November 27, 2022 – 9:03 pm | Comments Off on جهان اسلام در سده معاصر

سید سلمان صفوی
مرکز بین المللی مطالعات صلح
 
مقدمه
«من که بوالفضلم کتاب بسیار فرونگریسته‌ام خاصه اخبار و ازان التقاط‌ها کرده؛ در میانه این تاریخ چنین سخن‌ها از برای آن آرم تا خفتگان و به دنیا فریفته‌شدگان، بیدار …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

گزینه مهاجرت و نگرانی های مسیحیان خاورمیانه عربی

نگارش در February 4, 2013 – 10:10 am
گزینه مهاجرت و نگرانی های مسیحیان خاورمیانه عربی
Share

 فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین الممللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد:

هر چند برخی آمارها بیانگر آن است که در یک سده پیش مسیحیان یک پنجم جمعیت ساکنان خاورمیانه را تشکیل داده اند، اما اگر حتی این آمار چندان دقیق هم نباشد خاورمیانه زادگاه دین مسیح بوده و در دو هزار سال گذشته این منطقه دارای جمعیت مسیحی نشین بوده است. چنانچه جدا از مسیحیان قبطی مصر کشورهایی مهم در خاورمیانه عربی همچون فلسطین، لبنان، اردن، عراق و سوریه دارای جمعیت مسیحی می باشد. با وجود آنکه دهه هاست مسیحیان با جمعیتی حدود 12 تا 20  میلیون نفر ، بعد از مسلمانان بزرگترین گروه دینی منطقه خاورمیانه بوده اند، آنچه در یک دهه گذشته رخ داده و در دو سال اخیر روندی افزایشی به خود گرفته است، کاهش بیشتر شمار آنان در منطقه و نگاههای نگران مسیحیان در خاورمیانه عربی به رخدادهای این منطقه بویژه بعد از رخدادهای دو سال گذشته یا انقلابهای بهار عربی بوده است. طبق آمارها در یک دهه گذشته بیشترین میزان خروج مسیحیان از خاورمیانه عربی در عراق رخ داده  است. به گونه ای که از سال ۲۰۰۳ تاکنون، بیش از ۹۰۰ هزار مسیحی عراقی و یا به عبارتی دو سوم و یا سه چهارم مسیحیان این کشور، عراق را ترک کرده‌اند. بعد از تحولات و رخدادهای دو سال گذشته، اکنون تنها نیمی از 60 هزار جمعیت مسیحی لیبی باقی مانده اند. در مصر هم بیش از  100 هزار نفر از جمعیت قبطی مصر مهاجرت کرده و در سوریه نیز که هنوز درگیری ها در آن ادامه دارد، بسیاری از جمعیت مسیحی مهاجر یا آواره شده اند. اکنون شمار آوارگان مسیحی از شهرهای گوناگون سوریه بیش از صدها هزار نفر شده است و برخی از مناطق از  جمعیت مسیحی خالی شده است. در این نوشتار به بررسی علل هراس ها و کوچ مسیحیان خاورمیانه به سایر بخش های جهان بویژه غرب و آینده این اقلیت عمده مذهبی در خاورمیانه عربی خواهیم پرداخت.

واژگان کلیدی: مسیحیان خاورمیانه عربی، مسیحیان قبطی، مسیحیان سوری، نگاه القاعده به مسیحیان، اقلیت مسیحی خاورمیانه، مهاجرت مسیحیان

تحلیل رخداد:

هر چند آمارهای دقیقی در مورد شمار و وضعیت کنونی مسیحیان در خاورمیانه عربی با توجه به تحولات پس از انقلابها و دگرگونیهای دو سال گذشته وجود ندارد، اما مصر همچنان پایگاه مسیحیان قبطی بوده و بیش از نیمی از مسیحیان خاورمیانه عربی در مصر و به کلیسای قبطی وابسته اند. در کنار آنان، میسحیان خاورمیانه شامل گروه های ارتودوکس ( ارمنی ها، یونانیان، و سوری ها) و گروه های کاتولیک ( ارمنی ها، یونانی ها، مارونی هاو سوری ها) و… در کشور های گوناگون عربی تقسیم می شوند. این مسیحیان هر چند در اقلیت به حساب می آیند، اما ریشه در تاریخ خاورمیانه باستانی دارند. اگر به روند رو به کاهش مهاجرت مسیحیان از خاورمیانه عربی توجه داشته باشیم، چند عامل عمده در این امر دخیل است:

