شهریور ۲۹, ۱۴۰۰ – ۶:۴۹ ب.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC
سازمان همکاری شانگهای با هدف حل اختلافات مرزی و تقویت اعتماد متقابل میان اعضاء در سال 2001به وجود آمد که به تدریج مسائل اقتصادی و تجاری نیز …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

زوایای آشکار و پنهان فروش تسلیحات ایالات متحده به عربستان سعودی

نگارش در آذر ۴, ۱۳۸۹ – ۵:۲۰ ب.ظ
زوایای آشکار و پنهان فروش تسلیحات ایالات متحده به عربستان سعودی
Share


کامران کرمی

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC


مقدمه

انعقاد بزرگترین قرارداد تسلیحاتی تاریخ آمریکا در راستای تلاش این کشور برای فروش 60 میلیون دلار تجهیزات نظامی به عربستان نه تنها بنابر ادعای مقامات آمریکایی در راستای صلح و ثبات در خاورمیانه نیست، بلکه خود عامل بروز تنش و رقابت تسلیحاتی خطرناک در منطقه خواهد شد که ممکن است پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشد. هرچند که مقامات کاخ سفید و سعودی متفق القول اعلام کردهاند که این قرارداد صرفا جنبهی تدافعی دارد. تحت این قرارداد، آمریکا قرار است جت های F-15 و هلی کوپترهای جنگی در اختیار عربستان طی یک دوره زمانی 15 تا 20 ساله و بر مبنای خبرهای دیگر در فاصله زمانی 20 تا 40 سال قرار دهد. مقامات آمریکایی اعلام کرده اند که با فروش این تسلیحات به عربستان، امنیت هم پیمانانش در منطقه گسترش می یابد. معامله نظامی واشنگتن-ریاض که هنگفت ترین قرارداد نظامی در تاریخ این کشور به شمار می رود شامل فروش هواپیماهای جنگنده «اف۱۵» نیز خواهد بود. در صورت تصویب این معامله، طی چهار مرحله به ریاض 84 فروند جنگنده اف 15 ، 70 فروند هواپیمای اف 15 و خرید سه نوع بالگرد شامل 70 فروند بالگرد آپاچی، 72 فروند بالگرد بلک هاوک و 36 فروند بالگرد ستیل برد تحویل داده خواهد شد.

در این گفتار سعی میشود پیامدهای انعقاد این طرح را بر چهار کشور آمریکا، عربستان، اسرائیل و ایران تحلیل و ارزیابی نماییم. در این میان سعی میشود به سوالات احتمالی زیر پاسخ داده شود:

ایالات متحده از این قرارداد چه اهدافی را در منطقه دنبال خواهد کرد؟ واکنشهای اسرائیل به این قرارداد چه خواهد بود؟ این قرارداد چه پیامدهای را متوجه ایران خواهد کرد؟ و اینکه مزایای این قرارداد سنگین تسلیحاتی برای عربستان سعودی چه خواهد بود؟

اهداف آمریکا

تقویت قابلیت های دفاعی عربستان، امنیت آمریکا را در یک بخش بسیار مهم از جهان که نگرانی های فزاینده ای بر سر برنامه هسته ای ایران وجود دارد، بهبود خواهد بخشید. آمریکا مدعی است که زرادخانه های موشکی ایران باعث بروز نگرانی برای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس شده است. اما از سویی تحلیلگران و کارشناسان معتقدند که ایران خطری برای همسایگان عرب خود محسوب نمیشود و برعکس ادعای آمریکایی ها روابط ایران با همسایگان عربش نزدیک و دوستانه است. فروش این تسلیحات آمریکا باعث تقویت هژمونی نظامی آمریکا در منطقه میشود و دربردارندهی منافعی برای کاخ سفید خواهد بود،که در این میان توازن قوا وکنترل ژئوپولیتیکی حاصل از آن میتواند در این میان مطرح باشد. آمریکا همچنین قصد دارد با فروش این تسلیحات همچنان نفوذ خود را در خاورمیانه حفظ کند. همچنین با توجه به اینکه حجم این قرارداد عظیم است، تولیدکنندگان وسازندگان تسلیحات نظامی در آمریکا در زمانی که اقتصاد این کشور با مشکلات جدی روبرو است این فرصت را پیدا می کنند تا فعالیتشان را رونق دهند. آمریکا قصد دارد که یک شریک راهبردی درازمدت در منطقه داشته باشد که بتواند مقابل ایران به عنوان یک بازدارنده عمل کند. عراق نمی تواند چنین نقشی را ایفا کند، زیرا نیروهای جنگی آمریکا از این کشور خارج شده اند و دولت با ثبات و دائمی در عراق وجود ندارد، از این رو آمریکا به عربستان چشم دوخته است.

