آذر ۱۰, ۱۴۰۰ – ۷:۴۱ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

تجاری‌سازی پررونق فضا و اتکای اقتصاد جهانی به سیستم‌های مبتنی بر فضا، درگیری آشکار در ماورای جو زمین را بسیار پرهزینه می‌سازد. فلزات کمیاب و سایر مواد …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » قفقاز, گفتگو

نگاه تل آویو به قفقاز جنوبی جنوبی – گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور کارشناس و تحلیلگر مسائل قفقاز

نگارش در خرداد ۸, ۱۳۹۱ – ۲:۳۱ ب.ظ
نگاه تل آویو به قفقاز جنوبی جنوبی – گفتگو با دکتر حسن بهشتی پور  کارشناس و تحلیلگر مسائل قفقاز
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

دو دهه از استقلال جمهوری های قفقاز جنوبی میگذرد و در این دوره اسرائیل کوشیده است تا روابط خود را با سه کشور این منطقه یعنی آذربایجان، ارمنستان و گرجستان گسترش بخشد. در این بین دریک سال گذشته نیز شاهد تحرک های گسترده ای ازسوی تل آویودراین منطقه بوده ایم. در این راستا برای بررسی بیشتر روابط جمهوری های سه گانه قفقاز جنوبی با اسرائیل به  گفتگویی با دکتر حسن بهشتی پور از متخصصان منطقه قفقاز نشسته ایم:

واژگان کلیدی: قفقاز جنوبی، اسرائیل، توسعه، روابط ، نظامی ، سیاسی


مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به پیشینه تاریخی روابط  یهودیان شوروی سابق بویژه جمهوری های قفقاز جنوبی با اسرائیل این متغیر چه تاثیری در نگاه تل آویو به این منطقه دارد ؟

  باید توجه داشت که راهبرد اساسی اسرائیل درسال های پس از موجودیتش، گردآوری یهودیان سراسر جهان در فلسطین اشغالی بوده است. یکی از مراکز مهم یهودیان جهان هم درمجموعه جمهوری های شوروی سابق بوده و بخشی مهمی از آنها هم درقفقاز جنوبی بوده اند. بنابراین اسرائیل تلاش کرده است به گونه ای رفتار کند که مزیت هایی را برای مهاجرت یهودیهای قفقازجنوبی ایجاد کند. البته این روند مهاجرت بعد از فروپاشی شوروی سرعت گرفته و یهودیان برخی از جمهوریها به اسرائیل رفتند. هر چند با توجه به مشکلات و کمبود ها و برخوردهای منفی با آنها از جمله آنکه شهروند درجه دوم شناخته می شدند و به اذعان خود آنان در مقالات و روزنامه ها ی اسرائیل ، روند مهاجرت معکوس هم وجود داشته و این امر در مورد روسیه و اوکراین بیشتر رخ داده است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در بررسی روابط  نوع نگاه اسرائیل  به جمهوری های های قفقاز جنوبی  چه متغیر های اصلی استراتژیکی قابل ذکر است؟

اسرائیل به دلیل نامشروع بودن حاکمیت خود تلاش می کند با ترغیب کشورهای دیگربه توسعه مناسبات خود با دولت تل آویو، به نوعی مشروعیت سیاسی درسطح بین المللی برای خود ایجاد کند. درهمین راستا، اسرائیل این سیاست را درسالهای اخیر در آفریقا، امریکای لاتین وجمهوری های شوروی بویژه درقفقاز جنوبی پیگیری کرده است. جدا ازاین هدف که مشروعیت بخشیدن به حکومت غیر قانونی است هدف دوم نیز کوچ دادن  یهودیان پراکنده به فلسطین اشغالی  است. در این حال تلاش شده است تا تعدادی از یهودیان با نفوذ را در قفقاز جنوبی بویژه در جمهوری آذربایجان باقی گذارند تا نقش لابی اسرائیل را تثبیت و موقعیت اسرائیل را در این منطقه راهبردی  تقویت کنند.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نگاه اسرائیل به جمهوری های قفقاز جنوبی در واقع دلایل اهمیت اقتصادی این جمهوری های برای اسرائیل چیست؟

