نقش متغیرهای مهم در رشد اقتصاد قزاقستان

By ipsc

بهمن ۸, ۱۴۰۴

اشتراک

حسین داورزنی

پژوهشگر روابط بین الملل

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

اقتصاد قزاقستان

در سال 2025، تولید ناخالص داخلی قزاقستان بیش از 6 درصد رشد کرد. تحلیلگران انجمن مالی قزاقستان [1]هشدار می‌دهند که قزاقستان به دلایل مختلف، نتایج برجسته مشابهی را در سال 2026 نشان نخواهد داد. وزارت اقتصاد با خوش‌بینی پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد قزاقستان در سال ۲۰۲۶، ۵.۴ درصد رشد خواهد کرد.

نفت با وجود رسیدن قزاقستان به اوج تولید دیگر تضمین‌کننده درآمد بالا نیست. در سطح خارجی، کاهش مازاد تجاری، فشار واردات و تنش‌های بالقوه با اوپک پلاس، ریسک‌های جدیدی را به اقتصاد تحمیل می‌کند.

تولید ناخالص داخلی قزاقستان (GDP) تا پایان سال ۲۰۲۵، ۶.۵ درصد افزایش یافته است. «شاخص تولید صنعتی برای سال ۷.۴ درصد بود. بخش تولید، رشد پایدار ۶.۴ درصدی را نشان داد.

اقتصاد قزاقستان در ژانویه تا دسامبر 2025 رشد قابل توجهی را نشان داد. طبق داده‌های اولیه دفتر آمار ملی، تولید ناخالص داخلی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 6.5 درصد افزایش یافته است. پویایی نتیجه اقدامات سیستماتیک برای تنوع بخشیدن به اقتصاد است که به دستور رئیس دولت اجرا شده است. صنعت به محرک اصلی تبدیل شده است.

نتایج سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که رشد تولید ناخالص داخلی قزاقستان نه توسط یک بخش واحد، بلکه توسط توسعه پایدار چندین صنعت کلیدی هدایت می‌شود. رشد صنعتی در اکثر مناطق کشور، از جمله آکتوبه، آلماتی، آتیرائو، قزاقستان غربی، ژامبیل، کاراگاندا، کوستانای، مانگیستائو، پاولودار، قزاقستان شمالی، مناطق ترکستان، مناطق ژتیسو و اولیتاو، و همچنین در شهرهای آستانه، آلماتی و چیمکنت، ثبت شد.

قیمت نفت در سال 2026

علاوه بر نرخ تنگه، یکی دیگر از شاخص‌های کلیدی برای قزاقستان، قیمت نفت است. در سال ۲۰۲۵، افزایش ۱۴.۱ درصدی تولید نفت بود که نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد اقتصادی قزاقستان ایفا کرد. قزاقستان در سال ۲۰۲۶ به اوج تولید سالانه نفت خود خواهد رسید. اما اگرچه عرضه وجود خواهد داشت، اما در مورد تقاضا تردیدهایی وجود دارد. علاوه بر این، سیستم سهمیه‌بندی جدید، قزاقستان را در مقایسه با سایر اعضای کارتل در موقعیت نامساعدی قرار می‌دهد. (2)

نقش معادن در قزاقستان

قزاقستان اجرای بلندپروازانه‌ترین برنامه اکتشافات زمین‌شناسی خود در بیش از ۱۵ سال گذشته را آغاز کرده است؛ برنامه‌ای سه‌ساله با سرمایه‌گذاری بیش از ۴۷۰ میلیون دلار که از مجموع سرمایه‌گذاری این بخش طی یک‌ونیم دهه گذشته نیز فراتر می‌رود. دولت این کشور در سه سال آینده قصد دارد بیش از ۴۷۰ میلیون دلار برای مطالعه منابع معدنی شامل سنجش از دور، مطالعات ژئوفیزیکی هوایی، بررسی‌های ژئوشیمیایی و عملیات میدانی گسترده سرمایه‌گذاری کند.

حرکت به‌سوی نقشه‌برداری دقیق‌تر از منابع معدنی و هم‌راستا با استانداردهای بین‌المللی است.

در سال ۲۰۲۵، پروژه‌های نسل جدید مطالعات زمین‌شناسی در مساحتی حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع آغاز شد. تلاشی بلندمدت برای ایجاد پایه‌های منابع آینده قزاقستان و نقش مهمی در افزایش تمایل سرمایه‌گذاران خصوصی برای ورود به پروژه‌های مراحل اولیه دارد.

دولت مناطقی را با پتانسیل بالا برای مس، طلا، سرب، روی، عناصر نادر خاکی، باریت و بوکسیت مشخص کرده است. قزاقستان اکنون یکی از رهبران جهانی در ذخایر اثبات‌شده عناصر نادر خاکی است؛ موضوعی که توجه شرکت‌های بین‌المللی را افزایش داده است.

