May 23, 2022 – 6:12 pm | Comments Off on جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای روابط ترکیه و عربستان  

پرهام پوررمضان 
پژوهشگر حوزه روابط بین الملل 
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

رابطه ی ترکیه و عربستان به عنوان دو کشور تاثیر گذار در روند تحولات خاورمیانه از اهمیت فزاینده ای برخوردار گردیده است که هم …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

گزارش تحلیلی آشتی ملی فلسطینیان؛ خطرات و حذرات؛ نگاهی به آینده

نگارش در June 25, 2011 – 5:38 pm
Share

سید مهدی مدنی

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC


آشتی دو گروه مهم فلسطینی یعنی تشکیلات خودگردان و جنبش مقاومت اسلامی حماس از جمله رویدادهای مهم سال جاری و چه بسا نیم دهه اخیر برای فلسطینیان است. هیاتهای نمایندگی از سوی حماس و فتح پس از 18 ماه مذاکره، نهایتا در قاهره اعلام کردند که بر سر تشکیل یک دولت موقت وحدت ملی توافق کرده و در عرض یک سال انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی را برگزار می کنند. آشتی این دو گروه پس از حدود 6 سال جدال و رویارویی که بعضا وارد فاز نظامی نیز شده بود، می تواند فصل جدیدی را در تاریخ سرزمین فلسطین و روند صلح باز کند.

آنچه در این نوشتار مورد توجه قرار می گیرد، ابتدا بیان کوتاهی از روند اختلاف میان این دو گروه مهم فلسطینی است. سپس به روند آشتی و متن سـند آشـتی مـلی فـلسطـین اشاره می شود و از این مسیر تلاش می شود به تا به مشکلاتی که در پس این سند نهفته اشاره شود. تهدیدات پیش روی فلسطینیان و روندهای واگرایی و همچنین فرصت ها و امیدهایی که در پس این آشتی وجود دارد نیز در این نوشتار مورد بررسی قرار می گیرد. البته دلیل و یا دلایلی که سبب شد این دو گروه با هم به آشتی برسند را در این مجال نمی آوریم که خود موضوعی جداگانه است و تحلیلی مجزا می طلبد. در پایان نیز راهکارهایی برای گذر از خطرات پیش روی ارائه می شود.

 

نگاهی به سیر تحولات؛ تولد، رویارویی و آشتی

نگاهی به تولد این دو جنبش و نحوه عملکرد دو گروه مهم فلسطینی، تحلیل بهتری از آنچه میان این دو گروه فلسطینی اتفاق افتاده بدست می دهد. جنبش «حماس» از سال 1987 به رهبری «شیخ احمد یاسین» تشکیل شد و در راه مبارزه با اسرائیل تمرکز خود را بر فعالیت های نظامی استوار ساخت که می توان به «انتفاضه سنگ» در سال 1987 و «انتفاضه الاقصی» در سال 2000 میلادی اشاره کرد. مقاومت در برابر اقدامات نظامی اسرائیل، پرهیز از شناسایی اسرائیل و بکار گیری عملیات های استشهادی از جمله اقداماتی است که حماس در دستور کار خود قرار داده است.

در مقابل جنبش «فتح» که از سال  1959 میلادی توسط «یاسر عرفات» رهبر فقید فلسطین وتعدادی از رهبران نسل اول جنبش مبارزاتی فلسطین مانند محمود عباس (ابو مازن)، صلاح خلف، خلیل الوزیر، کمال عدوان، یوسف زعنون، احمد الشقیری، نایف حواتمه وعبدالمحسن ابو میزر پایه گذاری شد، پس از آنکه دربعد نظامی نتوانست موفقیت های جدی را کسب کند ترجیح داد تا از طریق مقابله سیاسی با اسرائیل، اهداف خود را پیگیری کند. این شیوه عملکرد مشخصا پس از قرداد صلح اسلو(1993) در دستور کار این جنبش قرار گرفت. با فوت یاسر عرفات، محمود عباس رهبری این جنبش را بر عهده گرفته که مشخصا در بعد سیاسی و تاکید بر مذاکره با اسرائیل فعالیت های خود را جلو برده است. به همین جهت گروه های مبارز، وی را متهم به سازش کاری و مصالحه در برابر اسرائیل متهم می کنند. لذا مشاهده می شود که اساسا میان نحوه عملکرد این دو گروه تفاوت اساسی دیده می شود. اولی از مقاومت در برابر زیاده خواهی های اسرائیل و حتی رویارویی نظامی ابایی ندارد حال آنکه فتح بر مواجهات سیاسی و مذاکره برای دستیابی به راه حل تاکید دارد.

