شهریور ۱۷, ۱۴۰۰ – ۶:۵۴ ق.ظ |

ما هشدار می دهیم که برسمیت شناختن حکومت ضد اسلامی طالبان از سوی دولتها و نهادها، لکه ننگی برای آنها خواهد بود و انها شریک جنایات طالبان در تاریخ و افکار عمومی جهانیان شناخته خواهند …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, مقالات

عوامل و ابزارهای تاثیر پان ترکیسم در خارج از ترکیه

نگارش در اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۵ – ۱۱:۴۰ ق.ظ
عوامل و ابزارهای تاثیر پان ترکیسم در خارج از ترکیه
Share

احمد مرجانی نژاد

پژوهشگر مسائل ترکیه

هواداران و جریان های حامی حضور و نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه

طراحان تئوری پان‌ترکیسم؛ متفکران تحت سلطۀ روسیه و یا منورالفکر های دارای خاستگاه عثمانی ؛ ترکیه؛ بودند. در حالی‌که متفکران روسیه‌ای بیش از هر چیزی دغدغۀ حفظ سرزمین، زبان و یا فرهنگ مورد ادعای خود را در برابر استیلای روس‌ها و ایستادگی در برابر فرایندروسی‌سازی داشتند، متفکران ترکیه‌ای، در دوران دشوار و مشقت بار گذر از عثمانی به ترکیۀ نوین ، بلندپروازی‌های ناکام عثمانیان را در مرزهای شرقی تا سرزمین‌های دوردست افسانه‌ای ؛ دستمایۀ ادعاهای خود می ساختند.چنانچه اسماعیل بیگ گاسپرینسکی (اسماعیل بی گاسپرالی) (1851ـ1914م)، اصلاح‌گر تاتار ؛ ساکن باغچه‌سرای در کریمه ؛ بنیانگذار مدارس اصول جدید ‌؛ با روزنامۀ ترجمان و لوگوی آن: ((زبان واحد، اندیشۀ واحد، عمل واحد)) بنیانگذار اندیشۀ پان‌ترکیسم در منطقه مسلمان نشین تحت سلطه روس ها است و ضیا ءگوک‌آلپ ؛ نوزایی ملی ترک را در دولت عثمانی تبلیغ می‌کرد.

واژگان کلیدی: عوامل و ابزارهای پان ترکیسم در خارج از ترکیه، دامنه نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه، نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه، پان ترکیسم ، ترکیه، قدرت پان ترکیسم

عوامل و ابزارهای تاثیرگذاری حضور و نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه

ریشۀ مشترک همۀ گروه های ترکی زبانِ ساکن اتحاد جماهیر شوروی سابق ؛ در دو مسئله جریان داشت: 1- مقابله با روسی شدن که رنگ ملی نژادی داشت

2- اتحاد اسلامی؛ در برابر فشار کلیسای مسیحی ارتدکس روس که رنگ دینی داشت.

در راستای اشاعه ایده پان ترکیسم ؛ در منطقه آسیای مرکزی ؛ قفقاز ؛ فعالیت های سازمان امور دیانت جمهوری ترکیه ؛ مراکز و موسسات آموزشی؛ تبلیغی وابسته به فتح الله گولن ؛ موسوم به نورجیلر، حرکت های جنبش مذهبی سلیمانیه ؛ فعالیت های گسترده آژانس توسعه جهان ترک ؛ تحت حمایت آنکارا و با هدف راهبردی گسترش تفکرات پان ترکیستی ؛ اتحاد ترکان ؛ تحقق می یابد . برخی پژوهشگران معتقدند ؛ قرقیزستان در آسیای مرکزی ؛ به عنوان پایگاه گسترش این تفکرات در دیگر کشورهای منطقه ؛ محسوب می گردد . دیگر عوامل و ابزار ها تاثیرگذاری حضور و نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه عبارتند از :

نزدیکی قومی و مذهبی

نزاع های هویتی

چالش های عقیدتی

انعطاف پذیری برخی مقامات مسئول

قوانین ضعیف و ناکارآمد داخلی کشور ها

اعطای امتیازات متنوع ؛ بویژه مالی ؛ رشوه

بهره مندی از خویشاوندان و بستگان افرادی که در دستگاه های دولتی مسئولیتی دارند

حمایت های اقتصادی

حمایت های آموزشی ( علمی ؛ دانشگاهی ) ؛ بهداشتی ؛ درمانی ؛ توسعه فناوری مدرن

حمایت های نظامی

تاثیرات سیاسی حضور و نفوذ پان ترکیسم در خارج از ترکیه

پان ترکیسم بر مبنای وحدت زبانی و پان تورانیسم بر وحدت سرزمینی ترک زبان بناء شده است. پان ترکیسم ؛ به مثابه : ایدئولوژی ملی گرا ؛ جنبشی سیاسی ـ فرهنگی ؛ خواهان وحدت فرهنگی، زبانی و سیاسی تمامی ترکانی است که براساس زبانهای خویشاوند، تبار، تاریخ و سنن مشترک قابل شناسایی اند. جمهوری ترکیه از بدو استقلال جمهوری های آسیای مرکزی و قفقاز همواره در پی ایفای نقش رهبری این کشورها بوده است. در این راستا، ایده تشکیل اتحادیه کشورهای ترک زبان از سوی دولت مردان وقت ترکیه در سال 1992.م مطرح شد، اما به دلیل عدم تطابق ایده آل های رهبران وقت دولت آنکارا با واقعیت های سیاسی جاری جمهوری های دو سوی خزر و نیز معادلات حاکم بر منطقه، این ایده خیلی زود به دست فراموشی سپرده شد و پس از آن بود که پیشنهاد تأسیس شورای همکاری کشورهای ترک زبان را «نورسلطان نظربایف»، رئیس جمهور قزاقستان، در نشست آنتالیا ( 2006 .م ) مطرح کرد. این پیشنهاد در سال 2009 .م از سوی سران کشورهای آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان و ترکیه در توافق نهایی نهمین نشست سران کشورهای ترک زبان در شهر نخجوان برای تأسیس یک سازمان جدید بین المللی گنجانده شد و نهایتاً قرارداد تأسیس «شورای همکاری جهان ترک » در سوم اکتبر 2010 .م در جریان دهمین نشست سران در استانبول ترکیه به امضا رسید. اگر چه تا کنون؛ این شورا هم چنان در پی کسب مشروعیت و وجاهت بین المللی است تا جایی که حتی تلاش های ترکیه برای عضویت ترکمنستان و ازبکستان در این شورا نیز ناکام مانده است. از سوی دیگر، به نظر می رسد رویای تشکیل اتحادیه کشورهای به اصطلاح ترک زبان ؛ جای خود را به تلاش برای تقویت شورایی متشکل از این کشورها داده است.