راه‌اندازی سه منطقه ویژه اقتصادی جدید درقزاقستان در سال 2025

شرکت QazIndustry، اپراتور ملی مناطق ویژه اقتصادی و صنعتی، در ۲۵ دسامبر اعلام کردکه قزاقستان در سال ۲۰۲۵ به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای تقویت جذب سرمایه‌گذاری، سه منطقه ویژه اقتصادی جدید از جمله Korkyt Ata، آکتائو و آتیرائو تأسیس کرد. این کشور همچنین قلمرو چندین منطقه ویژه اقتصادی موجود مانند:

اقدامات حمایتی دولت همچنان محرک اصلی علاقه سرمایه‌گذاران به این مناطق بوده و به‌روزرسانی قوانین حاکم بر مناطق ویژه اقتصادی و صنعتی همچنان از اولویت‌های اصلی است. گام‌های بیشتری برای توسعه بیشتر مناطق صنعتی در حال برداشته شدن است. این اقدامات با هدف جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد شغل، گسترش ظرفیت تولید و تشویق به پذیرش فناوری‌های نوآورانه انجام می‌شود. قزاقستان در حال حاضر ۱۷ منطقه ویژه اقتصادی و ۶۷ منطقه صنعتی در سراسر کشور دارد. (3)

گردشگری قزاقستان

یربول میرزابوسینوف، وزیر گردشگری و ورزش، در ۲۵ دسامبر2025 اعلام کرد که سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری قزاقستان در دوره ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۵ با ۳۸.۱ درصد افزایش به ۹۲۳ میلیارد تنگه (تقریباً ۲ میلیارد دلار آمریکا) رسیده، زیرا این کشور رشد مداومی را در سفرهای ورودی و داخلی ثبت کرده است. ۱۲.۱ میلیون تبعه خارجی بین ژانویه تا سپتامبر برای اهداف گردشگری از قزاقستان بازدید کرده اند. (4)

یک شرکت گرجی قصد دارد از سال ۲۰۲۶ خدمات کشتیرانی بین قزاقستان و آذربایجان را آغاز کرده و اولین کشتی‌ها از طریق دریای خزر بین بنادر کوریک و آلات فعالیت خواهند کرد. انتظار می‌رود این پروژه گردش مالی محموله‌ها را افزایش داده و اتصال دریایی منطقه‌ای را تقویت کند.

امنیت غذایی در قزاقستان

وزارت کشاورزی قزاقستان پتانسیل صادرات گندم این کشور را در سال تجاری 2025/26، به مقدار 9.5 میلیون تن تخمین زده است که 0.5 میلیون تن بیشتر از پیش‌بینی دسامبر است. طبق گفته اتحادیه غلات، صادرات کنجاله دام در سال تجاری فعلی به 3.1 میلیون تن خواهد رسید.

همچنین برداشت گندم قزاقستان در سال 2025 را 18.9 میلیون تن تخمین زده است. طبق گفته وزارت کشاورزی قزاقستان، برداشت ناخالص گندم این کشور 20.3 میلیون تن بوده است.

حجم حمل و نقل غلات در سراسر شبکه راه آهن ملی قزاقستان در سال ۲۰۲۵ ۳۱ درصد افزایش نشان می‌دهد. صادرات در مجموع ۱۱ میلیون تن بود که نسبت به سال گذشته، ۳۳ درصد افزایش نشان می‌دهد. ارسال غلات به آذربایجان سه برابر شد، بارگیری به ایران ۶۹ درصد و به افغانستان ۶۳ درصد افزایش یافت. صادرات غلات به چین با 30 درصد افزایش، ، به بیش از 4.2 میلیون تن رسید.

قزاقستان قصد دارد تا سال 2028، به عنوان بخشی از تلاش گسترده‌تر برای تغییر بخش کشاورزی خود با حرکت به سمت تولید با ارزش افزوده بالاتر، 2.6 میلیارد دلار در پروژه‌های فرآوری عمیق غلات سرمایه‌گذاری کند. قرار است تا سال 2028، پنج پروژه سرمایه‌گذاری بزرگ با ظرفیت فرآوری سالانه ترکیبی 4.8 میلیون تن گندم و ذرت راه‌اندازی شود. (5)

سهم شرکت مواد غذایی از کل صادرات غلات قزاقستان به ۸.۹ درصد رسید که جایگاه این شرکت را به عنوان یک تأمین‌کننده ملی استراتژیک تأیید می‌کند. در طول فصل ۲۰۲۵، غلات داخلی به ۱۲ کشور صادر شد. اولین بار یک محموله آزمایشی غلات به ارمنستان از طریق کریدور حمل و نقل جدید از طریق آذربایجان و گرجستان ارسال شد.

انرژی تجدیدپذیر در قزاقستان

وزارت انرژی قزاقستان به توسعه پایدار خود در بخش انرژی تجدیدپذیر ادامه می‌دهد. جغرافیای تأسیسات جدید شش منطقه را پوشش می‌داد. در حال حاضر، این کشور ۱۶۲ تأسیسات انرژی تجدیدپذیر با ظرفیت نصب‌شده کل ۳.۵ گیگاوات را اداره می‌کند. این شامل ۶۷ مزرعه بادی، ۴۹ نیروگاه خورشیدی، ۴۳ نیروگاه برق آبی و سه نیروگاه بیوگاز می‌شود. تا پایان سال ۲۰۲۵، سهم تولید پاک به ۷ درصد رسید که نشان‌دهنده حرکت مثبت به سمت تعادل انرژی پایدار است.