با گسترش تب برگزاری انتخابات در خاور میانه ( که بی تاثیر از سیاست های آمریکا در خاورمیانه مبنی بر دموکراتیزاسیون نبود)، قرار بر آن شد که فلسطین نیز شاهد انتخابات پارلمانی باشد. دو گروه فتح و حماس که تا پیش از انتخابات سال 2005 رقیب سیاسی جدی برای یکدیگر بودند، پس از برگزاری این انتخابات تعاملاتشان از فاز سیاسی به فاز نظامی و رویارویی کشید. چرا که جنبش فتح حاضر نشد حماس را در ساختار قدرت شریک کند حال آنکه حماس نزدیک به 70 در صد از مجموع 132 کرسی پارلمان فلسطین را به دست آورده بود. حماس تلاش کرد تا بر اساس قانون اساسی موقت فلسطین دولت را تشکیل دهد حال آنکه محمود عباس به عنوان رئیس تشکیلات خود گردان حاضر نشد این دولت را برسمیت بشناسد و لذا درگیری های جدی میان این دو آغاز شد تا جایی که گروه حماس توانست پس از زدو خوردهای نظامی فتح را از نوار غزه بیرون براند و در آنجا دولت خود را تشکیل دهد.

پس از این انتخابات بود که حماس با بهره گیری از نفوذ داخلی خود و بر اساس قانون اساسی موقت فلسطین، دولت خود را به ریاست اسماعیل هنیه تشکیل داد. اما تشکیلات خود گردان به ریاست محمود عباس هرگز حاضر نشد دولت اسماعیل هنیه را به رسمیت بشناسد. در طول سالهای گذشته تشکیلات خودگردان از طریق همکاری های اطلاعاتی با اسرائیل ضربه هایی را به حماس زد. جنگ 22 روزه اسرائیل علیه مردم غزه را می توان اوج همکاری های تشکیلات خودگردان با اسرائیل قلمداد کرد. چرا که در این جنگ بود که جنبش فتح به جای کمک به مردم غزه در کنار ارتش اسرائیل قرار گرفت.

در این سالها تلاش های فراوانی از جانب بازیگران برای آشتی این دو گروه بوقوع پیوست که به دلایل مختلف به نتیجه نرسید. اما با آغاز تحولات اخیر منطقه ای من جمله تغییرات در مصر و بروز نا آرامی در سوریه و سر انجام پس از 6 سال رویارویی، دو گروه فتح و حماس پس از 18 ماه مذاکره در قاهره حاضر شدند وسند آشتی ملی را در میان نمایندگان کشورهای مختلف امضا کردند. مراسم امضای توافق نامه‌ی آشتی ملی فلسطینیان با حضور دبیرکل اتحادیه عرب، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل در قاهره برگزار شد.

در این مراسم محمود عباس، رئیس تشکیلات خود گردان فلسطین که به همراه نبیل العربی، وزیر امور خارجه‌ی مصر و مراد موافی، رئیس سازمان اطلاعات این کشور در جایگاه ویژه حضور داشت طی اظهاراتی اعلام کرد که فلسطینی‌ها امروز صفحه‌ی تاریک و سیاه گذشته و شکاف میان خود را برای همیشه ورق زدند و مرحله‌ی جدیدی را آغاز کرده‌اند که طی آن با هم به سوی قدس حرکت خواهند کرد. عباس تاکید کرد که اسرائیل باید میان شهرک‌سازی و صلح یکی را انتخاب کند و حماس بخشی از ملت فلسطین است و فلسطینی‌ها به کسی اجازه نمی‌دهند که در امور داخلی آنها دخالت کند. اسراییل به بهانه آشتی ملی فلسطین قصد دارد خود را از صلح دور کند. در این مراسم خالد مشعل، نیز که به نمایندگی از حماس در این مراسم شرکت داشت، اعلام کرد که حماس آماده‌ی پرداخت هر هزینه‌ای برای تحقق آشتی ملی است و تنها جنگ فلسطینی‌ها با رژیم صهیونیستی است.

بر اساس این توافقنامه قدرت میان جنبش های فتح و حماس تقسیم می شود. فعال کردن کمیته سازمان آزادیبخش فلسطین(ساف)، موضوع دولت وحدت ملی و ماموریت آن، مدت فعالیت آن و برنامه های سیاسی این دولت، برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست تشکیلات خودگردان فلسطین و همچنین فعال کردن مجلس فلسطین و آزادی زندانیان سیاسی دو طرف، پرونده های امنیتی ازدیگر مسائلی است که دو گروه مهم فلسطینی درباره آنها به توافقاتی دست یافتند.

در نخستین گام پس از شکل گیری دولت آینده فلسطین موضوع آزادی 11 هزار اسیر فلسطینی در بند اسرائیل و نحوه تشکیل دولت مستقل فلسطینی در اراضی اشغالی 1967 در دستور کار قرار  خواهد گرفت. علاوه بر این قرار شده است که دولت آینده با حضور شخصیتهای مستقل انتخاب شود. از جمله وظایفی که برای دولت آتی در نظر گرفته شده عبارت است از : بسترسازی برای برگزاری انتخابات ریاستی و پارلمانی و شورای ملی فلسطین، نظارت بر بررسی مسائل مربوط به آشتی ملی گروه‌های فلسطینی که مساله‌ای ناشی از شکاف داخلی است، پیگیری عملیات بازسازی نوار غزه و پایان دادن به محاصره این منطقه، پیگیری اجرای مفاد سند وفاق ملی فلسطین، بررسی مسائل مدنی و مشکلات اداری ناشی از شکاف داخلی، یکپارچه سازی نهادهای تشکیلات خودگردان فلسطین در کرانه باختری و نوار غزه و قدس و رسیدگی به وضعیت جمعیت‌ها و موسسات داخلی و نهادهای خیریه.

