January 22, 2022 – 10:42 am | Comments Off on واقع گرایی سیاسی و دستاوردهای سفر رئیس جمهور ایران به روسیه

دکتر علی بمان اقبالی زارچ
کارشناس ارشد اورآسیا
مرکز بین المللی مطالعات صلح-  IPSC
سفرجناب اقای رئیسی به بزرگترین همسایه کشورمان به عنوان دومین دستاورد مهم سیاست خارجی دولت سیزدهم در حالی انجام شد که عرصه بین المللی …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, مقالات, مقالات تحلیلی

چین و تاجیکستان، بسترها و اهداف دوسویه در گسترش روابط

نگارش در December 4, 2012 – 7:31 am
Share

 فرزاد رمضانی بونش

 مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

 

 

بیان رویداد:

 

چین همسایه بزرگ خاوری تاجیکستان است و با ایالت سین کیانگ در شمال غرب چین که دارای جمعیت تاجیک نیز هست هم مرز است. در این حال در یک دهه گذشته روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی چین و تاجیکستان به گونه ی چشمگیری افزایش یافته است. این دو کشور 500 کیلومتر مرز مشترک داشته و پس از فروپاشی اتحاد شوروی و در مدت بیش از بیست سال استقلال تاجیکستان نیز روابط حسنه‌ای برقرار کرده اند. در بعد اقتصادی نیز در هفت سال گذشته مروادات تجاری پکن-دوشنبه رشدی ده ها برابری را نشان می دهد. در این راستا در این نوشتار تلاش میشود تا با توجه به تحلیل بسترهای روابط اهداف هر دو کشور را  از گسترش روابط را نیز بیان نماییم:

واژگان کلیدی: چین،تاجیکستان، بستر، گسترش روابط، اقتصاد، اهداف


 

 

 

تحلیل رویداد:

 

نخست: روابط اقتصادی چین و تاجیکستان

 

چین در سال 2005 میلادی 900 میلیون دلار برای توسعه شبکه های حمل و نقل کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای اختصاص داده بود که 600 میلیون دلار آن را در تاجیکستان سرمایه گذاری کرد. به علاوه در ادامه نیز پکن جهت رشد بخش های انرژی ، صنایع و حمل و نقل تاجیکستان اعتباری یک میلیارد دلاری اختصاص داد و اندک اندک جایگاه نخست سرمایه گذار، وام‌دهنده بزرگ و شریک اصلی اقتصادی در این کشور را به دست آورد و بنا به آمار رسمی اکنون تبادل کالا میان این دو کشور با به بیش از یک میلیارد و 700 میلیون دلار رسیده است. در این حال اکنون جدا از حضور بیش از 40 شرکت چینی در بخش‌های گوناگون بخش عمده ای از بدهی های این کشور ( یعنی 862 میلیون دلار) را وامهای چین تشکیل می‌دهد. در این راستا اگر به اهمیت دامنه روابط اقتصادی دو کشور بپردازیم باید گفت در سالهای گذشته عملا حجم سرمایه گذاری در تاجیکستان حجم زیادی از تمامی سرمایه گذاری های چین در آسیای مرکزی را به خود اختصاص داده و حتی اکنون با توافق دو کشور همه پرداخت های پولی دو کشور با استفاده از یوان (پول رایج چین) انجام میشود.

 

دوم: روابط امنیتی و سیاسی چین و تاجیکستان

 

چین و تاجیکستان در یک دهه گذشته توانسته اند روابط خود را یه سرعت گسترش دهند و با گذر از چالش های سیاسی و اختلافات عملا وارد دوره ای نوین از روابط تنگاتنگ گردند. در این حال جدا از دیدارهای همیشگی مقامات دو کشور چین با نیروهای مرزبان تاجیکستان همکاری کرده، کمک‌های مالی و فنی چشم‌گری را در جهت ایجاد و تقویت توانمندی‌های حفاظتی به تاجیکستان اهدا کرده‌ و با همکاری در ساخت مرکز آموزش مرزبانان تاجیکستان، تربیت کادرهای مرزبان تاجیک در دانشگاه های چین و ..گام های بسیاری را در افزایش روابط امنیتی و نظامی برداشته است. اخیرا نیز جدا از توافق سه جانبه تابستان امسال چین و تاجیکستان در جهت توسعه همکاری مرزی با افغانستان ، وزیر کشور تاجیکستان و وزیر امنیت چین نیز در زمینه های مبارزه با تروریسم ، افراط گرایی ، جدایی خواهی و قاچاق مواد مخدر میان دو کشور توافقنامه ای امضا کردند. گذشته از این نیز از آنجا که دو کشور مناقشه مرزی بر سر بخش شرقی تاجیکستان در گستره منطقه خودمختار بدخشان را پایان بخشیده و تاجیکستان 1112 کیلومتر مربع از قلمرو خود را درسال 2010  در اختیار چین گذاشت اینک دو کشور در بهترین دوران همکاری های امنیتی سیاسی از آغاز استقلال تاجیکستان هستند.

