اردیبهشت ۱۹, ۱۴۰۰ – ۱۲:۰۷ ب.ظ |

دکتر علی قلی جوکار
جامعه شناس و پژوهشگر ارشد  حوزه فرهنگی  و اجتماعی 
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

مقدمه
چندماه قبل دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ رئیس جمهور سابق ایالات متحده آمریکا پایان یافت و او در کسب …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, آسیای شرقی, چین, گزارش, گزیده ها, مقالات

رؤیای چینی، مرکز ثقل سیاست خارجی پکن درسال 2020

نگارش در فروردین ۷, ۱۴۰۰ – ۵:۰۹ ب.ظ
Share

فاطمه خادم شیرازی  

پژوهشگر و مدرس دانشگاه

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

کشورهای جنوب شرق آسیا برخلاف کشورهای غرب آسیا که نقطه تمرکز سیاست خارجی دولت ها برامنیت ملی است، به دولت های توسعه گرا شناخته می شوند.

سیاست خارجی چین نیز برمبنای سند کشورهای توسعه گرا برنامه ریزی شده است. رؤیای چینی از سال 2012 به عنوان بازخیزش عظیم ملت چین،تحولات چین را با قرار دادن دو هدف ، در قالبِ برنامه “دو صد سال ” ارائه داد.تبدیل چین به یک جامعه نسبتاً مرفه تا سال  2021 ، مقارن با صدمین سال تأسیس حزب کمونیست و نوسازی برپایه کشوری کاملاً توسعه یافته تا سال2041 ، مصادف باصدمین سال تأسیس جمهوری خلق چین است.

رؤیای چینی بر چهار رکن قدرت در تمامی عرصه ها، ارتقاء تمدن ، همگونی طبقات اجتماعی و محیط زیست سالم استوار است.ارکان رؤیای چینی خط مشی سیاست خارجی چین با هدف ،تحکیم موقعیت اقتصادی ، تثبیت توسعه در کشور و گسترش نفوذ اقتصادی در سایر نقاط جهان بنا شده است. در واقع رؤیای چینی یک اصل جدید و هدایت گر سیاست خارجی چین در قبال سایر کشورهای جهان می باشد.رؤیای چینی جایگزین خیزش مسالمت آمیز در تبیین رفتار بین المللی است، که در ساختار تصمیم گیری این کشور نیز رسوخ کرده است.

سیاست اقتصادی چین با نزدیک شدن به قدرت های بزرگ دنیا، عدم رقابت علنی با آمریکا و غرب ، و کاهش فاصله رقابت بدون جلب توجه رشد کرد.در همین چارچوب، ارکان سیاست خارجی اقتصاد محور چین بر مبنای رویای چینی به صورت ایجاد مناطق تجارت آزاد،انعقاد موافقتنامه های تجارت آزاد،اعطای کمک به کشورهای فقیر،جذب سرمایه گذاری خارجی و سرمایه گذاری در سایر کشورهای جهان به ویژه کشورهای درحال توسعه،مشارکت در مجامع بین المللی در موضوعات اقتصادی و تجاری شکل گیری شدند.

در سند سیاست خارجی چین با عنوان «چین و جهان در عصر جدید» آمده که توسعه طلبی و هژمونی با منافع ملی چین در تضاد است؛ طبق این سند دنبال کردن هژمونی و نظامی گری صرفاً قدرت ملی را به هدر خواهد داد و منجر به افول خواهد شد. چین از رقابت تسلیحاتی با آمریکا پرهیز کرده ، و رقابت را فقط در اقتصاد دنبال می کند.دولت چین معتقد است رقابت اقتصادی به دلیل داشتن ماهیت غیر نظامی ، بزرگ ترین سلاح در برابر آمریکا است ، و قادر است هم پیمانان و متحدین آمریکا را به جای تقابل در کنار چین قرار دهد.

دولت های توسعه گرا به امنیت سخت بی اعتنا نمی باشند،بلکه این دولت ها در پیوستاری ازتوسعه گرایی و امنیت محوری قرار دارند. چین در این پیوستار به سمت توسعه گرایی حرکت کرده،لذا سیاست خارجی چین بیشتر اقتصاد محور گردیده است.

