مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

جهانی شدن حقوق انسانی غزه در عصر رسانه های تصویری: (Video Age)

نگارش در خرداد ۱۹, ۱۳۸۹ – ۱۰:۳۹ ب.ظ
جهانی شدن حقوق انسانی غزه در عصر رسانه های تصویری: (Video Age)
Share

جهانی شدن حقوق انسانی غزه در عصر رسانه های تصویری: (Video Age)

کنشگری بازیگران جامعه مدنی فراملی

محمد صادق جوکار

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC

www.peace.ipsc.org

مقدمه:

در عرصه تحوالات بین المللی رویدادها (Events) بخودی خود و مجزا گویای عمق تحولات و سویه آتی آنها نیستند و حتی تحلیل این جداگانه این رویدادها، گاه گمراه کننده است. بهترین رویکرد در بررسی این رویدادها، تحلیل آنها در چارچوب روندها (Trends) است که سبب می شود که یک رویداد در تعامل و کناکنش با دیگر رویدادها یک جریانی را شکل می دهند که نه تنها فهم رویدادها ممکن میگردد، بلکه سویه آتی آنها نیز مشخص شده که می تواند در تدوین سناریوهای متعدد برای مواجهه با تحولات به کار برده شوند. این مقاله سعی می­کند یک رویدادهای چون « اعزام کاروان دریایی آزادی غزه از فعالان بین المللی در حوزه صلح در ٣١ می به غزه»، «حمله نظامی اسرائیل به این کاروان و کشتن٢٠ نفر فعال بین المللی صلح»، «واکنش اعتراضی در همه جهان به کشتار غیر نظامیان توسط اسرائیل»، «اعزام کاروان دوم آزادی غزه» و «مصادره و کنترل مجدد این کاروان در شنبه ۵ ژوئن» را در یک روند نظامند بررسی کرده و تاثیر معنایی و محتوایی آن بر تحولات صلح خاورمیانه بررسی کند. استدلال این مقاله این است که « شکل گیری عرصه عمومی بین المللی مبتنی بر جامعه جهانی بین المللی در عصر رسانه تصویری (Video Age) سبب کنشگری سازمانهای جامعه مدنی فراملی (TCSOs) Transnational Civil Society Organizations بر سر موضوعاتی چون حقوق بشر، دموکراسی خواهی، مبارزه با تبعیض نژادی، حقوق زنان و کودکان، چند فرهنگ گرایی، محیط زیست و شده است و قضیه دفاع فعالان بین المللی صلح از نقض حقوق بشر در غزه نیز دقیقاَ یکی از این موارد است». برای تحلیل این وضعیت: ١. به توضیح عرصه عمومی بین المللی و کنشگری سازمانهای جامعه مدنی فراملی؛ ٢. عوامل شکل گیری عرصه عمومی بین المللی در خصوص غزه؛ ٣. مکانیزم های تاثیرگذاری سازمانهای جامعه مدنی فراملی و ۴. جهانی شدن/عمومی شدن نقض حقوق بشر در غزه و سناریوهای آتی ایفای نقش فعالان بین المللی صلح در خصوص فلسطین با توجه به اقدامات ممانعت گرایانه اسرائیل می پردازیم.

١)عرصه عمومی بین المللی و سازمانهای جامعه مدنی فراملی(TCSOs)

