امریکا و آینده تقابل با ایران در خاورمیانه  -گفتگو با دکتر حامد آزاد
خرداد ۵, ۱۳۹۶ – ۱۱:۲۰ ب.ظ |

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
از آغاز حضور ترامپ در کاخ سفید نشانگان رفتاری و گفتاری دولت امریکا در تقابل با ایران بیشتر شده است . گفتگوی زیر به بررسی نگاه امریکا و استفاده …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, عربستان, قطر, مقالات, مقالات تحلیلی

اختلافات منطقه ای عربستان و قطر و آینده روابط

نگارش در اسفند ۸, ۱۳۹۲ – ۱۱:۵۲ ب.ظ
اختلافات منطقه ای عربستان و قطر  و آینده روابط
Share

حسن هانی زاده

عربستان و قطر به عنوان دو کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، عضو اتحادیه عرب و سازمان همکاریی اسلامی در طول چهار دهه گذشته به دلیل وجود رقابت های طولانی بین دو کشور همواره دارای رقابت های تگناتنگی بوده و گاهی روابط بین آنها به حدی قطع روابط یا حتی جنگ بین دو کشور کشیده شده است. درگیری مرزی بین عربستان و قطر و همچنین وجود برخی مشکلات و اختلاف نظرهای مرزی هم موجب شده روابط دو کشور برخلاف روابط سایر کشورهای حوزه همکاری خلیج فارس روابطی قابل قبول نباشد و دو کشور همدیگر را رقیب بدانند.

 عربستان به عنوان بزرگترین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس همواره تلاش داشته است نقش فرماندهی مدیریت جریان های سیاسی جنوب خلیج فارس را بر عهده داشته باشد ولی بلند پروازی های قطر و اینکه  قطر خود را ثروتمند ترین کشور حوزه خلیج فارس میداند و تلاش برای کاهش نقش  عربستان در  منطقه موجب چالش بوده است. در جریان حوادث سوریه (از 15 مارس   2011 ) عربستان و قطر به گونه تاکتیکی اختلافات خود را کنار گذاشتند و با شرکت ترکیه مثلث تخریب را بر ضد سوریه ایجاد کردند تا در یک فرایند  زمانی شش ماه  نظام سوریه را سرنگون کند. حتی امریکایی ها فریب عربستان را خوردند و تلاش کردند تا نظام سوریه را سرنگون کنند، اما بعد مشخص شد که بندر بن سلطان و همچنین  رابرت فورد سفیر امریکا در  دمشق در توطئه های مشترکی سعی کرده اند که دستگاه های امنیتی و اطلاعاتی امریکا را فریب و اعلام کنند که سوریه در شش ماه سقوط خواهد کرد. اما این بحران سه سال ادامه یافت لذا امریکایی ها در نگاه خود به سوریه تغییر نگرشی ایجاد کردند و این امر موجب بروز اختلافاتی بین قطر و عربستان شد. در این حال شیخ حمد بن خلیقه آل ثانی امیر سابق قطر هم نتوانست اقداماتی برای سرنگونی نظام سوریه انجام دهد و از قدرت کنار گذاشته شد و فرزند وی شیخ تمیم به قدرت رسید. در این دوره اختلاف از آنجا شروع شد که عربستان و قطر نتوانستند به نقطه مشترکی در آینده سوریه  برسند.

 

دامنه اختلاف

بعد از جریان ها و تحولات در مصر اختلاف قطر و عربستان شدت بیشتری گرفت. زیرا قطر به گونه سنتی از اخوان المسلمین در مصر حمایت کرد، در حالی که عربستان  در برکناری  اخوان المسلین  از قدرت نقش برجسته ای داشت و تلاش کرد تا نظامیان را بر ضد اخوان المسلمین در مصر تحریک کنند. این امر رخ داد و نظامیان مصری با کمک عربستان بر ضد اخوان کودتا کردند و این نقطه آغاز اختلاف بیشتر قطر و عربستان بود . اخیرا اختلاف دو بازیگر در حوزه سوریه، لبنان ، مصر  بیشتر و حتی ممکن است به  سمت قطع رابطه سوق یابد. امری است که مقامات قطری هم به آن اشاره کرده اند. همچنین وجود برخی شخصیت های مصری در قطر موجب تشدید اختلاف  عربستان و  قطر شده است.