بیم و امید ها؛ خطرات و تهدیدات

آشتی دو گروه اصلی فلسطینیان با موافقت و استقبال بسیاری از بازیگران مواجه شد اما به مذاق اسرائیل و همچنین ایالات متحده خوش آمد نبود. در زیر می توان به مواضع اتخاذ شده توسط بازیگران و نهادهای بین المللی را مشاهده کرد:


جدول1 مواضع بازیگران بین المللی در قبال آشتی فلسطینان


موضع گیری در برابر آشتی ملی فلسطینیان
نام کشور
تامی ویتور( سخنگوی کاخ سفید) حماس باید اسرائیل را برسمیت بشناسد.

باراک اوباما در سخنرانی ها اخیر این آشتی را غیر قابل قبول دانسته است و از فتح خواسته تا آن را رها کند

آمریکا
هونگ لی سخنگوی وزارت خارجه چین از توافقنامه حاصله میان جنبش های فتح و حماس استقبال کرد و  گفت:توافقنامه سازش و مصالحه میان دو جنبش مورد استقبال چین قرار گرفته است. چین

 

–        بنیامین نتانیاهو (نخست وزیر اسرائیل):  محمود عباس باید توافقنامه با حماس را به طور کامل لغو کند و راه سازش با اسرائیل را در پیش گیرد. این توافقنامه ضربه سختی بر فرایند سازش وارد کرد. تشکیلات خودگردان باید میان صلح با اسرائیل و صلح با حماس یکی را انتخاب کند، زیرا حماس دشمن اسرائیل است.

–        آویگدور لیبرمن (وزیر خارجه اسرائیل):  توافق آشتی فتح و حماس عبور از خط قرمز بود و به سیطره حماس بر کرانه باختری خواهد انجامید. جنبش حماس در انتخابات آینده پیروز خواهد شد و این امر به سیطره حماس بر کرانه باختری در کنار سلطه بر غزه خواهد انجامید.

–        سیلوان شالوم (معاون نخست وزیر اسرائیل) :این توافقنامه منجر به کشوری خواهد شد که حماس و ایران آن را اداره خواهند کرد.

–         ایهود باراک( وزیر جنگ اسرائیل) حماس باید موجودیت اسرائیل را به رسمیت بشناسد.

 

اسرائیل
خالد البطش(از رهبران جنبش جهاد اسلامی): دستیابی به توافق نخستین گام درست در مسیر آشتی است. جهاد اسلامی
محمد بدیع( مرشد عام اخوان المسلمین) در تماس با هنیه  ابراز امیدواری کرده است که اختلافات داخلی فلسطینیان هرچه سریع‌تر پایان یابد و برای این دو جنبش آرزوی موفقیت کرد. اخوان‌المسلمین
صالحی( وزیر امور خارجه ایران)             توافق صورت گرفته بین جنبش حماس و فتح  گام مثبت و مبارکی در جهت تحقق اهداف تاریخی مردم مظلوم فلسطین است.

 

ایران
ضمن استقبال از امضای توافقنامه و آشتی گروه های فلسطینی فتح و حماس آن را مقدمه ای برای رسیدن به اهداف مشروع و حقوق از دست رفته فلسطینی ها دانست.

 

سازمان کنفرانس اسلامی
ازآشتی و توافق دو گروه فلسطینی فتح و حماس در مورد آینده سیاسی فلسطین و تلاش برای تشکیل دولت جدید استقبال کرد. روسیه
وزیرخارجه آلمان: تا زمانی که حماس حق موجودیت اسراییل را زیرسووال می برد، نمی تواند یک شریک مذاکراتی برای آلمان باشد.

 

آلمان
کاترین آشتون)مسئول سیاست خارجه اتحادیه اروپا)ما تصمیم تشکیل دولت انتقالی فلسطین را با جدیت دنبال می کنیم.

 

اتحادیه اروپا
دولت فرانسه: آماده‌ همکاری با دولت متحد ملی فلسطین است که ملزم به کنار گذاشتن خشونت‌ها و توافق‌نامه‌ صلح باشد. ما از آشتی فلسطینی‌ها و طرح‌هایی که محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین در این زمینه مطرح کند، استقبال می‌کنیم. فرانسه
رابرت سری( هماهنگ کننده‌ی ویژه سازمان ملل در روند صلح در خاورمیانه)امیدواریم این آشتی به صلح منطقه کمک کند.