باید توجه داشت که صهونیست ها در سراسر دنیا هم در دو بخش تاثیرگذار اقتصادی یعنی بانک ها و رسانه ها  نفوذ گسترده ای دارند. همچنین منافع اقتصادی یکی از مهم ترین انگیزه های آنها برای حضور در قفقازجنوبی تلقی میشود. بسترهای قفقاز جنوبی موجود اقتصادی در این منطقه بویژه در عرصه های  نفت و گاز قابل توجه است. اسرائیل هم به خوبی دریافته برای گسترش نفوذ و تثبیت منافع از انگیزه های فردی رهبران و حاکمان کشورهای میزبان به خوبی بهره گرفته است. خط مشی اسرائیل در این سالها از یکسو استفاده از موقعیت سرمایه گذاران یهودی مقیم در این کشورها بوده و از سوی دیگر دادن امتیازهای محدود به مسئولین دولتی و گرفتن امتیازهای بلند مدت و گسترده در آن کشورها بوده است تا بتوانند به نوعی نفوذ خود را در این کشورها توسعه دهند. چرا که توسعه طلبی جزء ذات سیاست اسرائیل است و یکی ازجلوه های این توسعه طلبی می تواند درحوزه اقتصادی شکل گیرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا  ویکی لیکس به نقل از الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان اعلام کرده که مناسبات آذربایجان و اسرائیل مانند کوه یخی است که ۹ دهم آن زیر آب شناور است. در این بین آیا میتوان روابط اسرائیل با جمهوری های قفقاز جنوبی جنوبی را  دارای جنبه هایی  پنهانی دانست؟

اساسا پنهان کاری یکی دیگر از ویژه گی های ذاتی رژیم اسرائیل است حتی در مورد امریکا (که مناسبات راهبردی با آن کشور دارد) بازهم شاهد پنهان کاری های گسترده ازسوی اسرائیل ازجمله جاسوسی هستیم. چنانچه جاسوس اسرائیلی ( جاناتان پولارد) سالها است در امریکا زندانی است. یعنی زمانی که روابط اسرائیل با متحد نزدیک و همه جانبه خود متکی بر پنهان کاری است، دیگررابطه تل آویو با جمهوری های قفقازجنوبی جای خود را دارد و جز با در نظر گرفتن پنهان کاری اسرائیلی ، نمی توان سیاست تل آویو را تحلیل کرد. چرا که اگر قرار باشد اسرائیل آنگونه که ادعا می کند در  روابط خود با دیگران شفاف و متقابلا سودمند عمل کند دیگر نمی تواند به سیاست توسعه طلبی اش که محور راهبردی است ادامه دهد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: فعالیت و نفوذ  فرهنگی و رسانه ای اسرائیل در قفقاز جنوبی در مقایسه با سایر کشورهای و قدرت های حاضر در این منطقه چگونه است؟

باید توجه داشت که یهودیان در غرب نفوذ ویژه ای در رسانه های بین المللی داشته و با گروه های بزرگ رسانه های چون مرداک و دیگران رابطه تنگاتنگی دارند. یعنی با کمک آنها می توانند سیاست های خود را به نخبگان القاء کنند و از طریق این رسانه ها چهره سازی و یا تصویر کلی کشورهای مخالف را مخدوش سازند. چنانچه توانسته اند شبکه ای از رسانه های گوناگون در جهان را به وجود آورند.  این شبکه ها ابزارهای لازم را برای توسعه نفوذ در کشورهایی مانند آذربایجان، ارمنستان و گرجستان داشته اند. یعنی از راه چاپ روزنامه ها، ایجاد  مراکز پژوهشی و رادیو و تلویزیون تلاش کرده اند که افکار عمومی کشورهای هدف را تحت تاثیر قرار داده و با خریدن افراد و در اختیار قراردادن روشنفکران وابسته و ترویج افکار خود به تدریج نفوذ خود را درجهان و از جمله در قفقاز جنوبی  گسترده تر کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: همکاری نظامی جمهوری های قفقاز جنوبی با اسرائیل تا چه میزانی وجود داشته و این همکاری ها به چه سمت و سویی حرکت کرده است ؟

