June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, خلیج فارس, گزیده ها, گفتگو

پیروزی روحانی و نقش متغیر فردی در چالشهای فراروی سیاست خارجی ایران -گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا آینده پژوه و کارشناس مسائل بین المللی

نگارش در June 18, 2013 – 3:34 am
پیروزی روحانی و نقش متغیر فردی در چالشهای فراروی سیاست خارجی ایران  -گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا   آینده پژوه و کارشناس مسائل  بین المللی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

با پایان یافتن کار رای شماری یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری جناب آقای دکتر حسن روحانی به عنوانرییس جمهور آتی ایران انتخاب شد. حسن روحانی مذاکره کننده هسته ای سابق ایران به عنوان رئیس جمهورجدید با حضور گسترده مردم در انتخابات ریاست جمهوری می تواند فصلی جدید را در معادلات سیاسی خارجیتهران رقم زند. وی نزدیک به 19 میلیون رای را از میان 37 میلیون رای از آن خود کرد. در این بین برای بررسی بیشتر نقش متغیر فرد بر سیاست خارجی و همچنین نوع فرصتها و چالش های فراروی دولت آتی به گفتگویی بادکتر مهدی مطهرنیا کارشناس مسائل بین المللی پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: انتخابات ریاست جمهوری، رئیس جمهور منتخب ایران، چالش های روابط ایران باغرب، واگرایی در روابط ایران با کشورهای غربی، روابط ایران با کشورهای غربی، ایجاد اجماعمنطقه ای بر ضد ایران، رویکرد ایران هراسی

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به نقش و متغیر فرد در سیاست خارجی توجه کنیم این متغیر تا چه میزانی در سیاست خارجی آینده دولت ایران تاثیر گذار است؟

برای پاسخ گفتن به این پرسش باید تاثیر متغیر فردی و تیم کاری در عرصه کاری در عرصه سیاست خارجی توجه کنیم. جناب دکتر حسن روحانی دارای ویژگی هایی تعریف شده و قابل توجهی هستند و بر اساس همین توجه بودکه اقشار مختلف مردم بویژه نخبگان و روشنفکران اجتماعی به سمت و سوی ایشان توجه کردند و تحرکاتهمین گروه ها برای ایجاد فضای مثبت رای در بین توده های  مختلف مردم بود رئیس جمهور منتخب با رایی بالانسبت به رقبا در عرصه ریاست جمهوری به پیروزی رسید. در چنین فضایی انتخابات توانست تاثیر خود را بر بازار و اقتصاد و همچنین منطقه و نظام بین الملل بر جای گذارد.

متغیر فردی یا شخصیت جناب روحانی و جریان سیاسی حمایت کننده از او که پیوندی بین نیروهای اجتماعی و بخش میانه رو در قدرت سیاسی را به همراه داشت منجر به این امر شد که نگاه جامعه بین المللی به شخص رئیس جمهور در ایران و پیامدهای موفقیت وی در کسب کرسی ریاست جمهوری دوره یازدهم نگاهی بسیار مثبت وهمراه با فضا سازی ای مطلوب باشد. چنانچه هم اکنون ما شاهد پیام های تبریک برای شخص رئیس جمهورمنتخب و موضع گیری کشورهای عربی و دولت های اروپایی با توجه به سوابق آقای روحانی هستیم. در مجموع یکی از پیامدهای بسیار مهم انتخابات ریاست جمهوری سال 1392 انتخاب شخصیتی است که در عرصهسیاست خارجی، دیپلماسی ایران و پرونده هسته ای و پرونده هایی که در ارتباط با ایران در نظام بین المللی مطرح است و بویژه در مسائلی چون سوریه و تشکیل دولت خودگران فلسطین رویکرد هایی را ایجاد کند که بتواند مقدمه حضور جدی تر ایران در تصمیم سازی ها و تصمم گیری های بین المللی گردد.

