June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

نقش و جایگاه اخوان المسلمین در رخدادهای سوریه -گفتگو با محمد علی سبحانی سفیر پیشین و کارشناس مسائل سوریه

نگارش در August 28, 2012 – 10:03 pm
نقش و جایگاه اخوان المسلمین در رخدادهای سوریه  -گفتگو با محمد علی سبحانی  سفیر پیشین و کارشناس مسائل سوریه
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

اخوان المسلمین سوریه در شهر حلب بوسیله دکتر مصطفى السّباعى به پیروى از اخوان المسلمین مصر و به منظور مقابله با اشغال سوریه از سوى فرانسه و سروسامان دادن به اوضاع نابسامان اقتصادى و رفع شکاف موجود بین جهان عرب از طریق احیاى اسلام به وجود آمد. در این بین در دهه های گذشته جدا از دوره های ویژه این گروه همواره در تنش و مخالفت با دولت دمشق بوده و اکنون نیز از بازیگران اصلی صحنه داخلی سوریه است. در این بین برای واکاوی و بررسی بیشتر نقش این گروه به گفتگویی با محمد علی سبحانی سفیر پیشین ایران و کارشناس مسائل سوریه در این حوزه پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: نقش، جایگاه، اخوان المسلمین، سوریه، اسد،


مرکز بین المللی مطالعات صلح: در نگاهی مقایسه ای اخوان‌المسلمین سوریه با مصر و ترکیه از نظر ساختاری و تفکری چه اختلاف هایی دارد؟

در مورد شباهت اخوانی های سوریه با ترکیه و مصر باید گفت که اخوانی ها همگی دارای خصویتی تاریخی هستند، در  بسیاری از کشورهای اسلامی حضور داشته و در مقاطع گوناگون بر پایه شرایط هر کشور اقداماتی در جهت پیگری اسلام سیاسی، بعضا اصلاحات در ساختار  فکری تفکر اسلامی و… انجام داده اند. در مورد اختلاف های اخونی های سوریه با دو کشو دیگر باید به چند نکته اشاره کرد. فرق نخست اخوان در  مصر و ترکیه با سوریه آن است که در دمشق حزب بعث 50 سال حاکم بوده و حکومتی متمرکز و عربی را ترتیب داده است که تحمل تحرکات اجتماعی و اسلامی را از جانب اخوانی ها برنتابیده است.  یعنی اخوان در دو کشور ترکیه و مصر هر چند دچار مشکل بوده ولی از نظر اجتماعی و فرهنگی امکان فعالیت را داشتند. در ترکیه و مصر اخوانی ها برخلاف در سوریه به توانایی هایی در موسسات خیریه اقتصادی و اجتماعی رسیدند و زمانی که فرصت کار سیاسی داشتند با توانایی قابل توجه وارد فضای سیاسی شوند. چنانچه در ترکیه این امر سالها قبل رخ داد و در مصر هم اخیرا بدنه اجتماعی اخوان وارد صحنه ی سیاسی شد. اخوان سوریه با توجه ساختار سیاسی بعث و تحمل ناپذیری دولت امکان هیچ گونه فعالیت سیاسی و فرهنگی نداشت. یعنی اخوان فرصتی برای استفاده از بدنه اجتماعی برای کار تشکیلاتی خیریه، سیاسی و…نداشت. همین ویژگی باعث شد تا این تصور و جود داشته باشد اخوان در سوریه تفاوت هایی از نظر رادیکال بودن و تندرو بودن با دو کشور دیگر داشته باشد. نکته دوم این است با توجه به گرایش حکومت های دو  کشور ترکیه و مصر در نیم قرن گذشته گرایشی ضد مارکسیستی در دورن حکومت وجود داشته است، لذا حکومتهای ضد مارکسیست در این دو کشور عملا فضایی را برای نیروهای اسلامی (با این تصور که اخوان در مقابل مارکیست ها صف کشی داشته باشند و حکومت از این صف کشی تعادلی شرایط را به نفع خود رقم زند) باز می کردند. اما این امر در سوریه  وجود نداشت و در حقیقت دولت سوریه در نیم قرن گذشته گرایش هایی چپ بین المللی داشت و به نیروهای اسلامی نیازی نداشت و با دست پر به سرکوب اخوان پرداخت. تفاوت دیگر اخونی های سوریه با دو کشو دیگر این است که حکومت ها در  مصر و ترکیه تا حد زیادی بازتر از  سوریه بودند. یعنی هر چند آزادی ها در دو کشور ترکیه و مصر کامل نبود، اما نسبت به سوریه امکان فعالیت  حزبی و اجتماعی و… بیشتر بود.  بنابراین هر چند سوریه در مقابله با اسرائیل در جبهه مخالف بود واقعا هم در این راستا فعال بودند اما در حوزه هایی متفاوت بود. در این حال سه تفاوت گفته شدت باعث شد تا اخوان در سوریه فرصتی برای بروز و ظهور نداشته باشد و بیشتر در تشکل های زیر زمینی و در خارج از سوریه به سازماندهی نیرو  بپردازد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا می توان وجود اختلاف در بین اخوان المسلمین بر سر مساله روش مبارزه علیه دولت سوریه را مد نظر قرار داد؟

