June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

روابط ترکیه با ناتو، همگرایی یا واگرایی گفتگو با علی اکبر فرازی کارشناس ناتو و سفیر پیشین ایران

نگارش در March 20, 2012 – 9:52 pm
روابط ترکیه با ناتو، همگرایی یا واگرایی گفتگو با علی اکبر فرازی  کارشناس ناتو و سفیر پیشین ایران
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

از دهه 1930، ترکیه همواره شریکی قابل اعتماد برای غرب در خاورمیانه بوده است، اما در طول این دهه ها حکومت های ترکیه همواره بر اساس رویکردی کمالیستی به ناتو نگاه میکردند. در این بین در یک دهه اخیر و با تغییرات گسترده سیاست داخلی ترکیه و همچنین دگرگونیهایی در سیاست خارحی این کشور پرسشی که مطرح است آینده روابط ترکیه با ناتو است. روابطی که با توجه نوع کنش ها و رفتار اعضای ناتو و ترکیه هم میتواند همگرایانه باشد و هم واگرایانه. در این راستا برای بررسی بیشتر این امر به گفتگویی با علی اکبر فرازی سفیر پیشین ایران در رومانی و کارشناس مسائل ناتو پرداخته ایم:

مرکز بین المللی مطالعات صلح: احمد داوود اغلو وزیر امور خارجه ترکیه گفته است که آنکارا اجازه نخواهد داد ناتو از خاک این کشور برای حمله نظامی به ایران استفاده کند. در این بین با توجه به سیستم راداری سپر موشکی ناتو در استان مالاتیای ترکیه و نوع سیاست خارجی ترکیه نگاه کنونی ترکیه به مشارکت در فعالیت ها، کنش ها و روند عضویت در ناتو چیست ؟
اجلاس سارمان ناتو در نوامبر 2010 نقشه راه ناتو را برای ده سال آینده تصویب کرد و به گفته دبیر کل ناتو تدوین این نقشه تاریخی است. این نقشه راه به ناتو اجازه می هد که فراتر از مرزهای ناتو عمل کند. در حقیقت دبیر کل ناتو صراحتا اعلام کرد که ماموریتهای ناتو فقط در مرزهای اروپا محدود نخواهد بود و به خارج از مرزها تسری می یابد.گذشته از این بحث مهمی که همه نشست لیسبون را تحت الشعاع خود قرار داده بود و در پایان مورد توافق قرار گرفت سپر موشکی ناتو بود. در همان اجلاس خبرهایی در مورد قطعی شدن استقرار این موشک ها در ترکیه انتشار یافت که بحث هایی را هم موجب شد، اما ترک ها تلاش کردند با زیرکی تمام و با عنوان اینکه سپر موشکی نباید علیه کشوری همسایه به کار رود ایران و سایر همسایگان را مطمئن کنند. در این بین ترکیه با توجه به عضویت در ناتو مصوبات ناتو را نادیده نگرفت و با گذشت زمان مشخص شد که سیستم های دفاع موشکی ناتو و رادارهای هشدار دهنده در بخش هایی از خاک ترکیه (از جمله دیاربکر) مسقر شده اند. این امر همزمان با هیاهوی زیاد ترکیه درمورد تیرگی روابط با تل آویو بود. آنها با زیرکی جو رسانه ای شدیدی ایجاد کردند و توجهات همسایگان و مخالفان این سپر دفاع موشکی را به حاشیه راندند تا خبر استقرار موشک ها را تحت الشعاع قرار دهند.