 

سازمان ملل

 

همانطور که ملاحظه می شود در بین قدرت های بزرگ این تنها آمریکا است که از آشتی این دو گروه فلسطینی نا خرسند است. لذا می توات متصور شد که این آشتی با موانع و تهدیدات اساسی مواجه خواهد شد. برخی از این تهدیدات از جانب داخل و برخی دیگر از جانب جبهه خارجی متوجه این پیمان آشتی می باشد که در ادامه آن را مورد بررسی قرار می دهیم.

1- تهدیدات خارجی:

در این جا منظور از تهدیدات خارجی تهدیداتی است که از بیرون از مرزهای فلسطینیان متوجه این آشتی و همگرایی می شود. همانطور که در جدول موضع گیری ها نشان داده شد، آمریکا و اسرائیل به هیچ وجه چنین توافقی را قبول نکردند. در کنار این عدم پذیرش برخی دیگر از مقامات اسرائیل صراحتا از ترور و مقابله با فلسطینیان سخن به میان آوردند. برخی از این تهدیدات عبارتند از:

الف) تهدید به ترور و یا اشغالگری : ترور یکی از ابزارهای همیشگی اسرائیل در برابر مخالفانش بوده است. مقامات اسرائیل در قبال آشتی فلسطین نیز به صراحت از احتمال بکار گیری این شیوه سخن به میان آوردند. برای مثال رئیس کمیسیون امور خارجی و امنیت کنست(پارلمان) رژیم صهیونیستی خواستار ترور رهبران گروه‌های مقاومت فلسطین در نوار غزه شد. شائول موفاز  در گفت‌وگوی رادیویی گفت که کشته شدن اسامه بن لادن نشان می‌دهد که آمریکا نیز استراتژی اسرائیل برای هدف قرار دادن گروه‌های مقاومت را در پیش گرفته است.  وی افزود که این استراتژی موفقیت‌آمیز بوده است و اگر مقاومت در غزه ادامه یابد رهبران حماس باید بدانند که هدف ترور قرار خواهند گرفت و این امر از مشروعیت مطلق برخوردار است.

سابقه اسرائیل در ترور و یا حذف فیزیکی مخالفان خود احتمال بکار گیری این شیوه را تقویت می کند.علاوه بر این برخی از مقامات در حال تند کردن فضای موجود برای زمینه سازی برای اقدامات آتی خود هستند. برای مثال حزب حاکم رژیم صهیونیستی با اشاره به سفر نخست‌وزیر این رژیم به واشنگتن برای طرح برنامه خود درباره صلح، اعلام کرد: توافقنامه اسلو مُرد؛ ایده کشور فلسطین دفن شد و فلسطین باید منتظر ظهور مسیح باشد. «زوی حتوبئلی» عضو حزب صهیونیستی لیکود در خصوص روند سازش با فلسطین ابراز ناامیدی کرد و اعلام کرد که توافقنامه اسلو مرد.همچنین یک عضو حزب حاکم در اسرائیل تاکید کرد در صورت به رسمیت شناخته شدن فلسطین، کرانه باختری کاملا تحت حاکمیت تل‌آویو قرار خواهد گرفت. «دان دانون» نماینده کنست  در نشستی در کنست، کرانه باختری را به اشغال کامل و اعمال کنترل تل‌آویو بر آن تهدید کرد.  این عضو حزب لیکود گفت: ما تصمیم گرفتیم که این نشست را قبل از سفر نتانیاهو برگزار کنیم تا پیامی روشن ارسال کنیم. ما از نتانیاهو انتظار داریم که قدرتمند و امانتدار ظاهر شود. دانون اعلام کرد: نتانیاهو نباید بترسد. باید حقیقت را مقابل اوباما بیان کند. چون کسی در فلسطین نیست که با آن مذاکره کنیم. ما هرگز اجازه نمی‌دهیم کشور حماس تشکیل شود. این نماینده کنست، همچنین فلسطینی‌ها را مردان بن لادن (سرکرده سابق گروهک تروریستی القاعده) خواند و گفت: با مردان بن لادن مذاکره نمی‌کنیم. ما هرگز با تشکیل کشور بن لادن موافقت نخواهیم کرد. دان دانون کرانه باختری را به اشغال کامل تهدید کرد و افزود: ما سرمان را خم نمی‌کنیم و نمی‌ترسیم و موضعمان روشن است.

ب) تهدیدات اقتصادی: از دیگر تهدیداتی که پیش روی این آشتی قرار دارد، تهدیدات اقتصادی است.  اسرائیل پس از این توافق حمایت مالی از تشکیلات خودگردان فلسطین را به حال تعلیق درآورد. « یوال اشتاینتز»  وزیر دارایی اسرائیل در این زمینه گفت قرار بود مبلغ 88 میلیون دلار به تشکیلات خودگردان تحویل شود که این کار دیگر انجام نخواهد شد.