در سال 2020 دولت آمریکا علاوه بر جنگ تجاری گسترده بر علیه چین ، محدودیت مرتبط با مهاجرت شرکت‌های چینی ، حضور نظامی در مناطق پیرامونی چین ، تحریم‌های هوشمند و گسترده بر علیه اشخاص و نهادهای چینی، تحریم‌های جدید مرتبط با مسائل حقوق بشری  ، و برچسب ویروس چینی به مثابه ابزاری سیاسی علیه چین مورد استفاده قرار داد.ارتش چین با دستور رئیس جمهور به دلیل دخالت دولت ترامپ در اعتراضات هنگ کنگ و سین کیانگ، در شرایط جنگی قرار گرفت. 

 شیوع گسترده ویروس کرونا باعث تقابل چین و آمریکا در حوزه امنیت ملی شد.آمریکا نزدیک به دو هزار میلیارد دلار به تزریق ناشی از کرونا  اختصاص داد.در مقابل چینی‌ها  سیاست خارجی خود را با شیوع کرونا بر کمک به سایر کشورها برای مقابله با رکود اقتصادی با دامنه های متغیر از کشورهای آسیایی و حتی اروپایی قرار دادند.تقابل در حوزه نظامی با متهم کردن چین به توسعه توان نظامی خود برای به چالش کشیدن حضور آمریکا درشرق آسیا در شرایط کرونا ضعف‌های بنیادی آمریکا را آشکار کرد. 

افزایش تنش بین چین و آمریکا درسال 2020به عنوان اصلی‌ترین محصول همه‌گیری ویروس کرونا تمام کشورهای دنیا از جمله ایران را تحت تاثیر قرار داد. ایران پس از خروج آمریکا از برجام رویکرد به شرق را خصوصا با چین ادامه داد ، و در سال 2020 قرارداد 20 ساله بین دو کشور مراحل مقدماتی را طی نمود.چین با توجه به فضای بازنگری اقتصادی به دلیل منابع عظیم انرژی و عدم وابستگی به آمریکا به سمت ایران، گرایش پیدا کرده است .

نفوذ چین به مناطق آمریکای لاتین و کشورهایی همچون شیلی و بولیوی برای توسعه مواد معدنی وخریدهای نفتی چالش دیگری بود که چین برای آمریکا ایجاد کرد.

در دولت ترامپ  سیاست خارجی تمرکز بر مبنای فشار حداکثری و حمله همه جانبه به دژهای دفاعی چین بود. دولت بایدن که به طور سنتی حامی همزیستی مسالمت آمیز میان قدرت‌های بزرگ بوده ،با قرار گرفتن در راس قدرت روش شدت سخت گیرانه‌ را در قبال چین اتخاذ کرد و به رهبر چین اهانت نمود.

یکی از چالش های دولت جو بایدن نحوه ارتباط با چین است. در همین مدت محدود حضور رئیس جمهوری جدید آمریکا دموکرات‌ها با پوشش حقوق بشر و ارزش‌های دموکراتیک در منطقه سین کیانگ، تبت و هنگ کنگ تکلیف سیاست خارجی آمریکا در قبال چین  را معین کردند.

سیاست خارجی چین مبنی برعدم تداخل کشورها و رعایت مرزهای تعیین شده است.آمریکا چین را به اعمال فشار دیپلماتیک، نظامی و اقتصادی علیه تایوان متهم کرده ،چین برطبق اصل چین واحد، تایوان را بخشی از تمامیت ارضی کشورش می داند،و با قاطعیت بیان کرده سایر کشورها حق ندارند با این منطقه، تعاملات دیپلماتیک مستقل داشته باشند. ترامپ در فاصله محدود تحویل  جایگاهش به بایدن  ، همه محدودیت‌های دیپلماتیک با تایوان را لغو ،و فروش تسلیحات را به شدت افزایش داد. دولت جو بایدن  نیز در صدد عمیق‌تر شدن رابطه با تایوان است.

رئیس جمهور چین اختلاف میان دو قدرت اول دنیا را یک فاجعه دانست و خواستار همکاری “برد-برد” میان دود طرف شد. بایدن چین را رقیبی جدی برای آمریکا می داند و بر لزوم تقویت زیرساخت‌های آمریکا تاکیددارد. 

