June 25, 2022 – 8:24 am | Comments Off on شیعیان افغانستان و طالبان؛ از تعاملات دو جانبه تا تهدیدات چند جانبه 

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح– IPSC

برای درک بهتر این موضوع که رابطه و تعامل دو جانبه میان جامعه «شیعیان» افغانستان و «طالبان» چه سمت و سوی خواهد گرفت لازم است در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اروپا, روسیه, گفتگو

چرا روسیه اوکراین را رها نمی کند؟ -گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور

نگارش در January 28, 2014 – 2:05 am
چرا روسیه اوکراین را رها نمی کند؟  -گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

نشست سران اتحادیه‌ی اروپا به منظور تلاش برای جذب شش جمهوری پیشین عضو اتحاد شوروی، روز پنج‌شنبه 28 نوامبر، در ویلینوس، پایتخت لیتوانی، برگزار شد و قرار بود اوکراین پیمان همکاری تجاری با اتحادیه‌ی اروپا را امضا کند، اما چند روز پیش از برگزاری اجلاس، ویکتور یانوکوویچ، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد: کیف به دلیل مشکلات اقتصادی، امضای موافقت‌نامه با اروپا را به طور موقت از برنامه خارج می‌کند. در این حال با وجود اینکه تحولات اوکراین و تظاهرات اعتراضی مردم این کشور وارد ماه دوم شده است.در همین راستا برای واکاوی بحران دامنه دار اوکراین گفتگویی با دکتر بهشتی پور کارشناس اوراسیا داشته ایم:

واژگان کلیدی: روسیه و اوکراین، بحران داخلی اوکراین، بحران در اوکراین، رقابت غرب و روسیه در اوکراین، آینده سیاسی اوکراین، تداوم بحران در اوکراین

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: علل تداوم بحران در فضای داخلی اوکراین چیست؟

در شرق اوکراینی عمدتا مراکز کشاورزی و غرب اوکراین هم عمدتا مراکز صنعتی  قرار گرفته است. در کشور چهل و هفت تا هشت میلونی نفری 17  را روس  تبار ها تشکیل میدهدند که در بخش شرقی اوکراین حضور دارند. این روس تبارها به روش اولی طرفدار و حامی نزدیکی روابط با روسیه هستند این موضوع از  ابتدا قابل مشاهده بود و در هر انتخابات احزاب روس گرا در مقابل احزاب طرفدار نزدیکی با غرب گرا بودند.  نقطه عطف اوکراین در سال 2004 بود که  تقلبی در انتخابات صورت گرفت و آقای یانوکوویچ که در حال حاضر رئیس جمهور  اوکراین است در آن زمان  متهم به تقلب شد دیوان عالی کشور رای به  تقلب داد و اشاره کرد باید انتخابات  تجدید شود اما این موضوع با  تظاهرات  گسترده مردم و کمک امریکا انقلابی رنگی همانند آنچه در گرجستان در 2003 شد. اما شرایط امروز  و به عبارتی  از آبان ماه  گذشته در اوکراین  بعد از اینکه اوکراین خواست پیمان همکاری تجاری با اتحادیه‌ی اروپا را امضا کند رخ داد. چند روز پیش از برگزاری اجلاس، ویکتور یانوکوویچ، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد: کیف به دلیل مشکلات اقتصادی، امضای موافقت‌نامه با اروپا را به طور موقت از برنامه خارج می‌کند. دو دلیل مهم  دولت در عدم امضا اینها بود. نخست اتحادیه  اروپا شرط کرده بود که اگر اوکراین  عضو اتحادیه گردد  باید حتما  قید عضویت در اتحادیه تجاری با روسیه را بزند و در اتحادیه روسیه، روسیه سفید و قزاقستان  عضو نگردد. این امر در حالی است که اوکراین  خیلی خیلی اهمیت دارد وزنه تاثیرگذاری در اتحادیه گمرگی و تجاری بین روسیه و دو کشور دیگر است و می تواند ارزش آن را  افزایش دهد. در واقع با مخالفت  اتحادیه اروپا در پذیرش فقط یک گزینه  رئیس جمهور کشور در انتخابی تاریخی قرار گرفت  لذا ترجیح داد که قرارداد با اتحادیه اروپا را امضا نکند لذا مخالفت ها و اعتراضها شروع شد و  شاهد دگرگونی ها و تظاهرات های مختلف در اوکراین بویژه در شهرهای مختلف بودیم. بعد هم ابعاد این موضوع گسترش پیدا کرد و  عملا خواسته ها بیشتر شد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رییس شورای اروپا با انتقاد از برخورد خشونت آمیز با معترضان اوکراینی، اعلام کرد وضع محدودیت برای معترضان، بحران این کشور را حل نمی کند. کمیسر امور توسعه اتحادیه اروپا با رییس جمهوری اوکراین و رهبران مخالف دولت این کشور دیدار و بر توقف درگیری ها در این کشور تاکید کردند. در این حال رویکرد کنونی اتحادیه اروپاو غرب در مورد اوکراین چیست؟

