December 1, 2022 – 3:57 am | Comments Off on سیاست آمریکا در قبال غرب آسیا؛ منافع و پیشران‌ها

دکتر محمد مهدی مظاهری
استاد دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح– IPSC
بعد از جنگ جهانى دوم، ایالات متحده سیاست انزواطلبی (دکترین مونروئه) را کنار گذاشت و رویکرد مـداخـله جـویـی فعال در امور بین الملل را در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

پیروزی مرسی و پیامدها و چالشهای داخلی مصر نوین -گفتگو با دکتر محمد صالح صدقیان مدیر مرکز عربی مطالعات ایرانی

نگارش در July 12, 2012 – 3:07 pm
پیروزی مرسی و پیامدها و چالشهای داخلی مصر نوین  -گفتگو با دکتر محمد صالح صدقیان  مدیر مرکز عربی مطالعات ایرانی
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

پیروزی محمد مرسی بر احمد شفیق فرمانده سابق نیروی هوایی و آخرین نخست وزیر مبارک، با استقبال گسترده همراه شد و اخوان المسلمین بعد از 84 سال فعالیت پنهانی و در داخل زندان ها، بیش از هر زمان دیگری به رویای ویژه خود نزدیک شده است. این امر در حالی است که محمد مرسی باید با چالش هایی گوناگونی در صحنه ی سیاسی مصر روبرو گردد. در این بین برای بررسی بیشتر چالش های داخلی فراروی مرسی به گفتگویی با دکتر محمد صالح صدقیان مدیر مرکز عربی مطالعات ایرانی و کارشناس جهان عرب پرداخته ایم:

کلید واژگان: مرسی، پیامد، چالشهای داخلی، ارتش، اقتصاد، اخوان المسلمین


مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین پیامدهای پیروزی مرسی در صحنه داخلی مصر چیست؟

آنچه بعد از سرنگونی مبارک در مصر رخ داد رخ داد بسیار مهمی در جهان عرب بود. مصر مهمترین کشور عربی از نظر تاریخی، سیاسی، موقعیت ژئوپلیکی است و ما عملا بعد از مصر کشوری عربی دیگری را نداریم که بتواند رقیب مصر در  این حوزه ها باشد.  نخستین قراردادی که بین  اسرائیل و یکی از کشور های عربی امضا شد با مصر بود که همه و همه نشان از موقعیت ویژه مصر دارد. رخداد ها کنونی ای که بعد از سرنگونی مبارک در مصر رخ داده است (چه با نظر امریکایی ها و چه بدون  نظر و نگاه آنها) مسئله ای بسیار مهم در تاریخ معاصر جهان عرب است. حتی شاید بتوان انعکاس و پیامدهای رخداد های کنونی در مصر را در پنج یا ده سال  آینده جهان عرب شاهد بود. چرا که رخداد های کنونی بسیار مهم است.

 بعد از سرنگونی مبارک گذشته از مشکلات انتخابات و اینکه حزبی که دو  سال پیش غیر قانونی بوده و اکنون یکی از شخصیتهای این حزب به قدرت رسیده است ماهیتا قابل تامل است. چرا که اخوان المسلمین هم حزب کوچکی نیست و باید این حزب را حزبی فرا منطقه ای دانست و اخوان در بیشتر کشورهای عربی  نفوذ داشته و به نوعی ما میتوانیم تشکیلات گسترده اخوان المسلمین را ببینیم. یعنی در کشور های عربی سوریه، لبنان، فلسطین، و.. کشورهای عربی همه و همه دارای تشکیلات اخوان المسلمین هستند و  حتی ما در اروپا نیز این حزب را  داریم. در این حال اهمیت اینکه نامزدی از نامزدهای اخوان در مصر به قدرت میرسد قابل بحث است و  باید همچنان منتظر بود و دید که انعکاس این پدپده و  رخداد مهم را دید. یعنی در مقام مقایسه انقلاب اسلامی ایران در منطقه و  جهان تاثیراتی داشت و به نظر من پیروزی مرسی در مصر اولین اتفاق مهم بعد از  پیروزی انقلاب اسلامی در ایران است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: محمد مرسی درحالی کرسی ریاست جمهوری را در مصر تحویل گرفته است که شورای نظامی برای ادامه حاکمیت خود بر مصر، قبل از پایان دور دوم انتخابات با صدور متمم قانون اساسی موقت، اختیارات رییس جمهور را محدود کرده و بر اساس متمم قانون اساسی موقت، چهار مورد مهم از اختیارات رییس جمهور جدید مصر سلب می شود. در این حال رویکرد  مرسی در برابر نظامیان چگونه خواهد بود؟