همچنین گروهی از اعضای مجلس سنای نیز خواستار قطع کمک‌های مالی این کشور به تشکیلات خودگردان فلسطین در پی سند امضای آشتی ملی بین فتح و حماس شدند. پایگاه خبری وطن، پس از آشتی فلسطینیان اعلام کرد که  ۳۰ عضو مجلس سنای آمریکا از باراک اوباما رئیس جمهور این کشور خواستند تا در صورت تشکیل دولت فلسطینی با مشارکت جنبش حماس واشنگتن کمک‌های مالی خود به تشکیلات خودگردان را قطع کند. این نمایندگان در نامه‌ای به اوباما گفتند که تصمیم رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین برای تشکیل دولت وحدت با مشارکت حماس می‌تواند در برابر تلاش‌های تحقق صلح در خاورمیانه مانع ایجاد کند. این نمایندگان همچنین گفتند که این تصمیم تشکیلات خودگردان به روابط آمریکا و فلسطین لطمه خواهد زد. برخی اعضای کنگره آمریکا نیز که از آشتی بین جنبش‌های فتح و حماس به خشم آمده‌اند، تهدید کردند که این امر تاثیرات منفی بر کمک‌های مالی آمریکا به تشکیلات خودگردان خواهد داشت.

روزنامه اسرائیلی هاآرتص، در این زمینه می نویسد: «الیانا راس لاتینین» رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا، در اظهاراتی مطبوعاتی اعلام کرد که معنی امضای توافق بین فتح و حماس که خواهان نابودی اسرائیل است، این است که یک جنبش مقاومت بخشی از تشکیلات خودگردان خواهد بود بنابراین نباید مالیات‌هایی که شهروندان آمریکایی پرداخت می‌کنند برای کمک به طرف‌هایی که امنیت آمریکا و منافع آن و همچنین امنیت اسرائیل هم‌پیمان آمریکا را تهدید می‌کنند، صرف شود. از سوی دیگر «گاری اکیرمن» از حزب دموکرات گفت که این توافق خبر از یک فاجعه را می‌دهد و ممکن است که بهای آن را تعدادی از اسرائیلی‌های بی‌گناه پرداخت کنند. گفتنی است آمریکا از اواسط دهه نود قرن گذشته مبلغی به ارزش 3.5 میلیارد دلار به فلسطینیان کمک مالی ارائه کرده است.

به این موارد احتمال قطع آب و برق غزه را باید اضافه کرد. پس از بازگشایی گذرگاه رفح، برخی رسانه‌های اسرائیلی به نقل از «یسرائیل کاتس» وزیر دارایی این رژیم گزارش دادند که تل‌آویو در پاسخ به اقدام یک‎جانبه مصر برای بازگشایی گذرگاه مرزی رفح آب و برق نوار غزه را قطع خواهد کرد.  به گفته کاتس« ما باید این فرصت را غنیمت شمرده و به ارتباط خود با نوار غزه به طور کامل پایان دهیم و بعد مصری‌ها کالاها را از مصر وارد نوار غزه کنند.» این مقام اسرائیلی همچنین بر ضرورت اعلام قطع ارتباط اسرائیل با نوار غزه در سریع‌ترین زمان ممکن و قطع برق و آب و توقف ارسال مواد غذایی به این منطقه تاکید کرده و می گوید: « باید مصر مسئولیت نوار غزه را متحمل شود و مانع ورود هرگونه سلاح به این منطقه شود.»

ج) تهدیدات منطقه ای: منظور از این تهدید، اشاره به اقدامات احتمالی گروهی از بازیگران منطقه می باشد که تمایل چندانی ندارند حماس در امور فلسطینیان بازی کند. پیشتر گروهی از بازیگران که می توان از آنها تحت عنوان بازیگران غرب گرا و یا محافظه کار نام برد، در جریان حمله به غزه نشان داده اند که تمایلی ندارند که حماس در کنار فتح مطرح باشد. هر چند در وهله اول این گروه از بازیگران از آشتی ملی استقبال و یا حداقل در برابر آن موضعی نگرفته اند اما می توان، به علت قرابت فکری – عملیاتی با آمریکا، انتظار داشت که این بازیگران در آینده گام هایی را بر خلاف وحدت دو گروه فتح و حماس بردارند.

2- تهدیدات داخلی:

این تهدیدات از آن جهت که از داخل متوجه این آشتی ملی است بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. چرا که تهدیدات خارجی که عمدتا از سوی اسرائیل است، قابل مشاهده است. برخی از این تهدیدات داخلی عبارتند  از:

الف)مشکلات موجود در سند همکاری فلسطینیان: با نگاهی به سند آتی ملی فلسطینیان متوجه مواردی می شویم که احتمال بروز مشکلات در آینده را بدست می دهد. در ابتدای این سند امده است که «طرفین در این دیدار توافق کردند که تفاهمات صورت گرفته درباره ملاحظات مذکور، به هنگام اجرای توافق وفاق ملی فلسطینی، برای هر دو طرف الزام آور باشد.» اولین توافق بر سر انتخابات است. در بند الف انتخابات آمده است: « جنبش‌های فتح و حماس بر تعیین اسامی کمسیون مرکزی انتخابات از طریق توافق با دیگر گروه‌های فلسطینی توافق کردند و مقرر شد که این اسامی برای رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین ارسال شود تا وی دستور ویژه‌ای برای تشکیل این کمسیون صادر کند.»