این بحران سه سطع دارد . نخست سطح داخلی و اوکراین است.دوم سطح منطقه ای این بحران بین  اتحادیه اروپا و  کشور اوکراین است .یعنی اهمیتی که اوکراین از نظر ژئوپلتیک برای اتحادیه اروپا دارد موجب شده اگر  اوکراین در اتحادیه اروپا عضو  گردد در بلند مدت این توسعه حوزه نفوذ  اتحادیه اروپا در مرزهای غربی  روسیه  بسیار  حائز اهمیت است .در  سطح بین المللی نیز این بحران  را می توان در رقابت های بین روسیه و امریکا دید. در این شرایط در داخل اوکراین به دلیل رقابت هایی که درسالهای اخیر بین  امریکا و روسیه در حوزه های مخلتف چون سوریه، ایران و ماجرای اوستیا جنوبی و آبخازیا رخ داده است و نوعی رقابت جدید بین روسیه و امریکا بوجود آمده است. یعنی حالت تعامل به رقابتی گسترده تبدیل شده است. بنابراین باید گفت اوکراین به تنهایی تصمیم گیر بحران نیست. به عبارت دیگر مسئله تنها به تصمیمات یانوکوویچ بسته نیست. درست است که وی و مخالفان وی باید در این مورد تصمین بگیرند، اما به دست خود تحت تاثیر تصمیم هایی هستند که اتحادیه اروپا و  غرب میگیرند. چنانچه رسما مقامات آلمانی  و فرانسوی در تظاهرات های مخالفان شرکت  کرده و از این امر حمایت میکنند. امریکایی ها هم به صراحت از این امر حمایت میکنند، لذا رقابت گسترده  است .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: از نگاه بسیاری بحران کنونی رقابت شدید غرب و روسیه برای جذب «کیف»  و تلاش دو اتحادیه‌ی روسی (اتحادیه‌ی گمرکی) و غربی (اتحادیه‌ی اروپا) برای همگرا کردن اوکراین با خود و رقابتی تنش‌آور بین روسیه و غرب برای به دنبال خود کشاندن اوکراین است. در این شرایط روس‌ها در قرارداد با کیف بستند پانزده میلیارد یورو از امکانات صندوق رفاه ملی روسیه را به اوکراین واگذار کردند. از طرف دیگر، این امر مورد توافق قرار گرفت که قیمت گاز برای کیف به طور موقت از بیش از 400 دلار به 5/268 دلار در هر هزار متر مکعب کاهش داده میشود. اما این گونه توافق‌ها، که مورد قبول کشورهای غربی نبوده و نیست. آیا ‌روسیه این توان و ابزار را دارد که برای جلوگیری از هم‌گرایی کیف و بروکسل،   رویکردهای سخت گیرانه ای در مورد اوکراین برگزیند؟

 روسها نگاهی تاریخی به اوکراین دارند و اساسا نمی توانند بدون اوکراین باشند. یعنی اوکراین هم نقش ژئوپلتیک  برای روس ها دارد و حائل بین  روسیه و اروپا است و ازطرف دیگر هم بزرگترین  خط لوله صادرات گاز  روسیه به اروپا از این کشور می گذرد و روسیه نمی تواند اوکراین را فراموش کند و نگاهی بی طرفانه ای به اوکراین داشته باشد. از سوی دیگر هم اوکراین  وابستگی شدیدی به اقتصاد روسیه دارد و سطح گسترده مبادلات  با روس ها دارد. لذا روسیه با همه امکانات خود وارد این ماجرا شده است تا اوکراین را به هر نحو ممکن حفظ و دولت طرفدار روسیه را در  کیف نگه دارد  و دوم اینکه در اتحادیه  گمرگی و   تجاری که قرار است بع  اتحادیه اوراسیا بدل شود حضور داشته باشد.       

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاهی جمعیت عمده‌ی مناطق شرقی و جنوبی اوکراین را روس‌تبارها تشکیل داده‌اند و مسکو در صورت لزوم، می‌تواند از آن‌ها به عنوان ابزار فشار استفاده کند. به دنبال برگزاری تظاهرات هواداران هم‌گرایی اوکراین با اروپا، مخالفین یانوکوویچ، از جمله ویتالی کلیچکو (حزب ضربه)، یولیا تیموشنکو (حزب میهن) و آلگ تیاک نیبوکا (حزب آزادی)، از رهبران غرب‌گرا هستند، متحد شده و خواستار استعفای دولت و برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری شده‌اند.در این بین سناریوهایی  مختلف برای اوکراین چیست؟

 سه سناریو را میتوان در مورد اوکراین متصور شد. نخست پیشنهاد یانوکوویچ و مشارکت مخالفان در سطح نخست وزیر و وزیر کشور و وزیران کلیدی در کابینه است و  دوم اینکه گستردگی تظاهرات به گونه ای باشد  که منحر به آن گردد که یانوکوویچ  در نهایت تن به انتخابات جدید دهد و در این انتخابات هم  پیروز گردد. فرض سوم این است در نهایت   انتخابات بزگزار گردد  اما آقای یانوکوویچ شکست خورد و احزاب مخالف از جمله خانم  تیموشنکو در انتخابات پیروز گردند. اگر این امر رخ دهد اوکراینی به تحولات جدیدی رسیده است اگر چه ما  نمی توان نام این امر را انقلاب گذارد بلکه  تغییر دولت است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روس‌ها خشنود از تحولات اخیر صحنه‌‌ی بین‌الملل، از جمله مسائل سوریه (عدم حمله‌ی نظامی آمریکا به دمشق) و اگر دومین پیروزی دیپلماتیک خود را به دست نیاورند آیا اگر بحران کنونی تشدید شود و طرفین مناقشه به توافقی نرسند، احتمال تقسیم کشور وجود دارد؟

فرض تجزیه اوکراین خیلی دور  و زیر 5 درصد است چرا که  سرنوشت غرب و شرق اوکراین به هم گره خورده است. یعنی درست است که اختلافات شدیدی بین جناح های اوکراینی وجود دارد اما به گونه ای  به هم نزدیک هستند و از نظر تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و ژئوپلتیتیک به هم گره خورده اند. در این حال اگر  به دو بخش تقسیم گردند و یا تجزیه گردند وضعیتی به مراتب بدتر خواهد داشت. لذا فکر نمی کنم  عقلای اوکراین و رهبران احزاب به سمت تجزیه کشور روند.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share