May 23, 2022 – 6:12 pm | Comments Off on جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای روابط ترکیه و عربستان  

پرهام پوررمضان 
پژوهشگر حوزه روابط بین الملل 
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

رابطه ی ترکیه و عربستان به عنوان دو کشور تاثیر گذار در روند تحولات خاورمیانه از اهمیت فزاینده ای برخوردار گردیده است که هم …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, ايران, قزاقستان, مقالات, مقالات تحلیلی

روابط ایران و قزاقستان، از پتانسیل های روابط تا میزبانی مذاکرات هسته ای – گفتگو با دکتر میر قاسم مومنی مدیر موسسه بین المللی چشم انداز ابرار نوین

نگارش در February 16, 2013 – 5:49 am
روابط ایران و قزاقستان، از پتانسیل های روابط تا میزبانی مذاکرات هسته ای  – گفتگو با دکتر میر قاسم مومنی  مدیر موسسه بین المللی چشم انداز ابرار نوین
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

جمهوری اسلامی ایران در ۱۶ دسامبر ۱۹۹۱ قزاقستان را به رسمیت شناخت. هر چند دو کشور از همان ابتدای استقلال قزاقستان روابط پراکنده اقتصادی خود را آغاز کردند، اما در سالهای گذشته روابط قزاقستان و ایران رو به پیشرفت بوده است و همواره از بالا بردن مبادلات اقتصادی ایران و قزاقستان صحبت می‌شود. اکنون نیز این کشور میزبان مذکرات هسته ای ایران و غرب است دو کشور دارای فرصت ها و بسترهای فراوانی برای همکاری، همگرایی، واگرایی و تضاد نقش هستند. در این حال برای درک بهتری از آینده روابط دو سویه به گفتگویی با دکتر میر قاسم مومنی مدیر موسسه بین المللی چشم انداز ابرار نوین و رئیس انجمن دوستی ایران و قزاقستان پرداخته ایم:

 کلید واژگان: میزبانی قزاقستان در مذاکرات هسته ای، نقش منطقه ای قزاقستان، نقش منطقه ای ایران،  آینده روابط ایران قزاقستان، بازیگری منطقه ای ایران  و قزاقستان، آسیب شناسی روابط ایران و قزاقستان

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روابط سیاسی، امنیتی و اقتصادی دو کشور ایران و قزاقستان در سالهای گذشته با چه تحولاتی روبرو بوده است؟

قزاقستان همسایه شمالی ما در دریای خزر بوده و نقش ممتازی در معادلات سیاسی، امنیتی و فرهنگی منطقه دارد. واقعیت این است که ایران با قزاقستان مشترکات فرهنگی، علمی و تاریخی دارد و در  حقیقت قزاقستان بخشی از تمدن ایرانی و در شمال مرزهای ما بوده است. سه هزار واژه فارسی در زبان قزاقی موجود است. در ترتیبات منطقه ای در اکو و شانگهای همکاری داریم. دو کشور در مورد رژیم حقوقی دریای خزر و ترتیبات امنیتی و حقوقی اجلاس های مشترکی داشته اند.  یعنی در حقیقت هم از نظر سیاسی، امنیتی و فرهنگی روابط خوبی داشته ایم و لزوم توسعه همکاری بین دو کشور ملموس است. چنانچه رهبران دو کشور نیز به توسعه روابط بیش از ظرفیت فعلی اشاره کرده اند. در سالهای گذشته در مورد غیر نظامی کردن دریای خزر همکاری هایی بین دو کشور وجود داشته است و هر دو کشور بر غیر نظامی بودن دریا تاکید کرده اند. در مورد ریاست قزاقستان بر سازمان همکاری اسلامی هم دو کشور همکاری داشته اند. در حوزه اقتصادی هم با وجود تحریم ها شاهد رشد و گسترش روابط اقتصادی دو کشور را شاهد بوده ایم. در این بین دو کشور مشکلی سیاسی با هم نداشته اند و از در دو دهه گذشته نیز مشکلی وجود نداشته است.. قزاقستان فقط بخشی از تحریم ها بر ضد ایران را به علت احترام به قوانین بین الملل و به گونه ای الزامی انجام میدهد

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین متغیرها و بسترهای همکاری قزاقستان و ایران در چه حوزه هایی قرار دارد؟