در این توافق گفته می شود که اسامی برای رئیس تشکیلات ارسال شود تا وی دستور ویژه ای صادر کند. حال باید در نظر داشت که اگر محمود عباس با برخی اسامی مخالفت کرد تکلیف چیست و یا اینکه آیا اساسا محمود عباس می تواند در این اسامی دخل و تصرفی کند؟ در مورد بند ب انتخابات یعنی  دادگاه انتخابات نیز همین مشکل وجود دارد: «جنبش‌های فتح و حماس بر معرفی حداکثر ۱۲ نفر از قضات برای عضویت در دادگاه انتخابات توافق کردند و مقرر شد که این اسامی برای رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین ارسال شود تا وی اقدامات حقوقی لازم برای تشکیل محکمه مذکور با نظر اجماعی گروه‌های فلسطینی را اتخاذ کند.» اگر محمود عباس بخواهد برخی قضات را تایید نکند و یا از تایید آنها امتناع کند چه باید کرد؟ در مورد بند ج هم که در مورد  موعد انتخابات است قرار شده که « انتخابات پارلمانی و ریاستی و شورای ملی فلسطین به صورت همزمان و یک سال پس از امضای توافقنامه وفاق ملی از سوی احزاب و گروه‌های فلسطینی برگزار شود». باید دید که آیا فلسطینیان چنین ظرفیتی را برای برگزاری چند انتخابات را دارند یا نه؟ گفتنی است که به تازگی جنبش حماس مخالفت خود را با نامزدی سلام فیاض برای پست نخست وزیری دولت آینده فلسطین اعلام کرده است. سایت اینترنتی فلسطین الیوم‌، از قول اسماعیل رضوان، یکی از رهبران برجسته جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) گفته که«‌ این جنبش پیشنهادات خود را در خصوص نام نخست وزیر و رئیس دولت آینده فلسطین ارائه خواهد داد.» ملاحظه می شود که از این دست اختلافات در میان فتح و حماس موجود است و در آینده نه چندان دور باید منتظر بروز بیشتر این اختلافات بود.

در بخش « امنیت» مقرر شده که « طرفین بر تشکیل کمیته امنیتی عالی با دستور ویژه رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین تاکید و توافق کردند که این کمیته متشکل از افسران متخصص بوده و با توافق میان گروه‌های فلسطینی تشکیل شود.» حال باید دانست که روابط امنیتی فتح با اسرائیل آیا بروی چنین مقوله ای تاثیر نمی گذارد. مروری بر ارتباطات امنیتی میان فتح و اسرائیل که در ادامه نشان داده می شود، اقدامات آتی در زمینه امنیت را با مشکلات اساسی رو به رو می سازد.

ب) ادامه همکاری های امنیتی و سیاسی میان فتح و اسرائیل : به اعتراف رسانه های خبری و همچنین بیان برخی از اعضای فتح و مقامات اسرائیلی، ارتباطات و همچنین همکاری های امنیتی و سیاسی میان فتح و اسرائیل ادامه دارد. برای مثال روزنامه اسرائیلی هآرتص در پایگاه الکترونیکی خود در این باره می نویسد: « پس از توافقنامه آشتی فتح و حماس، ارتش اسرائیل هیچ تصمیمی در باره ایجاد تغییر در همکاری امنیتی با نیروهای وابسته به تشکیلات خودگردان فلسطین اتخاذ نکرده است.» این روزنامه با اشاره به افزایش هماهنگی امنیتی میان رژیم صهیونیستی و تشکیلات خودگردان طی دو سال گذشته می افزاید: این افزایش همکاری در راستای تلاش فلسطینی ها برای کاستن از نفوذ حماس در نوار غزه انجام می شود و هدف اصلی اسرائیل از آن جلوگیری از انجام حملات علیه خود است. این روزنامه در ادامه می نویسد: بهبود روابط اسرائیل با نیروهای امنیتی فلسطین و حضور گردان های فلسطینی که زیر نظر نیروهای آمریکایی آموزش دیده اند، به ارتش اسرائیل اجازه داد تا گستره حاکمیت خود را در شهرهای کرانه غربی و برخی مناطق روستایی افزایش دهند و شمار حملات نیروهای اسرائیلی به شهرهای کرانه غربی کاهش یابد. هآرتص در آخر می نویسد: ارتش اسرائیل بر این نظر است که توافقنامه آشتی فتح و حماس در حد یک توافقنامه نمادین است که از ذکر جزییات مربوط به مسائل امنیتی خالی است و تنها برای جلب نظر مردم فلسطین انجام شده است.