جناب روحانی هم لباس روحانیت به تن دارند و هم عضو مجلس خبرگان رهبری هستند. عضویت وی در این مجلس و پایگاه روحانی در نظام جمهوری اسلامی ایران (که گفتمان اسلامی را در چاچوب احکام فقهی برای اداره امور کشور توصیه میکند) منجر  میشود که متغیر فردی وی بتواند قدرتمندانه تر به تصمیم گیری بپردازد. یعنی وی با وجود اینکه نماینده جریان اعتدالی و اصلاح طلب و ائتلاف اعتدالیان و اصلاح طلبان در انتخابات کنونی بوده در پایگاه سنتی روحانیت نیز از اعتبار بالایی برخودار است و این اعتبار بالا با توجه به ارتباط منطقی سیاست داخلی و سیاست خارجی می تواند در عرصه سیاست خارجی نقش متغیر فردی قدرتمندانه تری را به میدان آورد. از سوی دیگر نیز دکتر روحانی تحصیل کرده حقوق است و توانسته دکترای حقوق خود را از کشوری مطرح در نظام بین الملل یعنی انگلستان اخذ کند. وی شخصی حقوقدان است و می تواند به عنوان یک حقوق دان در عرصه سیاست خارجی در زمینه های گوناگون تصمیم گیری کند که امتیاز دیگری در تاثیر گذاری متغیر فردی درعرصه سیاست خارجی است. از سوی دیگر یکی دیگر از وجوه قدرتمندی متغیر فردی روحانی این است که دکتر روحانی در فضایی وارد عمل میشوند که صبغه کار سیاسی و امنیتی در ارتباط با پرونده هسته ای دارند. وی مذاکره کننده ارشد بوده و در سطحی بسیار بالا با وزیران کشورهای اروپایی در زمینه پرونده هسته ای ایران وارد مذاکره شده و به عنوان شخصیتی متین و موقر مورد شناسایی آنان قرار گرفته است.  امری که میتواند از یک سو با تمام وجود از حقوق ایران در پرونده هسته ای و دستیابی به انرژی  هسته ای صلح آمیز دفاع کند و از سویی نیز در پی ایجاد اعتماد بین المللی برای ایران و تضمین های مورد لزوم در جهت دستیابی بهانرژی هسته ای باشد. سابقه دکتر روحانی در این زمینه از اهمیتی بسزا برخودار است. وجهی دیگر متغیر فردیروحانی سابقه انقلابی  وی در ارتباط با انقلاب اسلامی و حفظ آن است. روحانی جزو نادر نامزدهایی است که در عرصه تحرکات انقلابی از پیشینه طولانی و روشن برخودار است. وی نخستین کسی است که معمار کبیر انقلاب اسلامی را امام خطاب کرد و  به عنوان روحانی ای انقلابی در عرصه حضور یافت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین چالش های منطقه ای فراروی  سیاست خارجی رئیسجمهور منتخب آقای دکتر روحانی چیست؟

مهمترین چالش های سیاست خارجی را باید در دو بعد منطقه ای و بین المللی مورد توجه قرار داد. در بعد منطقه ای اولویت تحرک در ارتباط با سوریه خواهد بود. امروزه سوریه در بافت موقعیتی بسیار حساسی قرار دارد و امریکا با توجه به تحرکات ارتش سوریه در ماه های اخیر، موفقیت های آن، فضا سازی برای کنفرانس ژنو دو و برداشتن موانع قانونی برای ارسال اسلحه به مخالفان اسد در یک بافت موقعیتی و تاریخی در ارتباط با تصمیم گیری برای آینده سویه عمل میکند. در این چارچوب باید توجه داشت که سیاست های ایران در مورد سوریه مورد توجه است. آنچه مسجل است ایران در سوریه دارای رویکرد مشخصی است که سطح اصطکاک ایران با نظام بین الملل و بازیگران اصلی آن را بسیار بالا برده است. در این حال باید ایران از این فرصت تازه بهره گیرد تا به گونه ای طراحی سیاست  خارجی خود را با هماهنگی مقام معظم رهبری به پیش برد تا در عین حفظ سوریه در چارچوب خط مقاومت هزینه های ملی ایران در محیط سوریه را تا سر حد ممکن پایین آورد. ایران باید بتواند با کمترین هزینه ها بیشترین منافع را در سوریه به دست آورد. در کنار این تشکیل دولت خودگران فلسطین نیز مطرح است که با هماهنگی فتح و حماس روبرو است و باید مورد توجه ایران باشد. چالش دیگر نوع برخوردی است که غرب در چارچوب مساله سوریه با حزب اله دارد. حزب اله جایگاه ویژه ای در معادلات منطقه ای ایران دارد. در این زمینه با توجه به پیش بینی هایی که میتوان در ارتباط با تحت فشار قرار دادن حزب اله در آینده بسیار نزدیک مورد توجه قرار داد دستگاه سیاست خارجی جناب آقای روحانی باید سناریوهای گوناگونی را تنظیم تا در چاچوب این سناریوها بتواند با کمترین هزینه ها در این زمینه رویکردهای حمایتی خود را از حزب اله با ادبیاتی مدبرانه و رویکردهای هوشیارانه به سرانجام رساند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین چالش های بین المللی فراروی سیاست خارجی رئیسجمهور منتخب آقای دکتر روحانی چیست؟

