مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, مقالات, مقالات تحلیلی

نقش پاکستان در روند صلح افغانستان

نگارش در اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۱ – ۹:۰۶ ق.ظ
نقش پاکستان در روند صلح افغانستان
Share

جواد بخشی

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

در روابط بین الملل، نیازها و مسائل امنیتی، اقتصادی، مبادلات فرهنگی، معاهدات بین المللی و جریان های سیاسی  و . . . می تواند زمینه ساز روابط دو یا چند کشور و یا افزایش نقش و نفوذ یک کشور در کشور دیگر شود. این اصل در روابط بین افغانستان و پاکستان نیز صادق بوده و می­توان عنوان داشت که پاکستان از مهمترین بازیگران عرصه تحولات افغانستان طی سالهای اخیر است و حضور این کشور در روند مذاکرات صلح بین دولت افغانستان و طالبان، با توجه به جایگاه مهمی که در افغانستان به لحاظ منافع و روابط گسترده­ای که با طالبان و شبکه حقانی دارد جایگاه ویژه­ای را به پاکستان داده که همین موضوع باعث شده آمریکا و افغانستان برای به نتیجه رساندن مذاکره با طالبان رایزنی­های جدیدی را با مقامات پاکستانی آغاز کنند.

کلید واژه ها: پاکستان، افغانستان، آمریکا، مذاکرات صلح، طالبان

تحلیل رخداد

افغانستان در طی سه دهه اخیر به واسطه تحولاتی که با آنها رو به رو شده به یک کشور بی ثبات، ضعیف و عقب مانده در تمامی زمینه های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده، به گونه ای که امنیت دیگر کشورهای منطقه و حتی نظام بین الملل را با چالش مواجه ساخته و هنوز هم این خطرکاملاً رفع نشده و دیگر کشورها به ویژه همسایگان افغانستان از بازگشت بی ثباتی و ناآرامی به این کشور هراس دارند. به همین دلیل است که همسایگان افغانستان تلاش­های زیادی را برای برقراری امنیت و ثبات در این کشور انجام داده­اند. دراین میان پاکستان نقش مهمی دارد زیرا استقرار صلح در افغانستان و منطقه، ارتباط مستقیم با تقویت ارتباطات و حل اختلافات بین افغانستان و پاکستان دارد و اختلافات سنتی بین دو کشور می تواند از طریق اینگونه ارتباط­ها برطرف گردد. مقامات افغان، پاکستان را از حمایت کنندگان اصلی گروه های تروریستی فعال در خاک افغانستان می­دانند. مقام های امنیتی در کابل همواره سخن از اسناد و مدارکی به میان آورده اند که به گفته آنان، بیانگر ارتباط تنگاتنگ شبکه اطلاعاتی پاکستان با شبکه های تروریستی از جمله طالبان افغان است. در مقابل مسئولین پاکستانی همواره این موضعگیری­ها را اتهاماتی بی­اساس دانسته و حمایت از شبکه­های تروریستی را رد کرده اند. مقامات پاکستان همواره بر اهمیت حفظ صلح در افغانستان تاکید داشته­اند و تلاش برای تامین صلح و ثبات را در این کشور از اهداف خود عنوان می­کنند. حکومت پاکستان با اعلام مواضع رسمی خود تلاش داشته­اند تا نقش و اهمیت شان را در راستای صلح به اثبات برسانند. این نکته را هم باید اضافه کنیم که گفتگوهای صلح و مذاکره با طالبان به مرحله حساسی رسیده است. گفتگوهای صلح با طالبان در حالی صورت می گیرد که طالبان هنوز هیچ نوع آمادگی ای عملی از خود برای برقرای امنیت، نشان نداده اند. به هرحال به عقیده تحلیلگران، پاکستان نقش مهمی در متقاعد نمود طالبان برای انجام مذاکره و رسیدن به توافق درباره صلح در افغانستان دارد.

تلاش برای برقراری صلح در افغانستان در یک سال گذشته از پرچالش‌ترین بحث‌های امنیتی این کشور بوده است. دولت افغانستان ضمن مخالفت با بعضی اقدامات بارها از طالبان خواسته است تا با پذیرفتن شرایط صلح که از جمله آنها دست کشیدن از خشونت، پذیرفتن قانون اساسی و احترام به حقوق زنان و اقلیت‌ها با طرف افغانی وارد مذاکره شود. از طرف دیگر آمریکا هم تلاشهای خود را برای رسیدن به یک توافق با طالبان افزایش داده و در نظر دارد تا با افزایش فشارها به پاکستان، این کشور را وادار نماید تا ضمن حضور دوباره در روند مذاکره با طالبان، این گروه مخالف را هم به ترک اقدامات تروریستی و کنار گذاشتن مبارزه مسلحانه وادار نماید.