رابرت کوهین(Robert Keohane) و جوزف نای(Joseph S. Nye) در سال ١٩٧٢ کتابی را با عنوان« روابط فراملی و سیاست های جهانی» (Transnational Relations and World Politics) منتشر کردند[1] که برخلاف روندهای حاکم بین المللی ناشی از سلطه بلامنازع دولتگرایی واقعگرایانه، مفهوم اولیه دورنمای کنشگری بازیگران فراملی را بیان نمودند. بازیگران فراملی یا چیزی که هم اکنون از آن به عنوان«جامعه مدنی بین المللی» گفته می شود[2]، گستره و شیوه فعالیت خود را نسبت به موضوعات بین المللی افزایش داده است. از لحاظ حیطه فعالیت؛ بجای پرداختن به مسائل برخواسته از مسئولیت ملی ، به مسائلی که منشعب از مسئولیت ها و دغدغه های فراملی و انسانی آنهاست نیز توجه می کنند و به عبارت بهتر نقطه ثقل تمرکز آنها موضوعات مشترک انسانی در «زیست جهان» به هم پیوسته ای است که برخواسته از «اخلاق مسئولیتی/وظیفه ای» است تا «اخلاق صدقه ای». دایره نقش های (Role) این بازیگران فراملی که گاه برحسب نوع فعالیت تخصصی نیز شده است نه فقط جنبه های مختلف حیات انسانی چون حقوق بشر، حقوق زنان، عدم تبعیض نژادی، دموکراسی خواهی ورا دربرمیگرد بلکه توجه به جنبه های حیات زیستی غیر انسانی چون حمایت از محیط زیست طبیعی(جنبش سبزها) را هم در بر میگیرد. از لحاظ شیوه و سازوکار فعالیت نیز علاوه بر بهره گیری از ابزارهای رسمی Formal چون نهادها و رژیم های بین المللی حقوق بشری(شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد)، از ابزارهای غیر رسمی چون کمپین های اعتراضی نیز سود می جویند. به تعبیر راگی این سازمانهای فراملی درگیر مسایل حقوق بشری پس از دهه ١٩٩٠ و گسترش ارمانهای لیبرالی بیشتر شکوفا شد که نمونه برجسته آن را در رشد شبکه های بین المللی طرفداری از حقوق بشر و محیط زیست می توان دید.[3] اما روندهای پس از دهه ١٩٩٠ نشان می دهد که این موج تاثیرگذاری این رسانه ها و حساسیت آنها به موضوعات حقوق بشری در همه نقاط گیتی رو به فزونی است که نمونه بارز اخیر آن حضور فعالان بیم المللی از میلیت های مختلف در کاروان «آزادی غزه» در ٣١ می و کاروان دوم کمک رسانی «کشتی راشل کوری» ایرلندی دید. به راستی دلیل این خیزش جهانی فعالان بین المللی چیست؟

٢)عوامل شکل گیری عرصه عمومی بین المللی: رسانه تصویری و تعدد بازنمایی ها

عامل اصلی شکل گیری عرصه عمومی بین المللی را می توان ارزشهای مشترکی دانست که در عصر رسانه های تصویری شکل گرفته اند. به نظر شاپیرو(Shapiro,1990)، بر خلاف رسانه های نوشتاری، عصر ویدئو می تواند مخاطب را تا حد زیادی از سیطره اقتدار گوینده و مرجع بیان رویدادها خارج کند زیرا با آگاهی مخاصب از جزئیات تصویری رویداد، توانایی قضاوت بیشتری بر اساس نگرشهای خود پیدا می کند.[4] در این عصر، در مقابل گفتمان ها و تبلیغات رسمی متولیان قدرت از رویدادها، انواع مختلفی از بازنمایی های Representation غیر رسمی و مردم نهاد در اختیار مخاطب قرار میگیرد که می تواند از دروغ پردازی رسانه های رسمی حکومتی جل.گیری کند. این رسانه ها می توانند تمایلات همه انسانهای سراسر گیتی بر اساس مولفه های آزادیخواهانه، مبارزه با تبعیض نژادی و اقدامات نژادپرستانه دولتها، نقض حقوق بشر و را به هم نزدیک نماید و تقویت کننده عرصه عمومی بین المللی گردد. تفاوت عصر ویدئو و نوشتاری را در تحلیل رویداد حمله اسرائیل به قانا در سال 2006 را نشان می دهیم:

سطر اول متن خبر روزنامه هاآرتض در سال 2006 بدون هیچ عکسی درباره کشتار قانا بدینگونه است:

«در حمله نیروی هوایی اسرائیل به شهری در جنوب لبنان 56 نفر کشته شدند‌‌»[5]

56 killed in IAF strike in south Lebanon town”

در خبر فوق با حذف جزئیات توسط گوینده خبر و نیز محدودیت های رسانه نوشتاری که باید وظیفه تصویرسازی ذهنی را هم با متن انجام دهد، میزان متاثرشدن مخاطب از سلطه گفتمانهای رسمی بیشتر می شود. مخاطب نمی داند که سن، جنس و محل هدف کجا بوده است و عامدانه در بی خبری می ماند. اما اگر همین فرد با آرمان اهمیت حقوق بشر و ضرورت رعایت حقوق غیرنظامیان در جنگ، در یک فیلم جزئیات حمله هوایی اسرائیل به قانا را مشاهده کند که:

محل هدف حمله هوایی اسرائیل= پناهگاه مسکونی

کشته شدگان= 37 کودک و تعدادی زن بوده است؛

میزان توانایی اش برای قضاوت های فردی بر اساس آرمانهای خود و ناقضین آرمانهای خود در سراسر جهان را بیشتر می کند. طبیعتاً با گسترش آرمان دفاع از حقوق بشر در سراسر گیتی، این امر می تواند به سازمان یابی دغدغه­مندان صلح و نقض حقوق انسانی از سراسر جهان در دفاع از حقوق مظلومان کمک کند.