اکنون اختلافات و مشکلات عربستان با قطر بعدی رسانه ای به خود گرفته است. در گذشته این اختلافات و مشکلات بین دو کشور پنهانی بود و هر دو کشور تلاش می کردند تا این  اختلافات به بیرون درز نکند، اما اخیرا با توجه به وضعیت مصر و اینکه قطر و رسانه های قطری بر ضد دولت نظامی مصر جریان سازی میکند و این رویکرد با سیاست های عربستان همخوانی ندارد    اختلافات بین دوحه و ریاض آشکار شده است. به علاوه حضور دو گردان کماندویی عربستان در بحرین برای سرکوب مردم بحرین به نوعی هم تهدیدی برای امنیت ملی قطر که همسایه بحرین است تلقی میگردد. همچنین عربستان سعودی در سرکوب  شیعیان حوثی یمن نقش دارد و در مقابل قطر مایل نیست  عربستان نقشی در یمن داشته باشد. در  بحران عراق و لبنان هم دو کشور  دارای اختلاف نظرهایی هستند. با این وجود دو کشور تمایلی برای قطع روابط  داشته باشند. همچنین هر چند تندرو ها در عربستان  تلاش میکنند قطر را  در حوزه  شورای همکاریی خلیج فارس منزوی کنند اما تلاش می شود این روابط حفظ شود.

 

رویکرد ریاض

قدرت دیپلماسی عربستان با کشورهای مختلف چون پاکستان، ژاپن و سایر کشورهای منطقه چون مصر بیش از قطر است. در این حالت قطری ها تلاش می کنند که نقش بازدارنده ای برای عربستان در  لبنان، مصر، سوریه و عراق ایفا کنند و در مقابل سیاست های عربستان ایستادگی کنند و شرایطی را فراهم تا نقش تاثیر گذار عربستان در لبنان و یمن و.. مصر و..  سایر مناطق کاهش  یابد. ظرفیت های قطر کمتر از عربستان است، اما چون قطری ها دارای ابزارهای رسانه ای و  پترو دلار  است تلاش میکند با این دو ابزار عربستان را منزوی کنند.

نگاه امریکا

با توجه وجود  اختلاف اخیر بین امریکا و عربستان قطری ها تلاش می کنند از این موضوع  استفاده و در زمان اختلافات امریکا و عربستان آنرا تشدید کنند.  یعنی با توجه به وجود اختلاف بین امریکا و  عربستان و اینکه بندر بن سلطان  رئیس سازمان  اطلاعات عربستان در واشنگتن ممنوع الخروج شده امریکایی ها از سیاست های امنیتی عربستان  در منطقه خشنود نیستند و  سعی می کنند با قطر نوعی همخوانی   داشته باشند و  قطر را بر ضد عربستان تقویت کنند.

 

آینده روابط:

  دو کشو قطر و عربستان از  سالهای  گذشته با هم اختلاف داشته و  اختلاف  آن ها هم  در حوزه مصر پررنگ تر شده است . قطر تلاش می کند اسلام گرایان وابسته به اخوان را تقویت کند، اما عربستان از شکل گیری مجدد اخوان در ساختار قدرت مصر بیمناک است، دو کشور رقابت های خود را ادامه خواهند داد و این امر  ممکن است تا حدی به کاهش روابط منجر گرد. در این حال برخی کشورها مانند امارات و بحرین تلاش میکنند میان بین دو  کشور نوعی سازش ایجاد کنند، چرا که وجود اختلاف میان قطر و عربستان بر کشورهای  حوزه خلیج فارس تاثیر خواهد گذارد و نقش کشورهای  عضو  شورا را کاهش  خواهد داد. در این بین با وجود اختلاف  قطر و  عربستان در آینده  قطر ممکن است به سمت ایران متمایل گردد  و تلاش کند تا ظرفیت های خود را به همکاری با ایران افزایش دهد و  نقش عربستان را کاهش دهد. لذا به نظر میرسد سیاست های قطر به سمت  همگرایی با جمهوری اسلامی پیش خواهد رفت، ضمن آنکه ممکن است از شورای همکاری خلیح فارس خارج گردد و آنها به اتفاق  پادشاهی عمان و  کویت  یک مجموعه خارج از  چارچوب شورای همکاریی خلیج فارس  تشکیل دهند.

واژگان کلیدی: اختلافات منطقه ای عربستان و قطر، چالشهای منطقه ای عربستان و قطر، تنشهای قطر و عربستان، روابط قطر و عربستان،  اختلافات عربستان و قطر

Share