نقش اسرائیل در فروش تسلیحاتی آمریکا به عربستان
اگرچه اسرائیل همواره از سوی مقامات کاخ سفید به عنوان شریک راهبردی این کشور در خاورمیانه معرفی شده، اما معاملهی بزرگ تسلیحاتی میان آمریکا و عربستان که بزرگترین معامله تسلیحاتی تاریخ آمریکا نام گرفته است، این سوال را در ذهن بسیاری از کارشناسان پدید میآورد که جایگاه امنیت اسرائیل در این معامله چگونه خواهد بود؟

لابی قدرتمند صهیونیستی (آیپک) به طور علنی با این معامله تسلیحاتی تاکنون مخالفتی از خود نشان نداده است و تصور می رود نمایندگان طرفدار اسرائیل نیز در کنگره از این مصوبه حمایت کنند. از سوی دیگر، کاخ سفید به اسرائیل اطمینان داده است که عربستان را به فناوری های مدرن تجهیز نخواهد کرد. اسرائیل امیدوار است آمریکا بتواند با فروش 60 میلیارد دلار تسلیحات به عربستان، قدرت نظامی و نفوذ سیاسی ایران را در منطقه کاهش دهد. مقامات آمریکایی به اسرائیل ضمانت داده اند که همواره برتری کیفی نظامی اسرائیل را بر کشورهای همسایه اش حفظ کنند. یکی از دلایل بردباری بیشتر اسرائیل در رابطه با این قرارداد، این بوده است که اسرائیل امیدوار است افزایش قدرت نظامی عربستان به عنوان وزنه ای در برابر نفوذ فزایند نظامی ایران عمل کند.کارشناسان معتقدند که تضمینهای مقامات آمریکایی به تلآویو به این دل گرمی رسیده است که تسلیحات مذکور خطری برای آن در معادلات منطقهای نخواهد داشت. اسرائیل اخیراً طی قراردادی معامله خرید 20 فروند هواپیماهای جنگی پیشرفته اف 35 را با آمریکا امضاء کرده است. همزمان با انتشار خبر قرارداد بزرگ نظامی آمریکا و عربستان سعودی و از سویی دیگر شکست مذاکرات سازش خاورمیانه، دولت آمریکا با اعطای هواپیماهای پیشرفته رادارگریز موسوم به «اف 35» که چند نسل پیشرفته تر از سلاح های عربستان در قرارداد اخیر است، موافقت کرده است. کارشناسان اعطای هواپیماهای اف 35 به رژیم صهیونیستی را با 2 هدف عمده تحلیل می کنند؛

اول اطمینان دادن به تل آویو که تسلیح عربستان سعودی تهدیدی برای تفوق و برتری نظامی این رژیم به شمار نمی رود و دوم اینکه 20 فروند هواپیمای پیشرفته مذکور بتواند نقش بسته مشوقی را برای به جریان انداختن روند مذاکرات سازش بازی کند. مذاکراتی که از بعد تبلیغاتی در آستانه انتخابات میان دوره ای آمریکا می توانست کمک موثری به دمکرات ها در جلب افکار عمومی مردم آمریکا و گروه های صلح طلب کند. یک سناریوی بدبینانه نیز در این خصوص مطرح است و آن اینکه رژیم صهیونیستی امیدوار است دولت آمریکا به زودی و با استفاده از تسلیحات انبار شده در خاورمیانه به تهدیدهای کهنه خود مبنی بر حمله نظامی به ایران جامه عمل بپوشاند و در این میان عربستان سعودی و برخی کشورهای منطقه تبدیل به پایگاه هایی برای جنگ طلبی های جدید آمریکا در منطقه خواهد شد. امری که همزمان می تواند توسعه طلبی های اسرائیل را در منطقه تسریع بخشد.

سناریوهای محتمل برای ایران

قدرت روزافزون ایران در منطقه و ظهور ایران هستهای، آمریکا را ناگزیر ساخته تا با فروش تسلیحات به عربستان، اعتراض تلویحی را از پذیرش قدرت هستهای ایران به نمایش بگذارد.کاخ سفید فروش این جتهای جنگنده و بالگردهای نظامی پیشرفته به متحد کلیدی خود در خاورمیانه را بخشی از سیاست جامع خود برای تقویت متحدان عرب آمریکا در برابر ایران می داند. از یکسو روابط دوستانهای که با لبنان برقرار شده و از سوی دیگر گسترش روابط با عراق و همچنین روابط نزدیک ایران و ترکیه که با بی توجهی آنکارا به تحریم ها نیز همراه است، همگی موضوعاتی است که کاخ سفید را نسبت به افزایش نفوذ ایران در منطقه نگران ساخته است.آمریکا البته در مسئله افغانستان نیز با مشکلاتی روبرو گشته و به این مسئله پی برده است که کمک ایران در این قضیه میتواند راهگشا باشد. این مسئله اما در مقابل تقویت محور ایران، سوریه و لبنان، بر میزان قابل توجهی موجبات نگرانی کاخ سفید را ایجاد کرده است. با این همه رسیدن تهران، به مرحله غیرقابل بازگشت در برنامه هسته ای و تبدیل شدن به یک قدرت منطقهای، شاید مهم ترین موضوعی باشد که آمریکا را بر آن داشته تا با انعقاد قراردادی بی سابقه، حجم بالایی از تسلیحات را به عربستان سرازیر کند. این مسئله بعد از طرح مسائل هسته ای ایران و بزرگ نمایی درباره آن شدت گرفت. این تبلیغات باعث شده است تا کشورهای خاورمیانه نسبت به ایران بدبینی پیدا کنند و دوباره نسبت به خریداری سلاح اقدام کنند. از طرفی فعالیت های موشکی ایران را هم تهدیدی علیه کشورهای منطقه معرفی کردند و سیستم های ضد موشکی به این کشورها فروختند.

