فروردین ۳۰, ۱۳۹۱ – ۴:۰۱ ب.ظ
افغانستان و حملات اخیر طالبان، صلح یا پیچیدگی بیشتر اوضاع امنیتی  گفتگو با محمد ابراهیم طاهریان  سفیر پیشین ایران و کارشناس امور افغانستان
Share


فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC


در روزهای اخیر تحرکات طالبان مسلح در مناطق مختلف و پایتخت افغانستان به شدت افزایش یافته است. چنانچه این گروه و جریان افراط در روز یک شنبه (26 فروردین) سعی داشت مناطق مختلفی را تحت تصرف درآورد و حملاتی را به  پارلمان افغانستان ، ریاست امنیت ملی کشور و…انجام دهد و به ترور کریم خلیلی معاون رئیس جمهوری افغانستان نیز بپردازد. در این بین با توجه به رویکرد اخیر جریان افراط در افغانستان و همزمانی آن با چند رویداد دیگر در این کشور کوشیدیم برای واکاوی و بررسی بیشتر این امر به گفتگویی با محمد ابراهیم طاهریان سفیر پیشین کشورمان در افغانستان بپردازیم:

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا سخنگوی طالبان گفته است که حملات همزمان در چند استان افغانستان از جمله شهر کابل راه انداخته اند و مقر پارلمان افغانستان، مرکز آموزشی پلیس در پکتیا و… از جمله اهداف آنان بوده است. در این بین به نگاه شما اهداف رویکرد کنونی طالبان و جریان افراط چیست؟

 به نظر میرسد آنچه در روز یک شنبه در کابل روی داد به شرایط داخلی افغانستان برگرد و  بویژه اینکه رئیس جدید شورای عالی صلح معرفی شد. یعنی پسر برهان الدین ربانی به جای پدر به عنوان رئیس شورای عالی صلح معرفی شد . در این بین همان گونه واکنش جریان افراط که در زمان معرفی ربانی پدر ( به عنوان رئیس شورای عالی صلح) تند بود، اکنون نیز جریان افراط در مورد پسر وی نیز به این رویکرد دست زد . گذشته از این در تحلیلی دیگر باید گفت چگونه ممکن است چنین عملات سنگین و همزمانی از سوی نیروهای طالبان در چندین شهر و چندین نقطه شهر کابل انجام گردد. یعنی نیرو های افراط با وجود کمربندهای امنیتی عملیاتهایی را در نقاط حساس مانند  وزیر اکبرخان (که منطقه ای حفاظت شده است و ناتو ، ریاست جمهوری، دیپلمات ها  حضور دارند و قلب سیاسی کابل است) اتفاق می افتد؟ در پاسخ باید گفت با توجه به اینکه انعقاد پیمان استراتژیک کابل واشنگتن مراحل نهایی خود را طی میکند و مخالفتهایی نیز از سوی طالبان، برخی از افراد جهادی و کسانی که به استقلال افغانستان توجه دارند مقاومتهایی وجود دارد، ممکن است این تصور پیش آید که دست هایی وجود دارد که تلاش میکنند افکار عمومی به سمت امضای قرارداد پیمان  استراتژیک کابل واشنگتن کشیده شود. گذشته از این جمع  جبری این دو نظر هم ممکن است. یعنی اینکه جریان افراط از این حملات به دنبال اهداف خود و برای داشتن دست بالاتری در افکار عمومی و خبر سازی و  .. بهره برد و  از طرف دیگر هم موافقان امضای پیمان کابل واشنگتن از این امر بهره برند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: باتوجه به حضور نمایندگان حزب اسلامی حکمتیار برای مذاکره با دولت افغانستان  و سفر چندی پیش وزیر امور خارجه افغانستان به قطر و  بررسی روند گفتگوها میان نمایندگان طالبان و ایالات متحده امریکا، آیا در شرایط امروزی ممکن است شکافی دربین  جریان افراط بر سر مذاکره با دولت و غرب متصور کرد؟

مشکل کنونی جریان افراط این است که تا حالا رویکردی دو طرفه از خود نشان داده است. در این بین در مورد حضور حزب اسلامی حکمتیار در کابل باید گفت حتی برخی از اعضای حزب اسلامی در دولت کابل و مقر ریاست جمهوری حضور دارند. در این بین اگر رفتار حزب اسلامی را در ذیل جریان افراط به شما آوریم به نظر میرسد در سالهای گذشته تقسیم کاری از خود نشان داده اند .