من تصور نمی کنم  چنین امری وجود داشته باشد چرا که هیچ جناح و گرایشی از اخوان در داخل سوریه فعال نبوده و حضور نداشته است. بنابراین در بین اخوانی های سوریه نوعی یکپارچگی نسبت به حاکمیت وجود دارد و هیچ وجه مشترکی بین خود و دولت سوریه نمی بیننند. چنانچه در تحولات گذشته سوریه هم نخستین  گروهی که بیشترین اختلاف با دولت داشت و هیچ  اعتمادی به  وعده های اصلاحات اسد نداشت اخوانی ها بودند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش و نفوذ اخوان المسلمین در شورای ملی سوریه (مجموعه اپوزیسیونی که از نیمه دوم سال ۲۰۱۱  در ترکیه آغاز به کار کرده‌است) و ارتش آزاد سوریه تا چه حدی است ؟

اخوان در شورای ملی سوریه نقش بالایی دارد و یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده شورای ملی اخوانی ها هستند. در این حال هرچند برخی منابع به حجم کم این نیرو در شورای ملی اشاره کرده اند، اما من چنین نظری ندارم و بر این نظرم که تشکیلات  شورای ملی سوریه به شکل  بسیار گسترده ای با اخوان همراه است. گذشته از این نقش اخوان در ارتش آزاد چندان زیاد نیست. چرا که ارتش آزاد تشکلی است که بر اساس جدایی بخشی از نیرو های ارتشی و نیروهایی از بین نیروهای فعال سیاسی و اجتماعی آموزش داده شده تشکیل شده است. یعنی در به نظر میرسد که این بخش تعادل بیشتری بین  نیرو های اسلامی و سایر نیرو ها مانند سکولار و لیبرال و…وجود داشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه اخوان المسلمین کنونی سوریه به احزاب کرد و برخی جریان های لیبرال مخالف دولت اسد چیست؟

 با توجه متنوع بودن فضای مخالفان در ترکیه، دیدگاه هایی که از سوی شخصصیت های آنان مطرح می شود و اینکه ممکن است برخی از این دیدگاه های شخصی باشد، سخن گفت در مورد رویکرد های اخوان در این مورد سخت است. اما آنچه که فهمیده میشود آن است که شورای ملی و به طور کلی اخوان و بخش قابل توجهی از نیروهای عربی به این امر گرایش دارند که نظام سیاسی آینده سوریه عربی بوده و تمامیت ارضی سوریه نیر حفظ شود. در این حال کردها هر چند ممکن است عقب نشینی هایی کنند اما خیلی به این امر معتقد نیستند و بیشتر به دنبال جمهوری و بروز نقش بیشتر خود هستند. یعنی نکته اختلاف بین اخوانی ها و کردها برسر استقلال و یا حتی خودمختاری کردها است. گذشته از این به نظر نمی رسد که اخوانی ها مشکل زیادی با نیروهای لیبرال داشته باشند. بویژه اینکه در کشورهای دیگر اخوانی ها به سازوکار دمکراتیک توجه کرده اند و از این سازو کار دفاع کرده اند. لذا به نظر نمی رسد اخوانی ها با نیرو های لیبرال مشکلات ساختاری داشته باشند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: جایگاه کنونی اخوان‌المسلمین در سوریه در بین طبقات بالا ، متوسط و پائین روستایی و شهری چگونه است ؟