در روند صلح افغانستان، همسایگان این کشور از نقش منحصر به فرد و ویژه­ای برخوردارند و با توجه به نقش پاکستان و ارتباط­های وسیعی که با گروه­هایی چون طالبان و شبکه حقانی دارد از جایگاه ویژه­تری در این روند برخوردار است. این کشور به دلیل خصوصیات جغرافیایی، چگونگی نحوه تعامل و مواضع آن، اثرات مستقیمی بر شکل گیری موازنه قوا در منطقه دارد. روابط افغانستان و پاکستان، هیچگاه به اندازه زمان حاکمیت طالبان در افغانستان، خوب و حسنه نبود و این در حالی است که بسیاری از کارشناسان، اصولا حکومت طالبان را یک حاکمیت پاکستانی می دانند تا افغانی؛ زیرا به باور این عده، طالبان از همان ابتدای امر با پشتیبانی و حمایت مستقیم ارتش و سازمان جاسوسی پاکستان (آی اس آی) وارد افغانستان شدند اما آنچه اکنون و پس از سقوط طالبان در روابط و مناسبات این دو کشور همسایه جریان دارد نوعی سیاست چند گزینه ای است که سیاستمردان پاکستانی با استفاده از آن، در تلاش­اند تا همچنان نقش راهبردی پاکستان را در معادلات داخلی افغانستان به ویژه روند استقرار صلح، حفظ کنند.

از طرف دیگر آمریکا به دنبال آن است تا به طور مستقیم با طالبان وارد مذاکره شود تا سریعتر به نتیجه برسد و به همین خاطر بود که نقش پاکستان در امر مذاکره با طالبان را نادیده گرفت. با وخیم شدن مناسبات افغانستان و آمریکا با پاکستان، این کشور از روند مذاکرات صلح به شدت در انزوا قرار گرفت. حقیقت این است که انزوای تحمیلی بر پاکستان از روند مذاکرات صلح، امری منفی در این پروسه بوده و نقش این کشور در معادلات امنیت و صلح منطقه انکار ناپذیر می­باشد. زیرا به باور برخی کارشناسان رسیدن به نتیجه مطلوب در روند صلح افغانستان بدون حضور پاکستان و خارج بودن این کشور از معادلات مربوط به آن بدون نتیجه خواهد بود. پاکستان به عنوان بازیگر کلیدی این معادله، مطالبات و دیدگاه های خاص خود را در پروسه مصالحه داشته که حضور موثر و نزدیک آن را با روند مذاکرات صلح بیش از پیش الزامی می سازد.

دولت افغانستان از سال گذشته اقدامات بسیاری را برای انجام مذاکرات صلح با گروههای مسلح مخالف به انجام رساند و شورای عالی صلح را هم پایه گذاری کرد با این امید که بتواند به نتایج قابل توجهی در روند صلح دست­ یابد. این اقدامات تا جایی پیش رفت که مقامات افغانی حتی حاضر شدند تا طالبان را از طریق شرکت در پروسه­ای سیاسی وارد قدرت کنند. در این راستا گروه طالبان که قبل از این عدم رضایت خود را از مذاکرات صلح با دولت افغانستان اعلام کرده بود، شروطی را مطرح کرد که در حقیقت ثابت ساخت که به تلاشهای صلح، اهمیتی قائل نیست و همچنان بر طبل جنگ با دولت افغانستان خواهد کوبید که همین امر هم اتفاق افتاد و اقدامات تروریستی گسترده­ای را چندی پیش در چند شهر افغانستان بویژه کابل را انجام دادند ولی با توجه به فشارهای اخیر و به ویژه اهتمامی که آمریکا و افغانستان پس از امضای پیمان استراتژیک بر حل مساله طالبان از خود نشان داده­اند دوباره بحث شروع مذاکره جدی شده است. برخی تحلیلگران معتقدند در مذاکرات بین افغانستان و طالبان حضور یک میانجی، لازم و ضروری است که با توجه به شرایط موجود پاکستان تنها گزینه خواهد بود. پاکستان در دهه 1990 به  طالبان کمک کرد تا قدرت را در این کشور به دست گیرند و بسیاری از اعضای طالبان بعد از تهاجم ایالات متحده به افغانستان در سال 2001 بین مرزهای افغانستان و پاکستان در رفت و آمد بوده­اند. پاکستان همچنین روابط نزدیکی با بنیانگذار شبکه حقانی یعنی جلال‌الدین حقانی دارد که از زمان جنگ علیه اتحاد جماهیر شوروی سابق در دهه 1980 فعالیت‌های خود را آغاز کرده است. شبکه حقانی مخوف‌ترین گروه شبه‌نظامی هستند که در افغانستان می جنگند. بنابراین با این روابط ویژه­ای که پاکستان با گروه­های مخالف افغانی دارد می­تواند وزنه­ای مهم در به نتیجه رسیدن مذاکرات صلح باشد.