من معتقدم که در بهار عربی و سرنگونی حسنی مبارک به نوعی امریکایی ها دخالت داشتند و حسنی مبارک هم تاریخ مصرفش گذشته بود. لذا من فکر میکنم که امریکایی ها هم پشت پرده سرنگونی مبارک حضور داشتد. اکنون باید از شورای عالی نظامی به عنوان  دست امریکایی ها در مصر نام برد شورای عالی نظامی در این 16 ماه گذشته تلاش بسیاری به انجام رسانده است  و من احساس میکنم که امریکا تلاش میکند از راه  شورای عالی نظامی کنترل اوضاع در مصر را به دست گیرد.  یعنی من بعید میدانم  که مصر به اهمیتی که دارد با ارتباطی که با  اسرائیل داشت و قرارداد کمپ دیوید به سادگی از سوی امریکا ها رها گردد و کنترل نشود. در این راستا من به دنبال دستهای پنهان امریکا در رابطه با تحولات اخیر می گردم. یعنی هر چند شاید اطلاعات دقیق امنیتی در این مورد وجود نداشته باشد، اما بعید میدانم که اسرائیل و یا  امریکا از تحولات کنونی در مصر به سادگی دور روند. در این حال آینده  نظامیان در مصر و رابطه آنان با  رئیس جمهور را باید به گونه ای دانست که  گفت بعید است که نظامیان به سادگی صحنه را خالی کنند . 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رویکرد های اخوان و  مرسی در قابل نظامیان چگونه خواهد بود و  از چه ابزارهای می توانند بهره برند؟

باید توجه داشت که در وضعیت کنونی مصر  قانون اساسی ای وجود ندارد و این امر خود  مساله ای مهم است. گذشته از این صلاحیت رئیس جمهور چیست؟ آیا نظامیان قدرت را را از دست داده اند؟ در پاسخ باید گفت نظامیان همچنان در قدرت حضور دارند و خود نظامیان هستند که به رئیس جمهور صلاحیت می دهند.  قابل توجه است که سوگند رئیس جمهور هم باید مد نظر باشد. یعنی زمانی که مرسی  سوگند می خورد،  به چه چیزی سوگند میخورد؟ به کدام قانون اساس سوگند میخورد و کدام قانون اساسی را رعایت میکند؟  همچنین در جلو چه نهادی سوگند میخورد؟  یعنی در حالی که پارلمان منحل شده و قانون اساسی وجود ندارد و عملا  نقش این دو را  نظامیان بازی میکنند. من  فکر میکنم  انحلال پارلمان توسط نظامیان و همچنین عدم و جود قانون اساسی در مصر رفتاری حساب شده برای حفظ قدرت در مصر  و کنترل مسائل این کشور توسط شورای نظامی برای در دو سال آینده است . اما اینکه بعد از دو سال چه خواهد شد قابل پیش بینی دقیق نیست. در این بین نیز باید اشاره کرد که  اگر رفتاری انقلابی انجام میگرفت قطعا رابطه با اسرائیل قطع میگشت ولی به طور قطع شورای نظامی این امر را قبول نمی کند. چرا که اکنون امنیت در مصر در دست ارتش است تا رئیس جمهور .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان گفت قدرت ریاست جمهوری مصر در کوتاه مدت به نوعی سمبلیک و نمایشی است ؟

در واقع قدرت همچنان در دست نظامیان است و آنان به مدیریت امور پرداخته اند. در این حال هر چند مشخص نیست در سالهای آینده چه اتفاقی در مصر رخ  دهد، اما حداقل از اکنون تا زمان نوشتن قانون اساسی و انتخابات پارلمانی در مصر  مدیریت امور  عملا بر عهده  شورای عالی نظامیان است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:اگر به نقش تاثیرگذار گروه هایی مانند  سلفیها در مصر  و حمایت آنها از مرسی بپردازیم، رابطه آینده اخوان و سلفیها به چه سمت و سوی خواهد رفت؟

 گروه های اسلامی در مصر  در انتخابات ریاست جمهوری این کشور یک راه داشتند و بین احمد شفیق و مرسی به ناچار باید یک گزینه را انتخاب میکردند . در این حال اگر سلفی ها به سمت احمد شفیق می رفتند پایگاه خود را از دست میداند، لذا باید به سمت مرسی میرفتند. اکنون هم با توجه به اینکه به گونه ای پایگاه ریشه ای آنها اخوان بوده، منشا حرکت سیاسی آنها اخوان بوده  و از زمان حسن البنا و سید قطب به نوعی با اخوان مرتبط هستند، به نظر من رابطه آینده این دو جریان بد نخواهد بود. چرا که باید در نظر داشت که طرف مقابل این دو جریان قدرتمند است. یعنی جبهه ی لیبرالیسم و یا جبهه غربگراهاه و.. (آنچه در مصر فلول نامیده میشود) قدرتمند است و بی شک سلفی ها با اخوان المسلمین بهتر می توانند کارکنند است تا طرفداران مبارک و.. یعنی هر چند ممکن است اختلافاتی بین اخوان و سلفیها وجود داشته و درگیریهایی نیز وجود داشته باشد، اما نمی توان همکاری سلفی ها با سکولارها و جبهه غرب گراها در مصر را پذیرفت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در چند سال گذشته اقلیت قبطی ها  درگیریهای زیاید با مسلمانان در اسکندریه و  استان های جنوبی داشته اند. در این حال در چشم اندازی کوتاه مدت آیای میتوان گفت با توجه به نوع سیاست گذاری اقلیت قبطی خارج از کشور و  مرسی روابط اخوان و قبطی ها به واگرایی بیشتری منتهی گردد؟