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفته است که ما مسئولیت این حملات را می پذیریم و این عملیات طلیعه آغازحملات بهاری است . در این بین با توجه به اینکه حملات اخیر طالبان به کابل یکی از بزرگترین حملات گروه طالبان از زمان سرنگون شدن حکومت آنها در سال ۲۰۰۱ بوده است آیا ممکن  است شاهد موج مهم و جدیدی از حملات طالبان در افغانستان باشیم؟

 جنس عملیاتی که اخیرا طالبان و جریان افراط در حال انجام آن بوده است بیشتر با هدف تولید خبر بوده است و گر نه عملیات و اقدامات جریان افراط هیچ گاه متوقف نشده است و  در طول زمستان و پاییز هم ادامه داشته است. از نظر زمانی شرایط امروزی برای این گروه مهم است که می تواند انتخاب رئیس جدید شورای عالی صلح هم مد نظر باشد. به علاوه باید گفت ممکن است طالبان در حال دادن نشانی غلط باشد و با توجه به زمان دست به انتخاب سیاسی زده است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: همزمان با امضای موافقت نامه های افغانستان و آمریکا در خصوص زندان بگرام و عملیات شبانه، آیا رویکرد جریان افراط با هدف منصرف کردن افغانستان را از امضای پیمان استراتژیک با آمریکا است ؟

 اگر از نظر سیاسی بتوان برای این موافقت نامه های ارزشی قائل بود و به آن وزنی داد، باید گفت در واقع نوع اصلاع رسانی ای که در مورد تفاهم حاکمیت در کابل با نیروهای انجام دهنده عملیات در شب  انجام گرفته و طرح این موضوعات از سوی دولت در کابل موضوعاتی فرعی است و در واقع دولت کل موضوع را واگذار کرده درباره موضوعی جزئی مانند عملیات شبانه سخن گفته است. در این حال هم جریان افراط به پیمان استراتژیک هم نگاهی منفی دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: یک روز پیش از حملات روز یک شنبه در کابل صلاح الدین ربانی از سوی رئیس جمهوری، به عنوان رئیس شورای عالی صلح برگزیده شد. در این بین رویکرد امروزه و آینده طالبان چه نسبتی با شورای عالی صلح در کشور دارد؟

اصولا همانگونه که در قبل گفته شد نوع رفتار و واکنش جریان افراط در زمان ریاست شهید ربانی منفی بوده است. به علاوه دولت با قرائت های غیر تخصصی و غیر انظباقی با قانون اساسی دست به قرائت های ویژه زدو این بازی حاکمیت کابل با روند صلح و شخصیت های افغانستانی بود. در هر حال در زمان شکل گیری شورای عالی صلح و ترور شهید ربانی طالبان رویکردی منفی نسبت به شورای صلح داشت. اکنون نیز به نظر میرسد همان رفتاری که نسبت به شورای عالی صلح پیشین و رئیس آن در پیش گرفته بود نسبت به این شورا و ریاست کنونی فرزند رئیس جمهور پیشین افغانستان ابراز میکند. در این بین نیز باید گفت خود رویکرد صلح نیز با چالشها و مشکلاتی روبرو است و باید گفت اصولا صلح در این کشور به چه معناست؟ صلح با چه کسی صورت گیرد و با چه کسانی مطرح می شود؟ اصولا صلح با مخالفان بر اساس چه دکترینی است و آیا تعطیل کردن قانون اساسی و روند امور می تواند موجب رضایت جریان افراط قرار گیرد؟ آیا این گروه قائل به مشارکت در قدرت یا تصاحب همه قدرت است؟ در پاسخ باید گفت طرف مقابل تاکنون هیچ یک از پیشنهادات طرح شده برای گفتگو را نپذیرفته است. در این بین به نظر میرسد که اکنون خلط موضعی صورت میگیرد و آن هم از طرف حاکمیت و به عمد به این خلط موضع دامن زده میشود. در واقع از یک سو تمنا و  خواهش از سوی دولت است و از  سویی هم نگاه جریان افراط رد و نپذیرفتن همه پیشنهادات.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: وزیر خارجه افغانستان از برگزاری گفت‌وگوهای صلح علاوه بر قطر در عربستان، ترکیه و کابل خبر داده و تأسیس دفتر طالبان در قطر را به مفهوم رسمیت بخشیدن به این گروه ندانسته در این بین این حملات چه تاثیری در نگاه دولت به  طالبان دارد؟