اولویت روابط دو کشور در حوزه بخش های اقتصادی و فرهنگی است. بخش سیاسی هم مکمل این است. قزاقستان از آغاز استقلال روابط خوبی با ایران داشته و ایران نیز از نخستین کشورهایی بوده که استقلال قزاقستان را به رسمیت شناخت. تاریخ تمدن و فرهنگ  قزاقستان متاثر از فرهنگ ایرانی است و با توجه به مشترکات موجود دو کشور بسترهای زیادی برای گسترش روابط موجود است. چنانچه در حوزه های تاریخی، فرهنگی، ادبیات و … خیلی از ساختمانها و آثار گذشته قزاقستان مربوط به تمدن ایرانی است. در کتابخانه ملی قزاقستان نسخ خطی بسیاری به زبان فارسی است. همچنین سایر آثار هم بیانگر ایرانی بودن بخشی از فرهنگ قزاقستان است. در حوزه اقتصادی هم با توجه به شرایط نفتی و انرژی قزاقستان روابط خوبی با ایران داشته است. یعنی در سرمایه گذاری و مبادلات پیشرفتهای مناسبی وجود داشته و پتانسیل های بیشتری نیز وجود دارد. این امر نشانگر بسترهای گوناگون برای رشد است. در حوزه فرهنگی نیز شخصیتی مانند فارابی برای دو کشور قابل احترام است. همچنین  پتانسیل هایی برای تبادلات دانشجوبی و … وجود دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نظر شما مهم ترین موانع توسعه روابط ایران و قزاقستان چیست؟

عدم شناخت از پتانسیلهای دو کشور مهمترین مانع توسعه روابط است. متاسفانه شناخت کاملی از پتانسیل های ایران چه در بخش های اقتصادی، فنی، علمی و.. وجود ندارد. همچنین در ایران نیز اینگونه است. مثلا گردشگران بسیاری از ایران به دیگر کشورها می روند، اما به قزاقستان نمی روند همچنین ورود گردشگران قزاقستان به ایران بسیار پایین است. یعنی شناختی وجود ندارد. در حالی که جدا از پتانسیلهای گردشگری باید تاریخ و تمدن ایران شناسایی شود و تبلیغات دقیقی در این حوزه  انجام شود. اکنون نیز جدا از تلاشهای موردی رایزنی ایران در این کشور تبلیغات گسترده ای انجام نشده است. در حالی که تبلیغات فرهنگی هزینه بر است. در ایران نیز هنوز بسیاری قزاقستان را نمی شناسند و نمی دانند این کشور در کجاست و با قرقیزستان و …  اشتباه  می گیرند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما نقش و نگاه روسیه و آمریکا در روابط کنونی قزاقستان و ایران چیست؟

با وجود فشارهای موجود از سور اتحادیه اروپا، امریکا و حتی گاه روسیه قزاقستان تلاش کرده است روابط خود با ایران را نگه دارد و حفظ کند. روسیه دوست دارد که کشورهای منطقه با کشورهای دیگر روابط عمیقی نداشته باشند و تلاش کرده است هژمونی سیاسی و امنیتی خود را در قزاقستان داشته باشد. با توجه به نقش ممتاز و تاریخی حضور ایران در منطقه ملموس است و به راحتی می توان نقش روسیه را در حوزه های گوناگون تضعیف کند. لذا روس ها مخالف حضور قدرتمند ایران در قزاقستان هستند. همچنین با توجه به بحث رژیم حقوقی دریای خزر روسیه نمی خواهد ایران با قزاقستان به طور گسترده ای روابط داشته باشد و روابط بعدی استراتژیک یابد. اما واقعیت آن است که آستانه سیاست مستقلی در پیش گرفته و تلاش کرده ضمن حفظ روابط خود با امریکا و روسیه روابط با ایران را نیز   حفظ کند. سیاست اعمالی و اعلانی امریکا هم محدود سازی روابط ایران با کشورهای منطقه است. چرا که توسعه روابط ایران به عنوان زنگ خطری برای منافع امریکا دیده می شود و حضور ایران در این کشورها به ضرر منافع امریکا تلقی میشود. امریکا تلاش دارد با کاهش گسترده روابط ایران با قزاقستان به گسترش روابط ترکیه با قزاقستان و حضور همه جانبه ترکیه و الگو سازی اسلام ترکیه ای به جای اسلام ایرانی در منطقه توجه کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش ایران را در هر گونه همگرایی و یا واگرایی با قزاقستان چگونه قابل تحلیل و بررسی قرار می دهید؟

این امر دو جانبه است. در حال حاضر دو کشور به گسترش روابط نیاز دارند. از نظر امنیتی و سیاسی دو کشور در یک حوزه هستند و به ناچار باید در حوزه امنیت، تروریسم، مواد مخدر و … همکاری کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان روابط ایران با جمهوری قزاقستان را به سوی روابطی استراتژیک و راهبردی رهنمون کرد؟