 من بعید می دانم که مسائل زمان حسنی مبارک بین قبطی ها مسلمانان تکرار گردد. چرا که  اوضاع آن زمان و درگیری ها حالتی واقعی نبود و بیشتر مصنوعی بود و نیرو های  امنیتی مبارک در  این  درگیریها دخیل بودند. یعنی در حالی که در شرایط آن زمان امنیت مصر و تسلط کامل امنیت به اوضاع چرا چنین رخداد های رخ می دهد (در زمان مبارک کلیسا آتش میگرفت و یا اینکه دختر تازه مسلمان شده و یا فرد تازه قبطی شده کشته میشد.) یعنی چرا در آن زمان که نیروهای امنیتی مصر  قدرتمند بود این اتفاقات رخ  میداد اما در 16 ماه گذشته و عدم امنیت کامل در مصر  این رخداد ها  تکرار نشد ؟ بنابراین در پاسخ باید گفت مسائل و مشکلات بین مسلمانان و قبطی ها در  دوران مبارک ساخته شده و تصنعی از سوی مبارک بود. گذشته از این در اندیشه اخوان و همچنن سید قطب و حسن البنا نگاهی القاعده ای وجود ندارند و این اندیشه با حاکم  ظالم مشکل دارد تا غیر مسلمان از جمله قبطی ها . یعنی من ایجاد چالش و درگیری بین قبطی ها و اخوان را تصور نمی کنم. اکنون هم احتمال اینکه یکی از معاونان مرسی قبطی باشد وجود دارد. لذا به نظر میرسد باید گفت هر چند در شرایط کنونی هم در اردوگاه مسلمانان و هم قبطی ها عوامل تحریک زایی برای تنش افزایی وجود دارد. اما امکان افزایش درگیری و تنش با قبطی ها وجود ندارد و اگر چنین احساسی وجود داشته باشد تحت تاثیر عوامل و بازیگران خارجی خواهد بود.  

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:راهکارهای دولت مرسی در زمینه اقتصادی چگونه خواهد بود و آیا این امر پاشته آشیل اقتصاد مصر در دوران ریاست جمهوری مرسی نخواهد بود؟

در واقع شرایط اقتصادی مصر وضعیت حادی دارد و نگرانی های بسیاری در مورد وضعیت آینده اقتصاد مصر  وجود دارد. چرا که کمک هایی که اکنون مصر اکنون دریافت میکند از چهار منبع تامین می شود. نخست گردشگری که کفاف اقتصاد مصر را نمیکند. دوم کمک های سالیانه امریکا به اقتصاد مصر که حدود سه میلیار دلار است. این کمکها هم  کفاف اقتصاد و جمعیت زیاد مصر را نمی دهد. سوم تولید ملی و داخلی این کشور  است. اما آن هم به تنهایی مشکلات مصر را برطرف نمیکند. چهارم کمک های کشورهای عربی خلیج فارس است. در این حال هر یک از این عوامل دخیل در اقتصاد مصر به تنهایی نمی تواند مشکلات  اقتصادی مصر را حل کند. چرا که فقر و  بدختی در مصر گسترده است و چهار  عامل بالا در کنار هم میتوانند تا حدی مشکلات این کشور را حل کنند. در  این حال در بیشتر عوامل یاد شده نقش نیروهای خارجی مشخص است. مثلا درحوزه گردشگری مصر (که  بسیار هم برای مصر مهم است) تنها یک بیانیه از سوی  وزارت خارجه امریکا کافی است صادر شود و توصیه شود که شهروندان امریکایی به مصر نروند. امری که تاثیر گسترد ه ای در گردشگری مصر دارد. چرا که گردشگران غربی سهم بسیاری در گردشگری مصر دارند. لذا این امر خود  نقطه ضعفی برای مصر است .  گذشته از این کمکهای امریکا هم خود مشکلی دیگر برای اقتصاد مصر است .در این حال  هر چند کشورهای  عرب خلیج فارس سرمایه گذاری و کمک زیادی به مصر میکنند اما خروج این سرمایه گذاری ها و کاهش کمکها می تواند ضربه ای مهم به مصر باشد. در  این راستا نگرانی من این است که نقش متغیر اقتصادی در روابط جدید نظام مصر نقش مهم و اصلی را داشته باشد. در این میان اگر دولت مرسی بتوان مشکلات اقتصادی را در مصر حل کند، نظم اقتصادی مصر را به شکلی سرو سامان دهد، مشکلات فقر و  بیکاری سامان داده و به توزیع ثروت عادلانه کمک کند میتواند کار بزرگی در راه موفقیت های داخلی و خارجی خود انجام دهد .

 

Share