در بعد بین المللی مهمترین چالش موجود فراروی سیاست خارجی دکتر روحانی مساله پرونده هسته ای  است. با موفقیت وی نگاه به وی بسیار مثبت است. وزیران خارجه کشورهای بزرگی مانند امریکا، فرانسه و… در اینزمینه بازتاب های مثبتی را نشان داده اند. همان گونه که جناب روحانی پس از پیروزی بیان کردند منتظر هستند که نحوه برخورد آنها با حضور ملت ایران در صندوق های رای و پیام روشن مردم ایران به جهان را  ببیند. دولت آینده ایران نیز باید آمادگی خود را برای انجام اقدام مثبت در این زمینه به انجام رساند. اکنون نیزآنچه دیده میشود برخورد مثبتی است که در  فضای کنونی در نظام بین المللی وجود دارد. یعنی فرصت هاهمواره وجود ندارد و باید دولت آینده از فرصت موجود و فضای ناشی از حضور حماسی مردم در انتخابات 24 خرداد بهره گیرد و به سرعت و با دقت تمام به گونه ای که هم به اصول و ارزشهای برخاسته انقلاب و منافع ملی ایران و ملت شریف ایران ضربه نخورد و هم در چاچوب این منابع با کمترین هزینها به بیشتری فایده هم دست یابد برنامه هایی تنظیم شده و مدونی را در چاچوب سیاست خارجی عرضه و به تصویب رساند و در این عرصه فعالانه وارد عرصه عمل گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا پرونده حقوق بشری ایران نیز همچون پرونده هسته ای چالشی مهم فراروی دولت آینده است؟

کاهش مساله توجه به پرونده حقوق بشری ایران چالش دیگر است. آنچه در ایران امروز رخ داده می تواند زمینه سازی مناسبی برای حل پرونده دوم بعد از هسته ای یعنی پرونده حقوق بشر برای ایران باشد. یعنی در سالهایگذشته و بعد از انتخابات 88 به موازات پرونده هسته ای زمینه های مطرح شدن پرونده حقوق بشری ایران فراهمشده است. اما اکنون با انتخابات و نمایش اسلام دمکراسی در ایران و ایجاد فضایی برای احیا رای و اعتماد به مردم می توان از این امر بهره برد. یکی از مسائلی که میتواند موجب قدرت مند تر شدن بیشتر دولت آقای روحانی در آینده در سیاست خارجی گردد نوع برخورد دولت جدید با فعالان سیاسی در داخل کشور و ایجاد فضای مناسب در ارتباط با آزادی های مردم بنا به قانون اساسی خواهد بود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: فرصت های فراروی سیاست خارجی دکتر روحانی چگونه مورد تحلیل و بررسی شما قرارمی گیرد؟

جدا از نقش متغیر فردی ساختار سیاست خارجی و تیمی که در این زمینه فعال خواهد شد مهم خواهد بود. جناب دکتر روحانی در عرصه سیاست خارجی یکی از مهره های بسیار موثر و دارای پیشینه ای قوی است. اما انتخاب وزیر امور خارجه، دبیر شورای امنیت ملی، تیمی که در وزارت خارجه با آن همکاری میکند و بهرگیری از نخبگانی که در این زمینه فعال هستند مهم است.  وزارت خارجه کشور یکی از مهمترین وزارت خانه های کلیدی است.یعنی وزارت خارجه در کنار وزارت کشور اطلاعات و دفاع از اهمیتی مهم در سیاست خارجی برخودار هست واین چهار وزارت خانه بر سیاست خارجه تاثیر میگذارند. وزارت کشور می تواند با برخوردی که در داخل کشور با مردم و برآورده ساختن نیازهای مردم و رضایت مندی آنان در چاچروب برخوردهای بوروکراتیک و دیوانسالارانه در مناطق جغرافیای گوناگون انجام میدهد در رضایت مندی  مردم از حکومت موثر باشد. هر چه رضایت مندی مردم از حکومت بیشتر باشد توان دیپلماتیک یک کشور در جهت رسیدن به اهداف تعریف شده در سیاست خارجی هم بالا می رود. یعنی اگر هماهنگی در وزارت کشور وجود داشته باشد می تواند در سیاست خارجی موثر باشد.بنابراین یک از مسائل مهم تشکیل تیمی قوی در وزارت خارجه، اطلاعات و بهره گیری  از نخبگان در وزرات دفاع و کشور است. هر چه  این  وزارت خانه ها منسجم تر و هماهنگ تر و با ادبیاتی تعریف شده واحدتر و همگراتر درسیاست خارجی به بیان دیدگاه ها بپردازند موجب افزایش قدرت و توان ملی می شود. یعنی انتخاب وزیر خارجه،دبیرشورای امنت ملی و ایجاد هماهنگی می تواند از بروز اختلالاتی که در مناظره سوم رخ داد جلوگیری کند و با فضاسازی مناسب قدرت تاثیر گذاری دولت ایران در سیاست خارجی را فراهم کند.

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share