 رویکرد القاعده و بنیادگرایان تندرو به مسیحیان خاور میانه :گذشته از نوع رویکرد القاعده و یا حکومت اسلامی عراق، (که شاخه‌ای از القاعده در این کشور محسوب می شود) در یک دهه گذشته، القاعده در حقیقت همه مسیحیان را اهداف موجه و مشروع  جهاد به حساب می‌آورد. در این رویکرد، گذشته از نوع رفتار دولت های غربی و مسیحی همانند دولتهای ایالات متحده در عراق، خاورمیانه و جهان و همچنین برخورد با القاعده، گروه های وابسته به القاعده، مسیحیان خاورمیانه عربی را حامیان جنگ صلیبی غرب علیه اسلام و ستون پنجم غرب در منطقه پنداشته و این گروه را اهدافی آسان برای قدرت نمایی، پاکسازی مذهبی و دینی در منطقه می بینند و با انجام عملیات علیه مسیحیان در خاورمیانه، به اهدافی همچون قدرت نمایی و کوچاندن مسیحیان از خاورمیانه عربی می اندیشند. در دو سال گذشته علاوه بر چالشها و مشکلات پیشین القاعده با مسیحیان منطقه، رویکرد خنثی یا همگرایانه مسیحیان کشورهایی همانند لبنان و سوریه با دولت های و گروه هایی همچون دولت سوریه، دولت لبنان و یا حزب اله (به عنوان مخالفان القاعده) القاعده به انتقام گیری از مسیحیان در شام و سایر کشورهای منطقه دست زده است.

 رویکردها گروهها و مسیحیان خاورمیانه عربی: در واقع نوع نگرش و رویکردهای مذهبی و سیاسی مسیحیان خاورمیانه عربی در رخدادها و تحولات دو سال گذشته هم به نوعی باعث افزایش مهاجرت و یا کاهش مسیحیان در خاورمیانه شده است. هر چند بسیاری از رهبران مسیحی منطقه خواستار حضور مسیحیان در منطقه هستند، اما برخی از رهبران، رسانه ها و دیاسپورا و لابی های مسیحی در خارج منطقه، با نگاه به وضعیت موجود، مهاجرت مسیحیان از منطقه را تشویق کرده و برخی نیز از این راهکار به عنوان سپری برای حفظ جامعه مسیحی بهره می برند. باید توجه داشت که نوع واکنش و کنش برخی از گروه ها و رهبران  مسیحی نیز در بالا رفتن حملات به مسیحیان و دادن بهانه به گروه های بنیادگرا نقش داشته است. چنانچه به عنوان نمونه در مصر زیر سوال بردن شان آسمانی آیات قرآن توسط برخی از قبطی ها و ساخت فیلم موهن ضد پیامبر اسلام در امریکا (که گفته میشود برخی از قبطی ها در آن نقش داشته اند)، جدا از ایجاد نوعی شکاف مسلمان- مسیحی در مصر،  بهانه های نوینی را به دست  بنیادگرانان سلفی تندرو، القاعده و… برای حمله های و فشار به مسیحیان داده است.

 نوع نگاه رهبران و احزاب اروپایی به مسیحیان منطقه:در سالهای گذشته، برخی از مقامات اروپایی از جمله فرانسوی در تشویق مسیحیان منطقه به مهاجرت به فرانسه سخنانی ایراد کرده اند. علاوه بر این نیز برخی از دولت های اروپایی همچون آلمان حمایت از مسیحیان تحت پیگرد را «بخشی از سیاست خارجی » خود دانسته اند. چنانچه اکنون  به  نظر میرسد برخی از رهبران و  احزاب اروپایی در شرایط موجود منطقه خاورمیانه و شکاف های موجود در جوامع خاورمیانه حاضر به پذیرش مهاجران مسیحی منطقه هستند. زیرا مسیحیان توانایی جذب بیشتری در جوامع اروپایی را به جای مهاجران دیگر داشته اند. همچنین نوع رویکرد رسانه های و نهادهای مذهبی و سیاسی اروپایی در  منطقه هم در توجه و جذب مسیحیان مسیحیان خاورمیانه عربی به مهاجرت  از منطقه نقش داشته است.

