آذر ۱۰, ۱۳۹۹ – ۷:۳۶ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد 
تحلیلگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC –

اکنون که دولت ترامپ در حال خروج از کاخ سفید است، اسرائیل و سایر متحدانش مانند عربستان و کشورهای عربی، متحد اصلی و حامی …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, سوریه, عراق, گفتگو

  اختلاف در رویکردهای عربی در نگاه به ائتلاف ضد داعش – گفتگو با قاسم محب علی

نگارش در مهر ۱۲, ۱۳۹۳ – ۲:۰۶ ق.ظ
   اختلاف در رویکردهای عربی در نگاه به ائتلاف ضد داعش  – گفتگو با قاسم محب علی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

ترس از گسترش فعالیت های گروه تروریستی داعش، آمریکا را بر آن داشت تا طی فراخوانی همه کشورها را به ائتلافی ضد تروریستی دعوت کند. ائتلافی که در پاریس برگزار شد . در این بین راه اندازی ائتلاف بین المللی علیه داعش شاهد گونه جدیدی از ائتلاف سازی توسط آمریکا هستیم که نقش های اساسی بر عهده دیگران و بویژه کشورهای عربی است. در این بین برای واکاوی آینده این ائتلاف و چگونگی نگاه اعراب بدان اعضا گفتگویی با قاسم محب علی داشته ایم:

 واژگان کلیدی: ائتلاف بر ضد داعش، ائتلاف ، داعش، امریکا و داعش ، اعراب و داعش

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:

داعش مسئله­ای است که تقریبا با سیاست­های داخلی کشورهای عربی خلیج فارس، شمال افریقا، کشورهایی که در حاشیه­ی همسایگی عراق هستند، ارتباط مستقیم دارد. اگر هر کدام از این­ها را بررسی کنیم، برخوردشان با مسئله­ی اسلام گرایی سیاسی یا برخوردهای متفاوتی دارند. مثلا در مصر بیشتر اخوان المسلمین مطرح است و مشکل اصلی حکومت مصر، اخوان المسلمین است که با قطر تفاوت دارد. قطر شاید نزدیکی بیشتری با اخوان المسلمین داشته باشد. بنابراین هرکدام از این­ها از موضع متفاوتی نسبت به مسئله­ی جریاناتی که در عراق و سوریه فعال هستند، نگاه می­کنند. این مواضع تحت عنوان­های مختلف است در جامعه­ی اهل سنت این کشور و منطقه ریشه دارند و می­توان برای آن­ها سوابق و روابط و ارتباطات مختلفی را پیدا کرد. لذا باید مشکلی را درونی این­ها دید که درمورد این قضیه با هم هم­خوانی ندارند. در این بین امریکا سعی کرده است تفکیکی بین مسئله­ی عراق و سوریه به­وجود بیاورد. در مسئله­ی عراق موضع جامعه­ی بین المللی روشن است و در آن­جا از بازسازی ائتلاف سابقی که درمورد عراق وجود داشت و عمدتا کشورهای غربی و ناتو بودند، استفاده می­کند. در مورد سوریه با توجه به مشکلاتی و اختلافاتی که در جهان عرب و منطقه بود و مخصوصا که به­نوعی تضاد مذهبی در سوریه از اتحادیه­های عربی و کشورهای عرب استفاده می­کند. درواقع غرب آن­ها را برای عملیات در سوریه یا برخورد با داعش و استراتژی­های مذهبی در سوریه گرد هم آورده است. بنابراین خیلی نمی­توان گفت عربستان و کشورهای خلیج فارس و مصر و … خود ابتکار گردهمایی و ائتلاف علیه داعش را داشتند. بیشتر هماهنگی امریکایی­ها بوده و این­که آن­ها در نبرد با داعش از کشورهای عربی استفاده می­کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اهداف عربستان از حضور در این ائتلاف در شرایط کنونی چیست؟