تا کنون حاکمیت در کابل نشان داده است که همشه به جنایت جایزه داده است و هر زمانی که جریان افراط خشونت بیشتری به خرج داده است جایزه بیشتری از سوی دولت دریافت کرده است. در این حال اگر گذشته چراغ راه آینده باشد باید اشاره کرد که عمدتا جریان افراط موفق خواهد شد امتیازاتی بیشتری را از دولت بگیرد . یعنی در حالی که هنوز پاسخ نهادها و اشخاصی که قضیه ترور شهید رباتی را پیگیری میکردند مشخص نیست، پرونده آن معلوم نیست و در حقیقت به نوعی به فراموشی سپرده شده است دولت با تعیین فرد جدیدی به ریاست شورای عالی صلح عملا به رویکردی رو آروده است که هیچ گاه نتیجه نداده است. یعنی اگر مانند گذشته این روند ادامه یابد بی شک جریان افراط امتیاز بیشتری را بدست خواهد آورد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: عملیات یک شنبه طالبان با توجه به وسعت و نوع عملیات پیام های مختلفی را برای دولت، مردم افغانستان و جامعه جهانی به همراه داشت. در این حال با اینکه چنین عملیات هایی نیازمند برنامه ریزی بسیار دقیق و زمان و منابع کافی برای اجرای آن ها می باشد. باید پرسید چگونه طالبان توانسته اند دست به چنین عملیات هایی در قلب شهر کابل، پایتخت افغانستان بزنند و آیا طالبان به راستی قوی تر شده است ؟

 یا اینکه این جریان قوی ترشده است یا اینکه امکانات و ابزار هایی ( هم از سوی نیروهای بیرونی، فرامنطقه ای  و حاکمیت ) موجب شده تا اینگونه وارد کنشگری شود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در حملات اخیر طرح ترور معاون رئیس جمهور افغانستان “کریم خلیلی” هم خنثی شد. در این راستا با توجه به رویکرد اپوزسیون دولت به صلح با جریان افراط واکنش اپوزسیون به حملات اخیر و رند صح با طالبان چیست؟

 اپوزسیون قانونی در افغانستان که در حقیقت هم بخشی از آنان در پارلمان حضور دارند معتقد هستندکه هر راهکار  سیاسی درافغانستان باید مبتنی بر قانون اساسی باشد. یعنی هر افغانستانی که جنایتی مرتکب نشده است و علاقمند در پروسه سیاسی کشور حضور داشته باشد است حق مشارکت دارد. در این حال آنچه از  مواضع اپوزسیون قانونی افغانستان ( که در مجموع می توان در ذیل عنوان خانواده جهاد از آنان یاد کرد) بر می آید آن است که دولت در چارچوب قانون اساسی با رفتاری قانونمند عمل کنند. در حالی رفتار جریان افراط برعکس این رویکدر است و نظم ستیز است . در این راستا در حالی که جامعه بین المللی پاسخی به درخواستها ی قانونی اپوزسیون قانونی نمیدهد تحت هر شرایطی به جریان افراط توجه میکند. آنچه مشخص است با توجه به تحولات اخیر و مواضعی که از سوی اپوزسیون در رسانه ها دیده میشود چنین برمی آید که روند گفتگو  و صلح با طالبان (چون منطبق با قانون اساسی نیست) پذیرفته نیست و هر پروسه که باید منتج به نتیجه باشد باید در چارچوب قانون اساسی افغانستان باشد. یعنی آنان روند مذاکره با طالبان را در چارچوب قانون اساسی نمی بینند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به رویکرد طالبان و تلاش های صلح دولت برای روند صلح در کوتاه مدت تحولات افغانستان تا چه حدی امیدوار کننده است؟

به نظر میرسد در واقع تحولات در غرب آسیا و  افغانستان به سویی در  حال حرکت است که کمتر موجب امیدواری است . در  این بین در روند گفتگو ها در قطر و یا به کلام غربی ها روند صلح و حضور جریان افراط در قطر و  نوع رفتار ی که دولت نسبت به اپوزسیون، اداره کشور و همچنین تعاملاتی که دولت در رابطه با پیمان استراتژیک با غرب دارد و  همچنین مشکلات کنونی جامعه بین الملل، مشکلات اقتصادیی که کشورهای کمک کننده به افغانستان دارند، نارکامدی دولت و مواد مخدر و …به نظر میرسد خیلی سخت است که به آینده  تحولات در این کشور امیدوار  بود. این امر حکایت از پیچیدگی بیشتر اوضاع امنیتی نیز دارد. 

Share