آمریکا با متهم کردن  چین به نشرویروس کرونا، ضربه جدی به تصویر چین در سراسر جهان وارد کرد . توقف رشد اقتصاد چین به دلیل قرنطینه به کاهش تقاضای نفت منجر ، وقیمت نفت به شدت کاهش یافت. روسیه به عنوان بزرگ‌ترین بازیگر در آسیای مرکزی برای مقابله باآمریکا از پکن حمایت کرد.

در دوره بحران کرونا برخوردهای نژادپرستانه و خارجی‌ستیزی در سر تا سر چین به مهاجران آفریقایی به شکل محسوسی افزایش یافت.این برخوردها نتیجه ادعای رهبران چین بود، که اغلب ویروس کرونا را وارداتی اعلام کرده بودند. دولت چین با توجه به مشکلات ایجاد شده ، سعی کرد باکمک‌ در دوره بحران کرونا به آفریقا  برای تحکیم همکاری‌های دوجانبه ، تصویری قوی از یک شریک با تفاهم و یاری‌دهنده برجای بگذارد.

چین هم چنین در روابطش با ویتنام و دیگر همسایه‌هایش در جنوب شرقی آسیا به دلیل هم افزایش تنش با آمریکا در دریای جنوبی چین با کمک به ترمیم خسارات ناشی از بحران ویروس کرونا پرداخت. 

در آسیای مرکزی هم احساسات ضدچینی شدت گرفت، وچین تلاش کرد از طریق قدرت نرم این موج منفی را از بین ببرد ، وباکمک‌های انسان دوستانه واعزام پزشکان چینی دارای تجربه مبارزه با کرونا به تمام کشورهای آسیای مرکزی ،تصویر خوبی از چین بزرگ‌ترین شریک اقتصادی این منطقه بازسازی کند.
چین در مورد تولید واکسن برای کشورهای در حال توسعه از جمله اتحادیه کشورهای جنوب شرقی آسیا (آسه آن) را در اولویت  قرارداد. سیاست خارجی چین در زمان کرونا ساخت واکسن به عنوان یک محصول عمومی برای کل جهان ،و تامین واکسن برای کشورهای در حال توسعه است. 

 
 چشم انداز

سیاست خارجی چین بر مبنای نابودی آمریکا نیست ، چین بیشتر به دنبال موازنه قدرت و برابری با آمریکا است. چین در صورت ضربه زدن به اقتصاد آمریکا ، به دلیل داشتن مالکیت یک تریلیون دلار اوراق بهادار آمریکائی ، حجم بالای ذخائر ارزی در قالب دلار، و رقم صادرات به بازار آمریکا  اقتصاد خود را با چالشی عظیم روبرو خواهد کرد ، درنتیجه از نظم موجود حمایت خواهد کرد. 

چین به منابع انرژی و مواد معدنی از آسیای مرکزی نیاز دارد ،از سوی دیگر قزاقستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی پس از خروج از قرنطینه، به کالاهای مصرفی وارداتی از چین نیاز دارند. بر همین اساس، پس از پایان پاندمی پیش بینی می شود روابط اقتصادی و زنجیره‌های تولید احیا خواهند شد.

دولت‌های آفریقایی گزینه‌های زیادی ندارند و به خاطر بحران کرونا مجبورند با چین همکاری بیشتری داشته باشند.هم چنین بسیاری از کشورهای آفریقایی به چین بدهکارند و در شرایط بحران اقتصادی جهان درباره تعهدات و بدهی‌های خود باید به پکن وارد مذاکرات جدیدی شوند.

لذ بازنگری سیاست کشورهای آفریقایی در مورد چین بیشتر بر مبنای همکاری خواهد بود.

آمریکا تلاش دارد با حمایت از تایوان و تقویت روابط دوجانبه با متحدان منطقه‌ای نظیر ژاپن و فیلیپین تنش‌ و چالش‌های جدی برای چین ایجاد کند. ایجاد فضای تنش زایی آمریکا در قبال چین بحرانی فراگیر در شرق آسیا را رقم خواهد زد.

واژگان کلیدی:چین, روسیه , سالی که گذشت,  روابط خارجی,  سیاست داخلی, اقتصاد ,سیاست خارجی, امنیت ملی,  پکن , رؤیای چینی ,سال 2020,فاطمه خادم شیرازی 

Share