در کنار این خبر، «محمود الزهار» از اعضای ارشد حماس نیز مسئله گذرگاهها و همکاری امنیتی تشکیلات خودگردان با رژیم اشغالگر قدس را از چالشهای مهم پیش روی دولت جدید فلسطینی می داند. همچنین «غازی الحسین»، معاون رئیس انجمن دوستی ایران و فلسطین و نماینده سابق ساف در وین درباره موضع رژیم صهیونیستی در قبال توافقنامه آشتی ملی فلسطین تصریح می کند: «ابومازن پیش از امضای این توافقنامه در تماس های محرمانه با اسرائیلی ها خطاب به آنها اعلام کرد که توافقنامه مذکور به نفع اسرائیل است چرا که منجر به انحلال دولت منتخب فلسطین به ریاست اسماعیل هنیه، توقف درگیری و آتش بس در نوارغزه و سوق دادن حماس به سوی مذاکرات خواهد شد. از همین رو صهیونیست ها چندان مخالفتی با این توافقنامه ندارند.»

روزنامه اسرائیلی «معاریو» نیز از تماس‌های محرمانه بین رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و رئیس اسرائیل خبر داده است. معاریو  در این زمینه می نویسد که محمود عباس  و شیمون پرز کانال‌های ارتباطی مخفیانه‌ای دارند و هر از چند گاهی به صورت کاملا محرمانه با هم دیدار می‌کنند. این روزنامه همچنین نوشت که آخرین دیدار پرز و عباس در جریان سفر عباس به انگلیس طی چند هفته گذشته صورت گرفت. به نوشته این روزنامه رئیس اسرائیل گفت‌وگوهای تلفنی و مکاتبات مخفیانه‌ای را نیز با رئیس تشکیلات خودگردان انجام می‌دهد، اما دفتر پرز تاکنون از اظهارنظر درباره این خبر خودداری کرده است.

فراموش نباید کرد که همین چندی پیش بود که شبکه الجزیره در قامت ویکی لیکس ظاهر شد و از مذاکرات سازش گونه ای که محمود عباس با اسرائیلی ها کرده بود پرده برداشت. بواقع هر چند می توان در لا به لای متن توافق آشتی دو گروه فلسطینی مولفه های اختلاف بر انگیز را یافت،( که در بالا به آنها اشاره شد) اما این اختلافات در برابر ادامه همکاری های امنیتی و سیاسی که میان فتح و اسرائیل ادامه دارد چندان قابل توجه نیست. این امر یکی از اصلی ترین تهدیداتی است که احتمال دارد بار دیگر روند آشتی را با مشکلات جدی مواجه سازد. نباید فراموش کرد که در همین میان می توان از افزایش فشار بر حماس برای شناسایی اسرائیل سخن گفت. با پیشرفت های احتمالی  که در برنامه آشتی صورت می گیرد می توان انتظار داشت که حماس بیش از پیش با این مسئله رو به رو شود. به این موارد سرنوشت بازداشت شدگان فلسطینی که با همکاری فتح صورت گرفته را باید اضافه کرد که از موارد جدی اختلافات در آینده خواهد شد.

در کنار این موارد محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان همچنان از مذاکره با اسرائیلی ها دم می زند و از  مذاکرات به طور کامل مایوس نشده است. چناچه وی در مقاله ای که در روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز می نویسد: «مذاکرات همچنان گزینه اول ماست اما به دلیل ناکامی در این مذاکرات ما تلاش می‌کنیم که حمایت جامعه بین‌المللی را برای استفاده از فرصت حل و فصل مسالمت‌آمیز و پایان مناقشه میان اسرائیل – فلسطین به دست آوریم.»

در کل با نگاهی به تهدیدات پییش رو در برابر آشتی فلسطینیان، باید گفت که این آشتی با تهدیدات اساسی و قابل توجهی مواجه است و نباید انتظار داشت که با این حجم از تهدیدات و از طرفی تمایل محمود عباس به مذاکره با اسرائیل این توافق نامه و آشتی صورت گرفته بدون تغییر به کار خود ادامه دهد. لذا به نظر می رسد که برای مقابله با این تهدیدات راهکارهای جدی اندیشید.

راهکارهایی برای تداوم آشتی و مقابله با تهدیدات

همانطور که در بالا ملاحظه شد، آشتی ملی فلسطینیان با تهدیدات اساسی مواجه است و احتمال اینکه این تهدیدات روند آشتی را به شکست بکشاند، زیاد است. لذا باید با کاربست مجموعه ای از سیاست ها این آشتی را حفظ و پایه های آن را مستحکم نمود. به نظر می رسد که فلسطینینان برای مقابله با دشمن خود راهی جز وحدت و همپمنانی ندارند و هر گونه اقدام واگرایانه از جانب گروه های فلسطینی بدون حضور دیگر گروه ها ابتر خواهد بود. کما اینکه تجربه نیز این امر را به خوبی ثابت کرده است. در زیر مجموعه ای از راهکارها برای تداوم این آشتی پیشنهاد می گردد:

1- دوری از تنش ها و درگیریهای سیاسی از طریق پایبندی به مفاد توافقنامه ها و همچنین هماهنگ نمودن مواضع در برابر دشمن اصلی خود و حاکم کردن فرهنگ همزیستی و مسالمت در میان گروه های فلسطینی. این امر سبب اداره پرونده های سیاسی فلسطینی به شکل مشترک می شود.

