January 30, 2023 – 7:45 am | Comments Off on جایگاه جهانی و سیاست خارجی عمان

فاطمه خادم شیرازی
پژوهشگر و مدرس دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

عمان از دهه 1970 به دلیل  موقعیتژئوپلیتیکی در منطقه حساس خاورمیانه ، یک سیاست خارجی متفاوتی با کشورهای دیگر در عرصه بین المللی و منطقه ای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, چین, گفتگو

سفر دوره ای رئیس جمهور چین و راهبرد های نفوذ در آسیای مرکزی گفتگو با سید رضا میر محمدی

نگارش در September 11, 2013 – 1:21 am
سفر دوره ای رئیس جمهور چین و راهبرد های نفوذ  در آسیای مرکزی  گفتگو با سید رضا میر محمدی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

چین از نخسیتن کشورهایی بود که استقلال کشورهای آسیای مرکزی را که در اواخر سال 1991 به رسمیت شناخت و از ابتدای سال 1992  دفاتر دیپلماتیک خود را تأسیس کرد و در دو دهه گذشته نفوذ خود را توسعه داده است. در همین راستا شی جین پینگ رئیس جمهور چین شی تا ۲۲ شهریور ماه از کشورهای ترکمنستان، قزاقستان ، ازبکستان و قرقیزستان دیدار می کند. سفر شی  به دعوت «قربانقلی بردی محمداف» رئیس جمهور ترکمنستان، «نورسلطان نظربایف» رئیس جمهور قزاقستان، «اسلام کریم اف» رئیس جمهور ازبک و «آلماز بیک» رئیس جمهور قرقیزستان صورت خواهد گرفت. در همین راستا برای بررسی این دیدار گفتگویی با سید رضا میر محمدی کارشناس مسائل منطقه داشته ایم:

واژگان کلیدی: سفر دوره ای رئیس جمهور چین به آسیای مرکزی، چین و آسیای مرکزی، راهبرد های نفوذ چین در آسیای مرکزی، جایگاه چین در آسیای مرکزی، نفوذ چین در آسیای مرکزی

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: اگر بخواهیم در رویکردی کلی و تئوریک به سیاست خارجی چین در آسیای مرکزی بنگریم  جایگاه این منطقه در اهداف راهبردی و استراتژیک  پکن  در کجا قرار دارد  ؟

اهداف راهبردی چین در آسیا مرکزی از منظر متفاوت نگاه کنیم از دو جهت قابل بررسی است. نخست به راهبردهای کشور چین به عنوان قدرتی جهانی در عرصه های مختلف توسعه برمی گردد. چین کشوری بزرگ در قامت قدرتی جهانی ظاهر شده و در پی آن است که در عرصه های مختلف اقتصاد و سیاست نفوذ خود را در مناطق مختلف جغرافیایی دنیا تقویت کند. در راستا این هدف آسیای مرکزی یکی از مناطق مهم دنیا است که چین بدان توجه دارد. دوم در واقع وجه دیگر سیاست خارجی چین به جایگاه آسیای مرکزی برمی گرد. امریکا درصدد حضور و نفوذ  نفوذ در منطقه برای توسعه هژمونی خود و همچنین رقابت با روسیه است لذا چین می خواهد در منطقه حضور داشته باشد و همین امر به منطقه اهمیت مضاعف داده است. ضمن اینکه آسیای مرکزی در همسایگی چین است و  چین با سه کشور از 5 کشور  این منطقه مرز مشترک دارد و برای چین منطقه بسیار مهمی است. لذا چین درصد است در سیاست خارجی خود نگاه جدیدی به منطقه داشته باشد.

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: چینی ها در بعد اقتصادی و در طی چند سال اخیر  هم صادرات خود را به کشور های این منطقه  چند برابر کرده اند و هم  حجم سرمایه گذاری هاو  کمک های اقتصادی و وام های  خود را به این کشور ها بویژه درتاجیکستان و قرقیزستان و ترکمنستان بالا برده اند. شما این رویکرد چین در بعد اقتصادی را چگونه تحلیل می کنید؟

نگاه اقتصادی چین به منطقه از دو جهت قابل اهمیت است. نخست نیازهای انرژی خود را از منطقه تامین کند. برخی از کشورهای منطقه داری ذخایز زیاد نفت و گاز هستند و چین با توجه به نیاز در این منطقه حضور یافته تا نیاز های خود را تامین کند. این اولویت مهمی است. چنانچه در سفر رئیس جمهور چین به منطقه و دیدار از ترکمنستان سیزده سند همکاری امضا شد که بیشتر در حوزه انرژی بویژه گاز است. چین سالانه 40 میلیار متر مکعب گاز از ترکمنستان وارد کرده و قرار است این امر به 65 میلیارد متر مکعب گردد. چین در حوزه گازی وسیع گالکینش در استان مرو (که در برخی گزارش ها دومین میدان گازی است) تمرکز کرده و مجموعه صنعتی گازی در آن منطقه افتتاح کرده است. چین همچنین در این حوزه با قزاقستان و ازبکستان همکاری میکند. لذا تامین انرژی برای چین بحثی اساسی و اولویت دار است. بعد دوم بازار مهم اقتصادی منطقه است که می تواند برای تولیدات و محصولات چین اهمیت داشته باشد. چین شریک اول بسیاری از کشوهای منطقه در حوزه اقتصادی است و هر 5 کشور منطقه واردات زیادی از چین دارند.