افزایش تنش ها در منطقه و آینده مبهم آن: گذشته از علایق تاریخی و فرهنگی مسیحیان خاورمیانه عربی با غرب، جنگ، بیکاری و تشنج های موجود در منطقه نیز در توجه به مهاجرت مسیحیان از منطقه نقش داشته است. هر چند لبنان در بین کشورهای منطقه همچنان پایگاه مطمئنی برای مسیحیان خاورمیانه عربی است، اما بیشتر کشورهای منطقه نتوانسته اند به اقناع مسیحیان در ماندن در منطقه موفق باشند. به عنوان نمونه در مصر که از جمعیت حدود 80 میلیون نفری اش حدود  ده درصد آن مسیحی هستند، پس از قدرت گرفتن اخوان المسلمین و سلفی های و همچنین با تایید قانون اساسی جدید مصر، مقامات قبطی در هراس از ایفای نقش شهروند درجه دوم هستند. چنانچه این نگاه در کلام رهبران و شخصیت های قبطی مصری مشهود است. اشاره رهبر نوین مسیحیان قبطی، اسقف تواضروس مبنی بر اینکه «جنگ بر سر ماهیت قانون اساسی جدید مصر برای مسیحیان تعیین‌کننده است و معلوم خواهد کرد که ساکنان اولیه این کشور تا چه حد در مصر جدید آسایش خواهند داشت» در همین راستا تفسیر میشود. در  سوریه نیز  مسیحیان در مرکز بحران قرار دارند. چرا که با وجود نوع رویکرد دولت اسد در نگاه به مسیحیان در دو سال گذشته، بسیاری از آنها به دلیل وجود درگیری های داخلی مجبور به ترک کشور شده و یا با توجه به نوع رویکرد گروه های مخالف دولت همچون «جبهه النصره»، «اخوان المسلمین»‏ و … بسیاری از این اقلیت بنا به دلایلی همچون همگرایی با دولت اسد و حتی خنثی بودن در نگاه به دولت و … در معرض رفتار وحشیانه ، خشونت، نابودی کلیساها و… قرار داشته اند.

 

چشم انداز حضور مسیحیان در خاورمیانه عربی:

اگر به رخدادهای دو سال گذشته خاورمیانه عربی نگاه کنیم، از یک سو برخی از رهبران و واعظان مخالف در سوریه سخنان تهدید آمیزی بر ضد مسیحیان (مسیحیان را تکه تکه کرده و به خورد سگان دهید) ایراد کرده و از سویی نیز تهدیدهای رفتاری چون کشتن مسیحیان و ویرانی کلیساها و … با دلایل مختلف مذهبی و سیاسی در منطقه و کشوری همانند سوریه افزایش یافته است. هر چند تاکنون لبنان توانسته است تنها پناهگاه امن و مطلوب مسیحیان در خاورمیانه عربی باشد، اما رخدادهای در دیگر کشورهای عربی، مسیحیان را به انتخاب گزینه ای مهاجرت از خاورمیانه و یا حداقل مهاجرت به کشورهای دیگر خاورمیانه واداشته است. در کشورهای نظیر مصر، هنوز پتانسیل های افزایش تنش و درگیری‌ میان مسلمانان و مسیحیان قبطی وجود داشته و قبطی ها در یک سال گذشته، بیش از هر زمانی نگران آینده نقش خود در مصر بوده اند. در این راستا هر چند پاپ تاوضروس دوم، پاپ مسیحی های قبطی های مصر هر نوع ادعایی از سوی برخی در مورد تلاش مسیحیان قبطی مصری جهت برپایی دولت مستقل مسیحی در داخل مصر را رد کرده اما باید گفت در صورت تداوم شکاف ها و افزایش فشار بر جامعه قبطی تلاش هایی برای خودمختاری و حتی تشکیل دولتی مستقل می تواند در کنار گزینه ای همچون مهاجرت از مصر مطرح گردد. در عراق هم هر چند دولت این کشور تاکید کرده‌ که مساله‌ی امنیت مسیحیان برای آنان مهم است اما مسیحیان عراقی در کنار تهدیدات القاعده عراق به مهم ترین گزینه یعنی مهاجرت از عراق می اندیشند.

در پایان باید گفت در کنار کاهش زاد و ولد مسیحیان نسبت به جامعه مسلمان در کشورهای عربی و افزایش مهاجرت به غرب و خارج در بین مسیحیان ( آنچه را که اتحادیه حقوق بشر مصر «خروج دسته جمعی» توصیف کرده است) باعث خواهد شد که در کوتاه مدت و میان مدت عملا اقلیت مسیحی خاورمیانه کمتر و کمتر گردد و در صورت تداوم این نگرانی ها در بلند مدت عملا در بسیاری از کشورهای منطقه اقلیتی به نام مسحیان وجود نداشته باشد.

 

 

 

 

Share