بعدها خبرهاییی (که توسط مسئولان ترک هم تکذیب نشد) استقراراین سیستمها را در ترکیه تایید کرد. در این راستا باید گفت اظهارات دیپلماتیک ترک ها درمورد عدم به کارگیری این سیستم ها بر علیه همسایگان در حقیقت صرفا اظهارات دهن پرکن دیپلماتیک بوده است و واقعیت آن است که ترکیه با توجه به عضویت در ناتو، ساختار دفاعی و نظامی و سیاسی کشور نمی تواند موضع مخالفی در مورد استقرار سپر موشکی داشته باشد. در این میان هر چند ناتو کوشید با تغییر مکان سپر موشکی و رادارهای از شرزق اروپا به ترکیه، رومانی و مدیترانه تا حدی نگرانی روسیه را کاهش دهد، اما نگرانی برای ایران همچنان پابرجا است و دستگاه دیپلماسی ما هم نباید به تعارفات دیپلماتیک ترک ها قانع شود و واکنش مناسبی نشان دهد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در ماه های گذشته ترکیه بر خلاف گذشته مانع از حضور اسرائیل در تمرینات نظامی ناتو در خاک خود شد و دعوت ناتو از اسرائیل برای شرکت در این تمرینات از سوی ترکیه پس گرفته شد. در این حال آیا دگرگونی های اخیر در عرصه حکومت در ترکیه، در تضاد با ارزش‌های بنیادین و زیربنایی ناتو و رعایت اصول مندرج در منشور سال 1949 این سازمان قراردارد؟
دولتمردان و مسئولان ترکیه به واکنش ها و حساسیتهای مذهبی مردم مسلمان ترکیه واقف هستند، اما در واقع اینگونه از مانورها و مخالفت ها تغییری در سیاستهای استراتژیک ترکیه نسبت به ناتو و اسرائیل ایجاد نمیکند. بلکه برای مدت کوتاهی مانع از جلوگیری از بازتاب منفی انعکاس برخی از خبرها در بین مردم ترکیه می شود. به نظر من دولتمردان ترکیه در استراتژی درازمدت همکاری خود با ناتو کوچکترین تغییری (به منظور استقلال عمل در خارج از حیطه ناتو ) به وجود نمی آورند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چندی پیش یکی رئیس حزب آزادی هلند به عنوان یکی از سه حزب مهم هلند از وزارت خارجه و دفاع این کشور خواست تا عضویت ترکیه در این سازمان نظامی را مورد تجدید نظر قرار دهد. در این بین نیز برخی از طرف ها و کشورها در اروپا چنین اظهاراتی را درمورد عضویت ترکیه در ناتو ایراد کرده اند. در این میان به نگاه شما اعضای ناتو در اروپا چه نگاهی به تداوم و یا خروج ترکیه از ناتو دارند؟
واقعیت آن است که نباید اظهارات احزاب تندرو در هلند و هر کشور دیگر بر ضد ترکیه را خیلی جدی تلقی و به حساب آورد. باید به این سخنان از منظر اظهارنظر یک حزب نگاه کرد و نه استراتژی مدون از سوی کشورهای اروپایی عضو ناتو . از سوی دیگر با رشد افراط گرای در اروپا ما شاهد برخوردهای ضد مسلمانان به نام های مختلف هستیم. برخورد ضد ترکی در کشورهای غربی به خاطر مسلمان بودن مردم این کشور است.
آنچه مشخص است اعضای ناتو با تصمیمی دسته جمعی نه تنها موافق محدود کردن حوزه عمل ترکیه در ناتو نیستند بلکه روز به روز وجود و حضور ترکیه ای که می تواند منافع آنها را در بخش مهمی از جهان تامین و پوشش دهد به دیده مثبت مینگرند. یعنی سیاست گزاران ناتو در مورد گسترش ناتو به هر سمت از اروپا و خارج از اروپا نیاز استراتژیکی به ترکیه دارند. بنابراین باید اظهار نظر افراد و احزاب تندرو اروپایی را بیشتر در راستای نگاه های ضد اسلامی آنان تفسیر کرد تا نگاه های ضد ترکیه ای آنان.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در یک سال گذشته ترکیه همواره تنش هایی را در رابطه خود با کشور‌های عضو ناتو مانند یونان و همچنین اسرائیل و فرانسه داشته است. آیا این امر می‌توانند در میان مدت و بلند مدت بین اعضای ناتو و ترکیه واگرایی ای را موجب شود؟