یک مقدار مسئله­ی عراق و سوریه با هم تفاوت می­­کند. درمورد عراق عربستانی­ها از ابتدا با سیاست­های امریکا در عراق مخالف بودند. از زمانی که حمله برای برکناری صدام حسین شکل­گیری یک دولت جدید سیاسی بود. در آن­جا شیعیان اکثریت را داشتند و طبیعتا جوامع عرب فعلی که نزدیکی بیشتری با عربستان داشتند، اگر در حکومت هم شرکت داشتند، اهل سنت عراق، نقش اقلیت را داشتند. ولی عربستانی­ها در سوریه، موضع متفاوتی را داشتند. از ابتدا توقعشان این بود که امریکایی­ها به مخالفین دولت بشار اسد کمک کنند و عملیات نظامی انجام دهند. عربستان سال گذشته، موقعی که مسئله­ی ورود عربستان به شورای امنیت مطرح شد، عربستان با اعتراض به نقش شورای امنیت و این که برخورد فعالی با مسئله­ی سوریه ندارد، کنار کشید. عربستانی­ها دو برخورد متفاوت با سوریه دارند. در سوریه از اقدام امریکا جانب­گری می­کنند ولی در عراق ممکن است فعلا تحت فشاری که وجود دارد و جوی که علیه داعش اوج گرفته است، سکوت کرده باشند. اما عربستانی­ها هماهنگی چندانی با امریکا در مسئله­ی عراق ندارند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح:حضور بحرین و کشورهایی مانند امارات و … به چه منظوری است؟

در سوریه مسئله­ی عربی بیشتر مطرح است، امریکا می­خواهد یک ائتلافی از کشورهای عربی تشکیل دهد که با توجه به تحولاتی که در آینده برای سوریه اتفاق خواهد افتاد، آن­ها را در کنار خود و در تحولات آتی سوریه داشته باشد. درمورد عراق شاید چنین چیزی را احتیاج نداشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا تغییر رژیم می­تواند یکی از اهداف اعضای ائتلاف ضد داعش در سوریه باشد؟

همان­طور که در عراق دیدید، هم تغییر رژیم اتفاق افتاد و هم در تحولات اخیر، وقتی داعش داشت گسترش پیدا می­کرد، یکی از شرط­های امریکا روی ساختار سیاسی و ترکیب قدرت در بغداد بود و تقریبا هم اتفاقاتی افتاد. یعنی در ترکیبی که در زمان آقای مالکی وجود داشت، تحولاتی اتفاق افتاد، تعداد اهل سنت مقداری تغییر کرد. شرط امریکایی­ها این بود که یک دولت گسترده و ائتلاف ملی در بغداد تشکیل شود. سوریه الان سرزمینی نیست که دولتش حاکمیتی در تمام سرزمین سوریه داشته باشد. داعش شاید حدود 30 تا 40 درصد خاک سوریه را در اختیار دارد و … النصره، ارتش آزاد و خود دولت چندین قلمرو مختلف در سوریه با قدرت­های مختلف ایجاد کرده است. به هر حال گروه­های مختلفی در جاهای مختلف سوریه وجود دارد و خود دولت هم از نظر سرزمینی چیزی کمتر از 30 درصد سرزمین را عمدتا در غرب رو به فرات و مرز لبنان و دریای مدیترانه در اختیار دارد. در شمال و شرق و در جنوب هم در مرز اردن تقریبا حاکمیتی ندارد. بنابراین اگر قرار باشد در آینده­ی سوریه بعد از داعش اتفاقاتی بیفتد طبیعتا شبیه عراق باید یک ترکیب قدرت جدیدی حاصل شود. این که این ترکیب قدرت چگونه باشد، هنوز قابل پیش بینی نیست. بستگی به تحولات و برنامه­هایی دارد که در ظاهر در ائتلافی که تحت رهبری امریکا وجود دارد، گفته نمی شود و حتما با آن­ها و به خصوص عربستان و کشورهای خلیج فارس و عربی به دلیل این­که در سوریه هم تحولاتی اتفاق بیفتد، حتما تفاهم اولیه­ای وجود دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:با توجه به شرایط کنونی اردن و دغدغه­ی امنیتی حضور در ائتلاف با چه هدفی پیگیری میشود ؟