به عنوان نمونه درسال 2008 و زمان جنگ گرجستان و روسیه مشخص شد که وزیران وقت دفاع و امور مناطق گرجستان تابعیت اسرائیلی هم داشته اند. آنان قرار دادهایی را منعقد کردند که در زمینه خرید سلاح از اسرائیل بوده اما این سلاح ها یا تحویل نشدند و یا کیفیت مورد نظر را نداشتند. یعنی نفوذ و سلطه اسرائیل در گرجستان تا سطح وزیر دفاع و وزیر امورمناطق این کشور پیش رفته بود و این امر مساله جنجال برانگیزی در سال 2008 شد. در مورد جمهوری  آذربایجان آنچه که به تازگی علنی شده است قرارداد 1.6 دهم میلیارد دلار خرید نظامی از اسرائیل (در کشوری با حدود 54 میلیارد دلار تولید ناحالص داخلی) بوده است. در این بین با توجه به آنکه خرید سلاح در عمل بودجه را از گردش اقتصادی خارج می سازد و تبدیل به  ارزش افزوده نمی شود ، اختصاص این رقم بزرگ به خرید سلاح در مقایسه با تولید ناخالص این کشور، درجهان بی سابقه است. زیرا سلاح ها یا در رزمایش ها یا جنگ ها از بین می روند و یا در انبارها می پوسند. بنابراین تخصیص حجم بزرگی ازاقتصاد این کشوربه خرید سلاح ناشی از تبلیغات اسرائیلی ها درمورد اختلافات بین کشورهای منطقه است. قراردادهایی که در واقع به سود مردم نیست و به بهانه تامین امنیت منابعی که می تواند صرف امور زیربنایی مانند جاده سازی و… شود صرف خرید سلاح ها میشود. در مورد ارمنستان اطلاعات دقیقی ندارم، چرا که ارمنستان ازاین نظرخود را با روس ها هماهنگ  کرده است و قرارداد های کلان نظامی  با روسیه میبندد.

در سالهای اخیر اسرائیلی ها تلاش کرده اند که روابط خود با ارمنستان را گسترش  دهند، اما طرف ارمنی تا کنون روی خوشی  به این امر نشان نداده است. شاید یکی از مهم ترین دلایل آنها این است که اسرائیلی ها با باکو نزدیک هستند، لذا به گسترش روابط  نظامی به تل آویو نمی اندیشند. چرا که اسرائیلی ها در زمینه سیاست دوگانه ید طولانی داشته و ممکن است در عین دوستی اطلاعات کشوری را در اختیار کشور سوم قرار دهند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به گستره روابط جمهوری های قفقاز جنوبی و تل آویو در یک سال گذشته نگاهی داشته باشیم این روابط چگونه قابل تحلیل و بررسی شما قرار میگیرد؟