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: به نظر میرسد چین برعکس امریکا آنچنان تمایل و گرایشی به ترویج دموکراسی در منطقه ندارند. با توجه به ساختار های سیاسی اقتدارگرایانه موجود در کشور های آسیای میانه این رویکرد چین تا چه حدی در گسترش روابط پکن با دولت های این منطقه موثر است ؟

امریکایی ها هر چند در ظاهر پز دمکراسی میدهند ولی از این امر به عنوان ابزار بهره می برند تا به کشورهای منطقه در راستای منافع خود فشار وارد کنند و دنبال دمکراسی در منطقه نیستند. چین اولویت خود در منطقه را اقتصاد می داند و دمکراسی برای چین در منطقه اولویتی ندارد. چین درصدد توسعه همکاری خود با منطقه است و برای چین اهمیت ندارد که کشورها ساختاری دمکراتیک دارد یا نه، مهم تامین منافع چین است. ضمن اینکه حاکمیت های منطقه خیلی با توسعه دمکراسی میانه ای ندارند. در هر صورت تحکیم روابط چین با این کشورها (که تمرکز گرا هستند) می تواند موجب عدم توجه به مفهوم دمکراسی در دو طرف گردد.

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: با توجه به پتانسیل های واگرایی در شمال غرب چین و مناطقی نظیر سین کیانگ نگاه امنیتی چین ومبارزه علیه افراط گرایان مذهبی و ناسیونالیست تا چه میزانی دغدغه  رهبران  پکن در نگاه به آسیای میانه بوده است و دراین راستا پکن تا چه حدی موفق به  عدم تاثیر گذاری امنیتی بنیادگرایان و ناسیونالیست  های بر روی اقلیت های خود شده است ؟

 یکی از نگاه های چین به منطقه نگاه امنیتی است. این کشورها با چین همسایه هستند. بعد از فروپاشی شوروی فضای باز و جدیدی برای مردم مسلمان ایجاد تا در این بستر بازگشتی به اسلام داشته باشند. از سوی دیگر خطر بنیادگرایی در منطقه وجود دارد که از تهدیدات منطقه ای چین است و از این جهت نگاه مشترکی با ساختار قدرت ها در منطقه دارد. یعنی هم چین و هم ساختارهای قدرت در کشورهای منطقه به بنیاد گرایی به عنوان تهدید می نگرند، لذا هر دو سو به نوعی منافع مشترکی در کنترل بنیادگرایی دارند.

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: با توجه حضور بیشتر کشورهای آسیای مرکزی در کنار روسیه و چین در سازمان شانگهای اگر بخواهیم در رویکردی مقایسه ای به نقش روسیه و چین در  کشورهای آسیای میانه  بنگریم  نفوذ این این دو کشور بیشتر همگرایانه است یا در رقابت با یکدیگر ؟

حضور چین و روسیه در منطقه آسیای مرکزی بسته به این است که از چه زاویه ای به آن نگاه کنیم  به نظر من هر دو جهت مد نظر هر دو کشور چین و روسیه است. دو بازیگر در برخی از عرصه ها همگرایی دارند و منافع مشترک آنها به همگرایی انجامیده است. همچنین حضور امریکا در منطقه موجب همگرایی در جهت کنترل و محدود کردن حضور امریکا در منطقه شده است. لذا چین روسیه می توانند با حضور امریکا مقابله داشته باشند، اما اگر مسئله دو جانبه در نظر گیریم در منطقه می تواند رقابت هم داشته باشند. این رقابت می تواند بیشتر در حوزه های تجاری و سیاسی باشد. چین می خواهد در منطقه حضور اصلی تجاری و سیاسی داشته باشد.

 

مرکز مطالعات بین المللی صلح: چین با سه کشور تاجیکستان قرقیزستان  و قزاقستان مرز مشترک دارد شی جین پینگ رئیس جمهور چین در (16 شهریور) ضمن سخنرانی در دانشگاه «نظربایف» در شهر «آستانه» پایتخت قزاقستان، گفت: «چین در امور داخلی کشورهای آسیای مرکزی دخالت نمی‌کند و به دنبال نفوذ در منطقه نیست.›› در این حال نفوذ رو به افزایش  چین در کشورهای این منطقه تا چه اندازه حضور منطقه ای ایران را در آسیای مرکزی را تحت تاثیر خود قرار می دهد ؟

امروزه جهان و مناطق جغرافیای عرصه رقابت است. آسیای مرکزی هم اینگونه است لذا جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشور بزرگ منطقه ای در این منطقه حضور دارد و با اتکا به عقبه های تاریخی و فرهنگی می تواند از بعد رقابت مورد توجه باشد. حضور گسترده چین برای ایران بیشتر در حوزه های اقتصادی و تجاری می تواند به عنوان مانع و رقیب باشد، اما از نظر فرهنگی، سیاسی و امنیتی پر رنگ نیست. چون ایران در همسایگی است در این حوزه میتوان به شکل رقابت به چین نگاه کرد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share