قزاقستان قصد دارد تا سال ۲۰۳۵ تأسیسات انرژی تجدیدپذیر با ظرفیت کل بیش از ۸ گیگاوات بسازد که نشان‌دهنده تعهد مداوم این کشور به گذار به انرژی سبز، تقویت امنیت انرژی و افزایش پایداری سیستم انرژی ملی است.(6)

سرمایه گذاری و ترانزیت

این آمار، رشد پایدار و تغییرات ساختاری قابل توجه در مدل سرمایه‌گذاری اقتصاد را نشان می‌دهد. بر اساس نتایج ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵، جریان ناخالص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به قزاقستان ۱۴.۹ میلیارد دلار بوده است که ۱۰.۹ درصد بیشتر از مدت مشابه در سال ۲۰۲۴ (۱۳.۴ میلیارد دلار) است.

برای اولین بار از سال ۲۰۱۱، سرمایه‌گذاری در بخش تولید از سرمایه‌گذاری در صنعت معدن که در ۹ ماه اول ۲.۶ میلیارد دلار جذب کرده بود، پیشی گرفته است.

بزرگترین کشورهای سرمایه‌گذار در ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵ شامل هلند، چین، روسیه، امارات متحده عربی، قطر، سوئیس، جمهوری کره، بلژیک، فرانسه و آلمان بودند. جغرافیای وسیع، تنوع منابع سرمایه و علاقه پایدار شرکای سنتی و جدید را تأیید می‌کند.

داده‌های ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که قزاقستان نه تنها در حال افزایش حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی است، بلکه در حال تثبیت یک تغییر ساختاری به نفع تولید، جغرافیای متنوع سرمایه‌گذاران و جریان‌های سرمایه خالص پایدارتر نیز می‌باشد.(7)

حمل و نقل و لجستیک در 2025 بیش از ۲۰٪ افزایش یافت. رشد خدمات حمل و نقل جانبی – حمل و نقل بار، کنترل ترافیک هوایی، عملیات فرودگاهی، خدمات انبار و بسته‌بندی، و انبار غلات و محموله‌های یخچالی – نشان دهنده نقش رو به رشد قزاقستان به عنوان یک قطب ترانزیت و لجستیک است. حمل و نقل و انبارداری یکی از سریع‌ترین بخش‌های در حال رشد بود.

به طور جداگانه، به ساخت و ساز در میان پروژه‌های زیرساختی شتاب گرفت. صنعت ساخت و ساز تا پایان سال 2025، 15.9 درصد رشد داشت که از ارقام ژانویه تا نوامبر (14.7 درصد) فراتر رفت. این رشد ناشی از اجرای پروژه‌های زیرساختی و اجتماعی در مقیاس بزرگ بود.

نتیجه‌گیری

اقتصاد قزاقستان در سال ۲۰۲۵ با رشد چشمگیر ۶.۵ درصدی تولید ناخالص داخلی، عملکردی قوی و چندبخشی را به نمایش گذاشت. این موفقیت حاصل اقدامات هدفمند برای تنوع‌بخشی اقتصادی، توسعه صنعتی پایدار و جذب سرمایه‌گذاری در بخش‌های غیرنفتی بود. با این حال، چشم‌انداز سال ۲۰۲۶ با چالش‌هایی همراه است. کاهش انتظارات رشد به حدود ۵.۴ درصد، رسیدن به اوج تولید نفت و ریسک‌های خارجی مانند تنش‌های بالقوه با اوپک پلاس و کاهش مازاد تجاری، نشان می‌دهد که اتکای سنتی به درآمدهای نفتی دیگر تضمین‌کننده رشد بالا نیست.

در مقابل، نقاط قوت اقتصاد در حال تغییر به سمت بنیادی مستحکم‌تر و متنوع‌تر است. سرمایه‌گذاری بی‌سابقه در اکتشاف منابع معدنی، توسعه مناطق ویژه اقتصادی، رشد پویای بخش‌های گردشگری و کشاورزی (به ویژه از طریق پروژه‌های فرآوری با ارزش افزوده بالا)، و شتاب‌گرفتن در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، همگی نشان‌دهنده عزم این کشور برای کاهش وابستگی به نفت هستند. همچنین، افزایش جذب سرمایه‌گذاری خارجی مستقیم در بخش تولید و رشد قابله‌توجه در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک، موقعیت قزاقستان به عنوان یک قطب ترانزیتی و مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاری‌های مولد را تقویت کرده‌است.

در مجموع، قزاقستان در حال گذار از مدل رشد متکی به منابع طبیعی به مدلی مبتنی بر تنوع اقتصادی و ارزش افزوده بالاتر است. موفقیت در سال ۲۰۲۵ حاکی از اثرگذاری این سیاست‌هاست، اما مسیر پیش‌رو در سال ۲۰۲۶ نیازمند مدیریت هوشمندانه ریسک‌های خارجی و تداوم شتاب در اجرای اصلاحات ساختاری برای تثبیت این رشد متوازن و پایدار است.