فرهاد نوایی مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC مقدمه: از سال 1988 و از زمان شروع اصلاحات موسوم به پروستريكا چندين مناقشه قومي در جمهوري هاي شوروي سابق ظاهر شد. اندكي پس از رفراندوم غيرالزام آور كه در آن اكثريت ارامنه در منطقه خودمختار ناگورنو- قره باغ در درون خاك آذربايجان به الحاق به ارمنستان راي دادند طولاني ترين مناقشه قفقاز جنوبي ميان دو كشور آذربايجان و ارمنستان آغاز شد. به دنبال اعلاميه استقلال اين منطقه در سال 1991، ارمنستان هفت منطقه مجاور را اشغال كرد و همين امر نيز به جنگ ميان دو كشور منجر شد. در نهايت اين جنگ با ميانجيگري روسيه در سال 1994 با 30 هزار كشته طرفين و آواره شدن يك ميليون آذري به پايان رسيد. علاوه براين، منازعه پيامدهاي طولاني مدتي براي رونق اقتصادي و ثبات منطقه به همراه آورد. اين مناقشه از آنجا كه داراي محورهاي قومي، ژئواكونوميكي و ژئوپلتيكي، حقوقي و تاريخي