اهداف عربستان از قرارداد جدید نظامی

در مورد عربستان سعودی میتوان گفت که مزایای قرارداد سنگین تسلیحاتی برای عربستان عبارتند از:

1- ریاض به این قرارداد در چارچوب تلاش برای تحقق معادلات قدرت در برابر ایران و در رابطه با ترس از دست یابی ایران به سلاح هستهای توجه ویژه ای دارد. همچنین این قرارداد از نگاه ریاض سهم ویژه ای در افزایش توانمندیهای دفاعی عربستان سعودی و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در مقابله با افزایش روزافزون توان موشکی ایران در سایه تهدیدهای مطرح شده مبنی بر بستن تنگه هرمز و ممانعت از حرکت نفت کشها در صورت تهاجم نظامی آمریکا یا اسرائیل به ایران دارد.

2- تقویت بنیه دفاعی و نظامی عربستان سعودی به این کشور توان ایفای نقش موثر منطقه ای در سطح کشورهای شورای همکاری و در سطح عربی خاورمیانه ای می دهد به ویژه با توجه به این نکته که نقش عربستان و نفوذ آن در دوره اخیر روندی نزولی داشته است.

آنتونیکردزمن یکی از مقام های سابق وزارت دفاع آمریکا اخیرا با ارائهی گزارشی مدعی شده است که عربستان سعودی با خرید بیش از 60 میلیارد دلار سلاح از آمریکا و افزایش توانمندی های هوایی خود قادر خواهد بود تا به ایران حمله کند و با این خریدهای نظامی توازن قوا را در منطقه خلیج فارس تغییر میدهد و تلاش دارد تا ضعف نیروی زمینی و دریایی خود در قبال ایران را با تقویت نیروی هوایی جبران کند. با این اوصاف پرسش مطرح شده، پس از تبیین اهداف و پشت پرده این قرارداد، میزان کارآیی این تسلیحات و توان عربستان در به کارگیری آنهاست. آمریکا با فروش این تسلیحات پیشرفته قصد دارد، نفوذ خود را در منطقه افزایش دهد، اما آیا انجام چنین وظیفه ای از عربستان ساخته است؟ تعداد جنگنده های اف 15 عربستان سعودی، بیش از خلبان های این کشور است. به علاوه هواپیماها کمتر تعمیر و نگهداری می شوند. عربستان در بحران با شیعیان حوثی در مرز یمن هم زمان زیادی احتیاج داشت که به برتری دست پیدا کند. عربستان مانند امارات، قطر، بحرین و کویت تعداد زیادی مستشار و تکنیسین و خلبان خارجی استخدام کرده که ارتش این کشور به آنها وابسته است و در این میان میتوان گفت که این نقیصه را این گونه حل نموده است.

بر مبتای سناریوی دیگر، احتمال معامله انرژی هستهای با تسلیحات در این قرارداد دور از انتظار نمیباشد. اگر عربستان بخواهد به انرژی هستهای دست پیدا کند. قاعدتا به سراغ کشورهای غربی می رود چرا که به استثنای یک سری موشکهای میان برد که از چین خریداری شده، اکثر فناوریهای در اختیار عربستان، تکنولوژیهای غربی است. امتناع امریکا از این که انرژی هستهای در اختیار عربستان بگذارد، می تواند یکی از علت های فروش این حجم از تسلیحات به عربستان باشد.

نتیجهگیری

همانطوری که اشاره شد انعقاد قرارداد تسلیحاتی بین آمریکا و عربستان سعودی به عنوان یک اتفاق مهم شناخته میشود و میتواند دورنمای تحولات آتی در منطقه خاورمیانه بخصوص حوزهی خلیج فارس را تحت شعاع خود قرار دهد. پیامدهای فروش تسلیحات به کشور عربستان پیامدهای نگران کنندهای دربر خواهد داشت و میتواند موازنهی قدرت درمنطقه را بهم بزند. این نوع فروش تسلیحات از سوی واشینگتن باعث می شود دوستان  و دشمنان آمریکا در خاورمیانه هزینه های امور نظامی خود را به طور چشمگیری افزایش دهند. همچنین بر مبنای این طرح، ایالات متحده می تواند عامل ایجاد یک رقابت تسلیحاتی در منطقه شود و به دنبال آن باعث افزایش تنش ها در این منطقه، که مدتهاست صحنه مناقشه های بسیاری است، شود. در این میان می توان گفت که هرچند مقامات سعودی خرید تسلیحاتی را در چارچوب یک طرح دفاعی ارزیابی میکنند، اما ذهنیتهایی که  این قرارداد در اذهان دولتمردان منطقه ایجاد میکند، میتواند نگرانیهایی چون افزایش خریدهای تسلیحاتی، نظامی شدن منطقه و برخوردهای خصومت آمیز در این حوزه را موجب شود.

Share