طبیعی است که ترکیه در وهله نخست به دنبال حفظ منافع خود و گسترش آن است. تنش های اخیر این کشور با فرانسه بیشتر به خاطر طرح و لایحه نژادکشی و کشتار ارامنه که اقدامی سیاسی از طرف سارکوزی برای جلب آرای ارمنیان فرانسه نه بیشتر از آن بود . در این بین اینگونه اقدامات مقطعی است و در همان مقطع واکنش ها تندی را در پی دارد، اما هیچ گونه از این واکنش ها باعث نمیشود که ترکیه با برگ ناتو بر علیه منافع خود بازی کند. لذا ترکیه معتقد است حضور هر چه بیشتر این کشور در ناتو امتیازی دو جانبه برای این کشور داشته باشد. یعنی امتیازی از غربی ها و امتیازی از همسایگان خود می گیرد و تنشهای مقطعی ترکیه با اعضای ناتو هم چالشی برای نقش ترکیه در ناتو ندارد.
گذشته از این تنش های ترکیه با یونان و قبرس تنشهایی تاریخی است و به ریشه های تضاد ترک یونانی و مسائل سرزمینی و.. برمیگرد. در این بین در گذشته که هر دو عضو ناتو یعنی یونان و ترکیه اختلافات شدیدی داشتند به صرف آنکه ترکیه با یونان و قبرس اختلاف داشت عضویت ترکیه در ناتو تحت تاثیر قرار نمی گرفت. اکنون اختلاف ها به نحو مطلوبی کاهش یافته است و توسط دولت اردوغان مدیریت شده است. در این بین اعضای ناتو در دورن سازمان مسئولیت تعریف شده خود را دارند و اختلاف اعضای در ناتو منجر به خروج از چتر واحد ناتو نشده است و این امر در بحرانی ترین حالات یعنی افزایش تنش ترکیه با اسرائیل، یونان و قبرس منجر به خرج ترکیه از ناتو نمیشود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه جریانهای سیاسی آمریکا به عضویت و همکاری ترکیه با ناتو را با توجه به سخنان پیشین ریک پری نامزد پیشین جمهوری خواه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ( ترکیه را باید از ناتو اخراج کرد) را چگونه مورد بررسی و تحلیل قرار می دهید ؟
سخنرانی های انتخاباتی بویژه درامریکا بیشتر از منظر مصرف داخلی مطرح میشود و نامزدهای ریاست جمهوری در کمپین ها تلاش میکنند تا حساسیت های مردم خود را بشناسند و بر روی این حساسیت ها انگشت گذارند. لذا اظهاراتی مانند اخراج ترکیه از ناتو از یک سو بیشتر وجهه ضد ترکیه ای و ضد اسلامی و برای جمع کردن رای افراطیان است و از سویی هم محلی از اعراب ندارد. یعنی اینگونه نیست که این اظهارات به خطی سیاسی بدل شود و ناتو به دنبال محدود کردن حوزه عمل ترکیه باشد. به اعتقاد من ناتو با بازتعریف حوزه عمل جدیید خود به گسترش نقش و حوزه عمل ترکیه نیازدارد و این نقش را با استقرار سپر موشکی به ترکیه داده است و در آینده نیز این نقش را بیشتر به ترکیه واگذار میکند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما آیا آنکارا در میان مدت و بلند مدت همچنان بخشی از ساختار دفاعی جهان غرب (ناتو) باقی می ماند؟
دولتمردان این کشور در کوتاه مدت هنوز براین نظرند که منافع خود را همچنان می توان در راستای عضویت در ناتو تعریف کرد. در میان مدت هم قطعا اینگونه خواهد بود. اما در بلند مدت این امر بستگی به شرایط داخلی و خارجی در منطقه خاورمیانه دارد. از سوی دیگر نیز نباید فراموش کرد که دولت آنکارا دولتی بسیار خردورز و زیرک است و به رای مردم خود توجه میکند، لذا از آنجا که روز به روز دامنه توجه و گسترش اسلام در ترکیه بیشتر می شود اگر در دراز مدت رشد اسلام خواهی در ترکیه به همین شیوه ادامه داشته باشد شاید ترکیه برای بودن و نبودن در ناتو تصمیم گیری نوینی اتخاذ کند.

Share