در یک سال گذشته روابط تل آویو و باکو گسترش بیشتری بویژه درابعاد نظامی یافته است. البته باکو خبر نشریه فارن پالیسی در مورد ایجاد پایگاه نظامی برای اسرائیلی ها در خاک این جمهوری را تکذیب کرده و حتی به فکر شکایت از آن نشریه بوده، اما با توجه به تلاش هایی که از سوی تل آویو انجام شده است مشخص است که تل آویو به دنبال پوشش هایی برای فعالیت های خود در جمهوری آذربایجان است. (همانگونه که در گذشته در مرزهای شمالی ایران مناطقی زیر عنوان  مزارع کشاورزی در دست داشتند تا فعالیت های اطلاعاتی امنیتی داشته باشند). دریک سال اخیرهم کاملا مشخص است که باکو درتلاش برای گسترش روابط با تل آویواست. یعنی باکو با نادیده گرفتن منافع بلند مدت خود توسعه روابط با کشورهای اسلامی را نادیده گرفته و با اسرائیل رابطه برقرارمی کنند. این امر در واقع تعارضی اساسی در سیاست خارجی جمهوری آذربایجان ایجاد کرده، چرا که ازسویی باکو تلاش دارد تا با حمایت کشورهای اسلامی موقعیت خود را در رابطه با ارمنستان تقویت کند وازسویی هم روابط خود را با رژیمی مانند اسرائیل توسعه می دهد که دشمن فلسطین و دیگرکشورهای اسلامی است.

درمورد گرجستان اسرائیل درسال های اخیر تلاش کرده است از راه افرادی با تابعیت دو گانه گرجی اسرائیلی نفوذ خود را دردولت گسترش دهد. چنانچه قرارداد هایی اقتصادی هم با گرجستان امضا کرده  و در مجموع ادامه سیاست قبلی است وما شاهد یک نوع افزایش قابل توجه نیستیم. اما در روابط باکو و تل آویو درسال 2011 شاهد رشد قابل توجه روابط بویژه در بعد نظامی بوده ایم. در مورد ارمنستان هم مشخص نیست که اسرائیل توانسته است موقعیت خود را در این کشور توسعه دهد یا نه.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روابط اسرائیل قفقاز جنوبی چه تاثیری بر منافع ایران دارد؟

یکی از مسائل مهم در این رابطه دو برخورد کاملا مجزا با آن است. یعنی یک نگاه آن است که کشورها در روابط خود با سایر کشورها آزاد هستند و کشوری نمی تواند برای کشورهای دیگر تعیین تکلیف کنند که با چه کشوری رابطه داشته باشند و یا نه. درنگاهی دیگر ودرمقابل باید به این امر توجه داشت که کشورهای همسایه بر روی هم تاثیر تعیین کننده دارند و نمی توانند نسبت به تحولات کشورهای همسایه بی تفاوت باشند و این امر بسیار مهم است. یعنی اگر ایران نگران توسعه نفوذ اسرائیل درقفقاز است به خاطر آن است که اسرائیل علنا و رسما چندین بار توسط مقامات خود ( رئیس جمهور  نخست وزیر و…) ایران را به حمله نظامی تهدید کرده است. درچنین شرایطی طبیعی است که نفوذ اسرائیل در قفقاز برای ایران نگران کننده باشد. یعنی این امر به معنای دخالت در امور ارمنستان، آذربایجان و گرجستان نیست بلکه به معنای توجه به تهدیدهای امنیتی است از سوی مرزهای شمالی ایران شکل می گیرند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط تل اویو با سه کشور قفقاز جنوبی را چگونه مورد ارزیابی قرار می دهید ؟

اگر ما بپذیریم که توسعه طلبی در ذات و ماهیت رفتاری رژیم های مانند اسرائیل است اساسا این رژیم نمی تواند روابط پایدار و متقابلا سودمندی با دیگر کشورها برقرار سازد. بر این اساس  پیش بینی میکنم  کشورهای سه گانه قفقاز با اسرائیل نتوانند روابطی متقابلا سودمند داشته باشند و دیر یا زود مجبور به تجدید نظرخواهند شد. بویژه اینکه روابطشان با سایر کشورها تحت تاثیر این امر قرار می گیرد و زیان بیشتری در روابط خود خواهند کرد. لذا در کوتاه مدت ممکن است شاهد رشد روابط کشورهایی مانند گرجستان و آذربایجان با اسرائیل باشیم، اما در بلند مدت این امر با چالش هایی جدی روبرو است.

Share