 

سوم : همکاریهای و روابط فرهنگی:

 

هر چند دامنه روابط فرهنگی چین و تاجیکستان به اندازه روابط سیاسی و اقتصادی گسترش نیافته و در حقیقت عواملی همچون نبود نژاد، دین و فرهنگ مشترک باعث و وجود چالش هایی برای روابط افزون فرهنگی شده است، اما دو کشور تلاش هایی نیز در افزایش روابط انجام داده اند. چنانچه افزایش تعداد کارگران چینی در تاجیکستان (که برخی تعداد آنها بالغ به 100 هزار نفر ارزیابی میکنند ) باعث افزایش نفوذ فرهنگی چین در تاجیکستان شده و زبان چینی در ردیف انگلیسی از زبانهای مورد توجه در این کشور گرفته است. در این حال باید توجه داشت که تعداد دانشجویان تاجیک نیز در دانشگاههای چین از 5 نفر در سال 1993 تا 15 هزار نفر فراتر رفته که این موضوع محرک جدیدی در افزایش روابط فرهنگی چین و تاجیکستان است.

 

 

 

چشم انداز رخداد:

 

اهداف چین از گسترش روابط با تاجیکستان:

 

نخست: چینی ها در واقع تلاش میکنند تا با حضور همه جانبه سیاسی، اقتصادی، امنیتی، نظامی و فرهنگی در چین عملا از تاجیکستان به عنوان دروازه مهمی برای ورود و نفوذ بیشتر در آسیای مرکزی استفاده کنند. بطوری که برخی مبارزه چین برای یافتن جایگاه مستحکمی در آسیای مرکزی را همانند تلاش‌های این کشور در آفریقا میدانند. در این راستا دولت پکن در تعقیب اهداف راهبردی خود در تاجیکستان تلاش دارد تا با افزایش میزان سرمایه گذاری و نفوذ سیاسی و اقتصادی تاجیکستان جای پای روسیه را در این کشور تنگ تر کند و مانع از حضور روز افزون  واشنگتن و ناتو در منطقه نیز گردد.

 

دوم: از آنجا که تاجیکستان و چین از اعضای سازمان همکاریهای شانگهای هستند، چین تلاش میکند چه در قالب  سازمان همکاری های شانگهای و چه در روابط دو جانبه دامنه نفوذ خود در تاجیکستان بالا برد. در این بین با توجه به سیاست خارجی توسعه گرای چین این کشور در کوتاه مدت به حضور و نفوذ بیش از اندازه اقتصادی خود تاجیکستان می اندیشد و در سپس در مرحله بعدی به حضور  سیاسی، فرهنگی و امنیت خود توجه افزون خواهد کرد.

 

سوم: استان های اقلیت نشین شمال باختری چین بویژه سینگ کیانگ در همسایگی آسیای مرکزی بود و پکن نیز در سالهای اخیر از افزایش حضور امریکا و ناتو در این منطقه نگران بوده است. در این حال حضور روز افزون اقتصادی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی چین در تاجیکستان جدا از افزایش وابستگی روزافزون و همه جانبه این کشور به چین باعث خواهد شد تا این امر مانع از افزایش نفوذ گسترده تر غرب در منطقه گردد. در کنار آن نیز جدا از افزایش امنیت نسبی خطوط واردات انرژی به چین، مبارزه با قاچاق مواد مخدر، جرم و جنایات و همچنین مهم تر از همه فعالیت گروه‌های تند‌رو اسلام گرا در امتداد مرز مشترک این کشور تحت مراقبت و محافظت مرزبانان هر دو کشور قرار می گیرد. در این بین باید توجه داشت این رویکرد باعث خواهد شد عملا دامنه نفوذ و تحریک استقلال طلبان اویغور و تندروان مسلمان در سینگ کیانگ در داخل چین و ارتباط آنان با گروهای تندرو آسیای مرکزی نیز کاهش یابد.