این شرایط باعث شد تا ششمین نشست سه جانبه میان کابل، اسلام آباد و واشنگتن که با حضور معاونین وزارت خارجه افغانستان و پاکستان و مارک گروسمن نماینده ویژه امریکا در امور دو کشور در اسلام آباد برگزار شد اهمیت ویژه ای داشته باشد. روند مصالحه با مخالفان مسلح دولت افغانستان و مشکلات موجود میان افغانستان و پاکستان از دستورالعمل­های اصلی این نشست بوده است. در این نشست روی تشکیل دو گروه کاری مشخص توافق شده است که یکی از این گروه ها در سطح نماینده گی های دایمی سه کشور در مقر سازمان ملل متحد در رابطه به نقش و همکاری شورای امنیت برای همکاری وهماهنگی روند صلح و گروه دومی جهت حفظ تماس مستقیم با رهبران طالبان برای گفتگوهای صلح با دولت افغانستان، کار خواهد کرد. روند جاری علاوه بر نکته هایی که گفته شد، گویای یک واقعیت دیگر نیز است و آن اینکه مقامات آمریکایی در آستانه خروج نیروهای ناتو از کشور، به این نتیجه رسیده اند که در غیاب نیروهای ناتو، دولت پاکستان بهترین گزینه ای است که می توان به آن تا حدودی دل بست و تا اندازه ای خاطر جمع بود. آمریکایی ها حساب کرده اند که در صورت ایجاد پایگاههای نظامی در افغانستان، با همکاری دولت پاکستان می توانند بهتر بر اوضاع در منطقه مسلط باشند هرچند مجبور به دادن برخی از امتیازات سیاسی  واقتصادی به پاکستان باشند. اگر شرایط مذاکره به سمتی پیش برود که خواسته­های افغانستان و به تبع آن آمریکا برآورده شود این برگی برنده در اختیار دموکراتها و شخص اوباما قرار می­دهد تا از آن در دوران انتخابات پیش روی آمریکا استفاده نماید. پیروزی­ای که به اعتقاد برخی تحلیلگران هم مردم آمریکا را راضی خواهد کرد و هم تا حدودی به پیروزی اوباما در انتخابات ریاست جمهوری کمک می کند و هم با ایجاد پایگاههای نظامی در افغانستان، حضور این کشور در منطقه را نهادینه خواهد کرد.

دورنمای روخداد

به نظر می­رسد، سه کشور افغانستان، پاکستان و امریکا، این بار، با رویکرد جدیدی به مذاکره با طالبان می اندیشند. پیش از این و در مذاکره با طالبان، هر سه دولت آمریکا، پاکستان و افغانستان، هر یک به دنبال منافعی جدای از دیگری بودند و هر کدام با تعدادی از مخالفان دولت افغانستان و ناتو مذاکره و رایزنی می­کردند. آنچه در وضعیت کنونی در جریان است، حکایت از تحول جدیدی در مذاکرات صلح با طالبان دارد. تحولی که ظاهرا می تواند در خارج شدن افغانستان از بن بست بوجود آمده تا حدودی کارساز باشد.

به نظر می­رسد دخیل ساختن کشورهای بزرگ منطقه­ای در مساله افغانستان بویژه حضور پاکستان در روند مذاکرات صلح، راه حلی منطقی و عملی باشد. نقش پاکستان در حمایت از پروسۀ صلح افغانستان مهم و کلیدی است و همانطور که مقامات عالیرتبه افغانی بارها خواستار حمایت و همکاری اسلام آباد از این روند شده­اند باید با ملاحظه منافع و خواسته­ها و شرایط هرکدام از بازیگران دخیل در افغانستان، به تقویت و بهبود هر چه بیشتر صلح، ثبات، و امنیت در افغانستان کمک نمود.

Share