ترکیه قصد داشت تا با حضور در این اجلاس ها به نوعی همسویی منطقه ای با سیاست های خود ایجاد کند.همچنین جمهوری آذربایجان در پی آن است تا با شرکت در چنین نشست هایی حمایت های سیاسی منطقه ای و بین المللی را در معادلات منطقه ی قفقاز و مناقشه ی قره باغ جلب کند. قزاقستان نیز در سودای ایفای نقش برادر بزرگ تر در ساختارهای منطقه ای به سر می برد؛ موضوعی که به خودی خود رقابت اعلام نشده ای را میان این جمهوری و ترکیه به وجود می آورد. نتیجه آن که علی رغم مقدورات و توانایی های ترکیه نباید از نظر دور داشت که این کشور برای دستیابی به اهدف سیاسی و توسعه نفوذ خود در بین این کشورها با موانع جدی روبه رو است.

منابع :

1. شیرین آکینر، اقوام مسلمان اتّحاد شوروی ، ترجمۀ علی خزاعی فر، مشهد 1366ش ؛

2. تورج اتابکی ، آذربایجان در ایران معاصر، ترجمۀ محمدکریم اشراق ، تهران 1376ش ؛

3. حمید احمدی ، قومیت و قوم گرایی در ایران: از افسانه تا واقعیت ، تهران 1378ش ؛

4. تقی ارانی، آذربایجان یا یک مسئلۀ حیاتی و مماتی ایران، در زبان فارسی در آذربایجان: دربرگیرندۀ

بیست و هفت مقاله، گردآوری ایرج افشار، تهران 1368ش ؛

5. جواد انصاری، ترکیه در جستجوی نقشی تازه در منطقه ، تهران 1373 ش ؛

6. ماری براکس آپ، تاتارهای ولگا، در ملیتهای شوروی: مجموعۀ 21 مقاله، زیرنظر گراهام اسمیت،

تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375ش ؛

7. آلکساندر بنیگسن و ماری براکس آپ، مسلمانان شوروی: گذشته، حال و آینده، ترجمۀ کاوه بیات،

تهران 1370 ؛

8. کاوه بیات، ناسیونالیسم ترک و ریشه های تاریخی آن، نگاه نو، ش 4 (دی 1370)؛

9. عنایت الله رضا، ترکان ، پان تورکیسم و پان تورانیسم، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، سال 6، ش 9

و 10 (خرداد و تیر 1371)؛

10. رحیم رئیس نیا، آذربایجان در سیر تاریخ ایران: از آغاز تا اسلام، تبریز 1368 ش؛ همو، ایران و عثمانی

در آستانه قرن بیستم، تبریز 1374 ش ؛

11. استانفورد جی. شاو و ازل کورال شاو، تاریخ امپراتوری عثمانی و ترکیه جدید، ج 2: اصلاحات، انقلاب و

جمهوری: ظهور ترکیه جدید، 1975ـ 1808 میلادی، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد 1370 ش ؛

12. فرهاد عطایی، نگرشی جدید در سیاست منطقه ای ترکیه، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 6، ش

3 (پاییز 1378)؛

13. ریچارد کاتم ، ناسیونالیسم در ایران، ترجمه احمد تدیّن، تهران 1378ش ؛

14. اولریش(خ) گرکه ، پیش به سوی شرق: ایران در سیاست شرقی آلمان در جنگ جهانی اول، ترجمه

پرویز صدری، تهران 1377ش ؛

15. علی نسیم فر، انتخابات پارلمانی ترکیه: چشم اندازهای آینده، دیدگاهها و تحلیلها، سال 13، ش

126 (خرداد 1378)؛

16. زاره واند [نام مستعار مشترک] ، افسانه پانتورانیسم، ترجمه محمدرضا برزگر، تهران 1369ش ؛

17. موسوی بجنوردی، کاظم؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی،

1383، چاپ اول، جلد 13، ص 555-549.

18. حداد عادل، غلامعلی؛ دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1379، چاپ اول، جلد

5، ص 471-466.

19. علی زاده، حسن؛ فرهنگ خاص علوم سیاسی، تهران، نشر روزنه، 1381، چاپ دوم، ص228- 225.

20. اتابکی، تورج؛ آذربایجان در ایران معاصر، محمد کریم اشراق(ترجمه)، تهران،بی نا، 1376ش.

21. بنیگسن، الکساندر ومری براکس آپ؛ (مسلمانان شوروی؛ گذشته، حال و آینده)؛ کاوه بیات(ترجمه)،

تهران،بی نا،بی تا.

22. بیات، کاوه؛ شورش کردهای ترکیه و تأثیر آن بر روابط خارجی ایران (1307 1311)، تهران،بی نا،

1374ش. -1394/11/21

Share