2- اولویت بندی کردن اهداف و برنامه ها برای اقدام از دیگر مولفه هایی است که دو گروه اصلی باید در نظر بگیرند. به نظر می رسد مقابله با زیاده خواهی های اسرائیل، بازسازی غزه، تقویت جبهه داخلی از طریق اصلاح تشکیلات خودگردان، مقابله با فساد، بازسازی ساختارها و آماده کردن طرحهای توسعه و حل مشکلات اساسی که شهروندان فلسطینی با آن روبرو هستند مانند بیکاری، مشکلات بهداشتی، مسکن و آموزش و همچنین تلاش جدی برای برگزاری انتخابات فلسطین از اصلی ترین برنامه های پیش رو باشد.

3- مقابله با امتیاز دهی های فتح در برابر اسرائیل و تلاش برای به حداقل رسانی ارتباطات فتح با اسرائیل.

4- جبران ضعف اطلاعاتی – امنیتی فتح برای پرهیز از ادامه فعالیت های اطلاعاتی و امنیتی فتح با اسرائیل. همانطور که گفته شد محمود عباس همچنان به همکاری های امنیتی و اطلاعاتی با اسرائیل ادامه می دهد و این امر می تواند سد بزرگی برای دستیابی به موفقیت های آتی شود. بسیاری از اعضای گروه حماس تئوسط همین فعالیت های اطلاعاتی مشترک به دست نظامیان اسرائیل افتاده اند. لذا باید از طرق مختلف به این همکاری ها پایان داد.

5- حمایت از کمپین براه افتاده توسط تشکیلات خودگردان مبنی بر شناسایی دولت مستقل فلسطین در مرزهای 1967. این امر سبب می شود  دولت مستقل فلسطین ماهیت بین المللی یافته و سپس بتواند اقدامات اسرائیل را به طور رسمی در دادگاه های بین المللی پیگیری کند. به تعبیر محمود عباس با حمایت سازمان ملل از استقلال یک کشور مستقل فلسطینی مسیر برای فلسطینی‌ها در پیگیری اتهام‌ها علیه رژیم صهیونیستی هموار می‌شود. با به رسمیت شناختن یک کشور مستقل فلسطینی، سازمان ملل مسیر را برای تبدیل کردن مناقشه اسرائیل – فلسطین به عنوان یک موضوع حقوقی هموار می‌کند. مناقشه اسرائیل – فلسطین نباید فقط یک موضوع سیاسی باشد. با به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطین می‌توان اتهامات علیه اسرائیل را در سازمان ملل از جمله نهادهای حقوق بشر و دادگاه لاهه پیگیری کرد.

6- اتخاذ دیپلماسی فعال و عقلانی برای مقابله با اقدامات و جنایات اسرائیل و همچنین منزوی ساختن اسرائیل در جامعه بین الملل.

7- تلاش برای همسو ساختن کشورهای کلیدی با وحدت فلسطینیان. در این ماجرا نقش مصر بیش از هر کشور دیگری مهم به نظر می رسد. چه آنکه این مصر بود که با بستن گذرگاه رفح نقش مهمی در محدود سازی حماس داشت و اینک با بازگشایی مجدد این گذرگاه کلیدی می تواند جان تازه ای به مقاومت بدهد.

8- تلاش برای فراتر بردن آشتی ملی از مرزها و بین المللی نشان دادن این آشتی و اینکه محور مقاومت چهره ای بین المللی پیدا کند. در این مجال بهره گیری از سازمانهایی مانند کنفرانس اسلامی و اتحادیه عرب بسیار مفید است.

9- گسترش ارتباطات با کشورها و بازیگرانی که با مقاومت موافقند. در این زمینه بهره گیری از توامندی های دیپلماتیک و سیاسی ایران، قطر و سوریه می تواند مفید واقع شود.  همچنین باید تلاش هایی برای افزایش ارتباطات مردمی و رسانه ای میان فلسطین و مصر صورت گیرد تا با اقدامات بازگشت پذیری مانند انسداد مجدد رفح مقابله به عمل بیاید. افزایش ارتباطات سیاسی و اقتصادی میان فلسطینیان و مصری ها و درگیر سازی بخش های مختلف جامعه مصر با فلسطین می تواند هزینه های اقدامات ضد فلسطینی را افزایش دهد.

10- مقابله با افزایش فشارهای اقتصادی بر حماس که سبب شود حماس به سمتی حرکت کند که اسرائیل را مورد شناسایی قرار دهد. در این میان روانه سازی کمک های اقتصادی و کاهش فشار مالی بر گروه های فلسطینی سهم مهمی در استقلال عمل گروه های فلسطینی دارد.

Share