هیچ چیزی غیر ممکن نیست. به نظر من این ظرفیت وجود دارد. چرا که قزاقستان و ایران تمام  بسترهای مورد نیاز برای گسترش روابط به حد استراتژیک را دارند. ولی این مقدمه بسترسازی میخواهد و در دو دهه گذشته توجهی به این امر نشده است. روابط دو سویه بیشتر به نیازهای دو طرف بر میگشته است و سرمایه گذاری لازم انجام نشده است. یعنی با وجود سرمایه گذاری گسترده چین، امریکا، روسیه، چین ، ترکیه و … اگر مسئولان ایرانی بخواهند میتوانند نقش برجسته ای در روابط با این کشور  باشند. یعنی پتانسیل بالقوه برای گسترش روابط وجود دارد و نیاز به فعلیت است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای گذشته حجم مبادلات تجاری میان ایران و قزاقستان چند برابر افزایش یافته است. متغیر اقتصاد چه نقشی در روابط کنونی ایران و قزاقستان دارد؟

وقتی روابط اقتصادی دو کشور  گسترش می یابد روابط سیاسی و فرهنگی هم تاثیر می پذیرد. در سایه روابط سیاسی هم روابط اقتصادی گسترش می یابد. در سالهای گذشته کالاها و محصولات ایرانی بسیار با کیفیت بهتر و قیمت های مناسب تر وارد قزاقستان شده است. محصولات قزاقستان هم بیشتر  وارد کشور ما شده است. چنانچه جدا از  صدور خدمات فنی مهندسی یا تامین برخی از نیازهای وارداتی ایران اکنون نیازهای دو کشور افزایش یافته است و در سایه آن کمیسون های دو جانبه، همایش ها و …  نیز انجام گرفته است. اکنون افق روشنی در بخش اقتصاد برای دو کشور وجود دارد و قزاق ها تلاش میکنند در ایران سرمایه گذاری کنند. یعنی شرایط اگر مناسب گردد قزاق ها با توجه به درآمدهای نفتی خود به گسترش روابط اقتصادی با ایران می اندیشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شما چه پیشنهادی برای رفع موانع و توسعه بایسته روابط ایران و قزاقستان دارید و دو کشور برای افزایش مناسبات با ایران باید چه رویکردهایی را مورد توجه قرار دهند؟

ما مشکلی در روابط سیاسی نداریم و آنچه که هست پیگیری توافقنامه های قبلی است. ما یک سری توافقنامه هایی بین مقامات دو کشور در بیست سال گذشته داریم، اما بسیاری از آنها اجرایی نشده است. اگر دو کشور گروه هایی تشکل دهند و این موافقتنامه ها اجرایی گردد روابط گسترده می شود.  همچنین اگر اتاق مشترک بازرگانی بین دو کشور ایجاد گردد روابط گسترش می یابد. اگر این نقطه ضعف اصلاح گردد روابط بیشتر میشود. چنانچه در گذشته شرکت های ایرانی با حضور در قزاقشتان  بدون سازماندهی مشخص  موفق نشده اند. همچنین باید بخش خصوصی ایران با بخش خصوصی این کشور ارتباط بیشتری یابد. مثلا بارزگانان ایران چرا باید از واسطه های ترکیه ای و عربی برای حضور در قزاقستان بهره برند در حالی که می توان اتاق بازرگانی مشترک ایجاد کرد؟ همچنین اگر روابط فرهنگی دانشگاهی گسترس یابد و واقعیات ایران منعکس گردد می توان از فرصت های خوبی بهره برداری کرد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش موضوع هسته ای ایران و تعیین قزاقستان به عنوان میزبان مذاکرات هسته ای در هر گونه افزایش روابط ایران و جمهوری قزاقستان تا چه اندازه است؟

باید گفت میزبان مذاکرات باید تا حدی بیطرف باشد. با توجه به روابط خوب دو کشور ایران نیز در سالهای گذشته نسبت به قزاقستان موضع مناسبی داشته است. در این بین میزبانی مذاکرات در این کشور به عنوان یکی از همسایگان دریایی ایران می تواند فرصتی برای جهش روابط دو کشور باشد. همچنین این امر موجب خواهد شد که توجه رسانه ها و بخشهای مختلف این کشور به ایران بیشتر گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط ایران و قزاقستان را با توجه به متغیرهای دخیل در روابط بین دو  کشور با چه سناریوهایی مورد بررسی قرار می دهید؟

در شرایط کنونی ما مشکلی در روابط دو جانبه نداریم و اگر به خوبی به روابط بپردازیم روابط  گسترس خواهد یافت. در این حال هم باید توجه داشت که کشورهای دیگری ممکن است چالش هایی برای توسعه روابط دو جانبه بین ما ایجاد کنند. این سناریو هم ممکن است در مورد قزاقستان اجرا گردد. به نظر من به شرطی که برنامه ریزی کلانی برای روابط با قزاقستان تدوین کنیم روابط دو کشور رو به توسعه خواهد رفت.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

 

Share