اردن همسایه­ای در کنار عراق و سوریه است و طبیعتا نمی­توان تحولات اردن را با توجه به این­که اقوام و قبایل سنی در عراق و سوریه زندگی می­کنند، جدا دانست. در گذشته هم همین­طور بوده است. اگر به گذشته عراق و سوریه و اردن برگردیم، پادشاه اردن و عراق دو برادر بودند که فرزندان شریف حسین بودند. این امر نشان­دهنده­ی پیوستگی مسائل عراق و اردن است. اردنی­ها متوجه هستند که اگر در ائتلاف حضور نداشته باشند و تغییر و تحولی در مسئله­ی عراق و سوریه اتفاق بیفتد، نهایتا اردن هم شامل این قضایا خواهد شد. یعنی اگر تغییری در جغرافیای عراق و سوریه اتفاق بفتد، که احتمالش بعید نیست، اردن هم متاثر می­شود. در این بین می­توان گفت برنده­ی این تحولات در حال حاضر کردها هستند که دارند سرزمین خود را تفکیک می­کنند و اسلحه­ دریافت می­کنند. تا حالا که هیچ طرفی به آن­ها اسلحه­های سنگین نمی­داد، مسلما نمی­گذارند دیگر درآینده وضعیتی که در گذشته داشتند، اتفاق بیفتد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه کشورهایی مانند لیبی، الجزایر به این ائتلاف چیست؟

لیبی که وضعیت مشخصی ندارد، شبیه سومالی یا سوریه کشوری از هم پاشیده است. لذا دولت، حاکمیتی در مناطق مختلف ندارد. چندین دولت در آن­جا حضور دارند و هر منطقه­ای دست یک گروه نظامی یا شبه نظامی است. الجزایر از این وضعیت بسیار نگران است. زیرا همان طور که در اخبار چند روز پیش دیدیم، گروهی شبیه داعش در الجزایر یک فرانسوی را دستگیر می­کنند و بعد به همراهی داعش او را به قتل می­رساند. اگر کمی عقب­تر بیاییم می­بینیم اولین کشوری که دچار بحران شد، الجزایر بود که جنگ­های داخلی الجزایر شاید بیش از 100 هزار نفر را در دهه­ی 90 قربانی کرد. البته در کشور الجزایر برای مدت­ها درگیری ایجاد کرد. این جریانات در الجزایر جریانات خفته است، در نتیجه الجزایر بسیار نگران شکل­گیری مجدد این بحران در کشور خود است. آن­جا هم اگر زمینه ایجاد شود باز بحران شکل می­گیرد. الجزایری ها ضمن این­که این مشکلات را دارند، نگران شکل­گیری یک جریان اسلام­گرای تندرو در منطقه هستند که طبیعتا داعش یک نمادی از آن است. همه­ی کشورهای اسلامی با توجه به مشکلاتی که دارند در میان اسلام­گرایی در حال …. است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مصری­ها چه نگاهی به ائتلاف ضد داعش دارند؟

مصر اگرچه در ائتلاف شرکت نمی­کند اما از ابتدا در کنار عربستان بوده است. مصر اولین کشوری بود که قبل از ائتلاف از دولت عراق و سرکوب داعش حمایت کرد. امروز مشکل بزرگ مصری­ها، جدال و درگیری است که به رهبری اخوان با جریانات اسلامی در مصر دارند. البته اخوان در سوریه مقداری موضع متفاوتی دارد، ولی طبیعتا اخوانی که در چند کشور عربی فعالیت دارد، برایش سوریه و مصر فرقی ندارد و طبیعتا دشمن ارتش می­باشد که آن­ها را از حکومت برکنار کرده است. مصر عملا در کنار ائتلاف است ولی ممکن است در عملیات به طور مستقیم شرکت نکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:در چه صورتی ممکن است بین بازیگران عربی بر سر حضور و ادامه­ی حضور در ائتلاف ضد داعش اختلاف بیفتد؟

همان طور که گفتیم اختلاف وجود دارد. این امریکایی­ها هستند که فعلا این اختلافات را کنترل می­کنند. اکنون بین عربستان، قطر، مصر، ترکیه و کشورهای همسایه مانند اردن و حتی لبنان اختلاف بر سر نحوه­ی برخورد با داعش وجود دارد. بعضی­ها ممکن است اما تا وقتی که امریکایی­ها این سیاست را با این شدت ادامه می­دهند این اختلاف در پوشش است ولی اگر امریکا به نحوی عقب کشد یا سیاست­هایش را تغییر دهد باید منتظر باشیم موضع­های مختلفی در این منطقه شکل بگیرد و نمود پیدا کند.

 

 

Share