آنگونه که از پیگیری های یک سال و نیمه رخدادها در سوریه و حجم اعتراضهای در بخش های مختلف مشاهد و برداشت می شود آن است که حجم اعتراضها در روستاها خیلی بیشتر از شهرها است. همچنین در حاشیه شهرها و استان های بزرگ هم اینچنین است. یعنی حاشیه و طبقات پایین تر جامعه نقش بیشتری در نارضایتی ها دارند. اخوانی ها هم به طور مشخص در این طبقات حضور بیشتری دارند. در این حال باید گفت اخوانی در سایر طبقات و طبقه متوسط شهری که طرفدار نیرو های مذهبی نفوذ دارد. حتی با توجه به انجام فعالیت های اقتصادی اخوانی ها در خارج از سوریه با طبقات بالا به همکاریهای مختلفی دست زده اند و در بخشی از آنها نفوذ دارند. در هر حال پایگاه اصلی اخوان در سوریه در بین طبقات پایین روستایی است و این نقش و نفوذ به سمت طبقات متوسط و بالا رو به کاهش است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رهبران اخوان المسلمین در سوریه چه رویکردی به هر گونه مذاکره با دولت دارند؟

چیری که خیلی آشکار است آن است که نخستین گروهی که نسبت به دولت ابراز بی اعتمادی کرد اخوانی ها بودند. اگر بخواهیم  نگاهی به گذشته و تلاشی که گروه فلسطینی حماس برای انجام یک میانجی گری بین دولت سوریه و اخوان المسلمین داشت اشاره داشته باشیم، باید گفت حماس با وجود تلاش گسترده نتوانست میانجی گیری کند و اخوانی های سوری خیلی زود به این نتیجه رسیدند که نمی توانند در میز مشترکی با دولت سوریه بنشینند. تصور من این است که اخوانی در  این حوزه تندترین موضع را دربین کل مخالفان داشتند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اهداف اصلی اخوان المسلمین سوریه و نوع نظام مطلوب سیاسی این گروه برای آینده سوریه چیست؟

امروزه اخوانی ها پذیرفته اند باید رویکردشان به نظام دمکراتیک باشد تا بتوانند از راه انتخابات آزاد و مشارکت جایگاهی در این کشورها به دست آورند. آیا اخوان در مصر امکان رسیدن به این وضع ممکن به غیر از راه انتخابات آزاد و دمکراسی را در خواب هم میدید؟ یعنی چیزی که اخوانی ها را به این نقطه از قدرت و قوت رسانده است موقعیت مردمی این گروه است. طبیعی است که این موقیعت در این کشورها می تواند آنها را به وزن سیاسی و قدرت رساند. امروزه هم در منطقه این درک به وجود آمده است و هم در سطح بین المللی این امر مورد اتفاق است. در این حال کشورهای منطقه خاورمیانه دارای فرهنگ های متفاوتی هستند و در این فرهنگ ها امکان یک حکم قطعی به نفع یک گروه ایدئولوژیک و فکری قدرتی ندارد و بایستی این تنوع به رسمیت شناخته شود تا هر کسی بتواند به اندازه خود نقش یابد. من فکر میکنم  اخوانی ها نوع حکومتی که می پسندند حکومت جمهوری است، اما دوست ندارند از چارچوب های عربی فاصله گیرند. لذا چیزی که اخوان سوریه به دنبال ‌آن است جمهوری عربی سوریه است و اهداف اخوان نیز در این راستا قرار دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده نقش اخوان المسلمین در سوریه به چه عواملی وابسته است ؟

از آنجا که اخوانی ها در سوریه حضور نداشته اند کماکان کسانی هستند که تصور می کنند که اخوان در داخل سوریه تشکیلاتی ندارند. اما هر چند ممکن است اخوان سوریه نسبت میزان توانایی به اخوان ترکیه و مصر نباشد. (مثلا در مقام مقایسه در تونس، مصر و مراکش میزان استقبال از نیرو های اسلامی بیشتر از لیبی بود.) ولی برآورد نفوذ اخوان در آینده سوریه مشکل است. این امر به دلایلی چند است. هر چند اخوان در صحنه داخلی  سوریه حضور نداشته و توانایی ها آنان بروز نیافته است، اما  سازماندهی های حزبی و تشکیلاتی برای دیگران هم آزاد نبوده است. گذشته از این با اینکه برخی معتقدند که  اخوانی ها در سوریه نسبت به سایر گروهها از توانایی های کمتری برخوردارند، اما من چندان به این مساله  اطمینان ندارم که اخوان در سوریه خیلی ضعیف تر از کشورهای دیگر باشند. به علاوه چون خانواده اسد برخاسته از علوی ها هستند و موقعیت ممتازی در حکومت داشته اند به نظر میرسد که گرایشی درونی در بخش جامعه سنی سوریه وجود داشته باشد که بهای بیشتری به اخوانی ها داده شود. البته این نوع نگاه خود نقطه ضعفی در سوریه است و تحولات در این کشور را به سوی نوعی طایفه گرایی پیش می برد.

 

Share