 

چهارم: اگر به موقعیت ژئوپلتیک تاجیکستان از دید چینی ها بپردازیم باید گفت با توجه موقعیت ژئوپلتیکی و استراتژیکی تاجیکستان چینی ها میکوشند تا با نفوذ و گسترش روابط با دوشنبه از این امر بیشترین استفاده را داشته باشد و ضمن افزایش نفوذ چند بعدی خود در این کشور و توجه به منافع ملی نیم نگاهی هم به حضور رقیبان منطقه ای همچون هند (که همکاری و و نفوذ خود را در تاجیکستان افزایش داده داشته) داشته و با توجه به نوع روابط دوشنبه با تهران و مسکو  و همکاری چین با دو کشور ایران و روسیه  نفوذ خود را در تاجیکستان در بخش های مختلف بویژه اقتصادی گسترش دهد.

 

 

 

اهداف تاجیکستان از گسترش روابط با چین:

 

نخست : در حقیقت مهمترین بخش روابط دو کشور تاجیکستان و چین را بخش اقتصادی تشکیل می دهد و اکنون نیز با توجه به فقر اقتصادی و نیاز فزاینده تاجیکستان به سرمایه گذاری اقتصادی، به ویژه در بخش انرژی این کشور می کوشد تا با سرمایه گذاری های افزون تر چین وضعیت اقتصادی تاجیکستان را بهبود بخشد و به افزایش قدرت ملی و کاهش وابستگی سیاسی و اقتصادی از کشورهایی نظیر روسیه کمک کند. در این راستا از آنجا که گسترش سرمایه گذاری چین در کشور پیامدهای منفی امنیتی و سیاسی کمتری نسبت به امریکا و روسیه در تاجیکستان داشته است دوشنبه تلاش میکند تا هم از با استفاده از امکانات چین از این امر بیشترین بهره بری را داشته و هم مسکو و واشنگتن را به افزایش سرمایه گذاری و حضور بیشتر اقتصادی در این کشور وادار کند. چه اینکه هر چند در گذشته اسناد زیادی برای همکاری در اجرای طرح های مشترک با دو قدرت امریکا و روسیه به امضا رسیده است، اما کمتر عملی در این زمینه انجام داده اند. امری که موجب استقبال بیش از حد دوشنبه از حضور اقتصادی چین در این کشور است.

 

 

دوم: در واقع حضور امنیتی و سیاسی و مهمتر از همه اقتصادی چین در تاجیکستان به دوشنبه فرصت میدهد که به نوعی توازن در رقابت های میان قدرت های بزرگ آمریکا و روسیه، دو بازیگر اصلی در صحنه آسیای مرکزی را در میزانی معین نگاه داشته و در عین حل با گسترش روابط با قدرت های منطقه ای همانند هند و ایران امتیازهای گسترده تری را از بازیگران مختلف دریافت کند.

 

سوم: از نگاه دوشنبه افزایش حضور اقتصادی چین در تاجیکستان به نوعی به خود کفایی اقتصادی کشور و رهایی از فشار های ازبکستان هم کمک میکند چنانچه در گذشته هم به دنبال گشایش راه دوشنبه-خاروغ-کولمه-قراقورم تاجیکستان تا اندازه ای از وابستگی ازبکستان در ارتباطات با کشورهای جهان رهایی یافت. اکنون نیز دوشنبه با توجه به توافق با چین در مورد اکتشاف نفت و گاز در این کشور ( بویژه در حوزه ای تازه کشف شده ) بر این امید است تا برای تأمین نیاز خود به گاز، وابستگی خود از همسایه غربی خود ازبکستان را کاهش دهد. همچنین با تشویق چین به اجرای خط لوله گاز ترکمنستان – تاجیکستان – چین از طریق خاک افغانستان، یا راه آهن ایران تا چین تا حد زیادی از حصر جفرافیایی و ژئوپلتیکی دور گردد.

 

چهارم: هرچند امتداد مرز میان دو کشور چین و تاجیکستان سخت و کوهستانی است، اما با توجه به توافق نامه مرزی دو کشور و حل اختلافات تاریخی دوشنبه اختلافات خود را با چین در مسائل مرزی پایان یافته ارزیابی میکند. یعنی با پایان ادعاهای سرزمینی چین در بدخشان دوشنبه براین امید است که با برقراری آرامش نهادینه شده ای در مرزهای کشور ثبات بیشتری در مناطق شرقی کشور برقرار شود. همچنین با پشتیبانی امنیتی و سیاسی چین از دوشنبه این کشور نیازمند افزایش حضور نظامی و دفاعی فزاینده در شرق تاجیکستان و دخالت این کشور در بخش های شرقی کشور و بدخشان نباشد. بنابراین این کشور بر این امید است که با بهره بری بیشتر از پتانسیل های چین در مبارزه با افراط گرایی، جدایی طلبی و تروریسم در کشور بویژخ بخش خاوری بدخشان تلاش کند. بخش هایی که همواره پناهگاه گروه های شورشی بنیادگرا و مخالف دولت بوده است.

 

 

Share