3) جهانی شدن/عمومی شدن نقض حقوق بشر در غزه

گسترش آگاهی های جهانی از جنایات اسرائیل در 3دهه اخیر سبب شده است که موضوع نقض حقوق انسانی شهروندان فلسطینی و لبنانی به موضوع اول نقض حقوق انسانی در نزد فعالان بین المللی بدل شود. کشته شدن 15 هزار نفر انسان در حمله اسرائیل به لبنان(1982)، کشته شده 106 زن و کودک در حمله اسرائیل به پناهگاه قانا(1996)، کشته شدن 1500 نفر غیرنظامی در حمله اسرائیل به لبنان(2006)، کشته شدن 1300 نفر غیر نظامی در تجاوز اسرائیل به غزه(2006) همگی سبب جلب توجه افکار عمومی بین المللی به نقض حقوق انسانی توسط اسرائیل در منطقه شده است که به اذهان برخی تحلیلگران« اسرائیل در محاطره افکار عمومی است»[6]

علیرغم اینکه اسرائیل و کشورهای ناقض حقوق بشر سعی در کنترل رسانه های بین المللی در پوشش خبری حوادث فلسطین از گذشته و بخصوص از 3 سال پیش(محاصره غزه و حمله با آن در سال 2006 در طی عملیات سرب مذاب Cast lead))، اما ظهور مفهومی به نام «شهروندخبرنگاری»(Citizen-Journalism) توانسته است که این هژمونی رسانه ای غرب را در عدم پوشش موارد نقض حقوق بشر بشکند.

شهروندخبرنگاری: همانگونه که رابرت فیسک در مصاحبه با یک نشریه کانادایی اشاره میکند[7]؛ که اسرائیل در جنگ 2006 علیه غزه برخلاف رای دادگاه عالی این کشور، از ورود خبرنگاران به صحنه درگیری برای جلوگیری نمود و رسانه ها را در 2مایلی محل درگیریها نگه داشت، اما در غیاب رسانه های غربی، بسیاری از خود شهروندان فلسطینی به تهیه اخبار و فایل های ویدئویی برای رسانه های غربی می پرداختند. این امر باعث می شد که هژمونی اسرائیل در سکوت خبری جنایات خود شکسته شود. مثلاً بسیاری از خبرنگاران شبکه الجزیره افراد عرب زبان شهروند فلسطینی بودند.



در حوادث اخیر حمله نظامی اسرائیل به کاروان آزادی غزه در 31 می 2010 نیز به رغم اینکه این رژیم سعی در کتمان واقعیت تجاوز از طریق سکوت خبری و ادعای مضحک دفاع شخصی سربازان اسرائلی از خود در برابر اقدام تهاجمی فعالان صلح! با سلاح های سرد داشت، اما این تصاویر شهروندخبرنگاران بود که به بازنمایی واقعیت این رویداد برخلاف تبلیغات رسمی رژیم اسرائیل پرداخت. تصاویر زیر که توسط دوربین های فعالان صلح گرفته شده است گویای حمله کماندوهای این رژیم به کاروان دریایی آزادی غزه است.



4)سازوکار تاثیرگذاری سازمانهای جامعه مدنی فراملی(TCSOs)

الف) گسترش آگاهی های جهانی: این سازمانها سعی می کنند تا با شکست انحصار حاکمیتی دولت های ناقض حقوق بشر در اطلاع رسانی به تعمیق هرچه بیشتر «اشتراک هویتی» بر سر موضوعات اساسی حقوق انسانی در سراسر گیتی بپردازند. این اشتراک هویتی به نوبه خود به بازتنظیم اهداف از اهداف خاص سیاسی ملی/نژاد گرایانه به اهداف جهان وطن انگارانه شده که سبب گسترش دایره عضوگیری خود به سطح جهانی می شود. به همین دلیل است که شهروندانی از کشورهای اروپایی، آسیایی، آفریقایی و آمریکا از نژادها و ادیان مختلف و حتی یهودیان با هدف مبارزه با نقض حقوق انسانی در غزه در کاروان صلح 31 می و نیز کاروان صلح کشتی «راشل کوری» در 6 ژوئن جمع می شوند.

ب) فشار بر فرایند تصمیم گیری داخلی. سازمانهای فراملی به دلیل توان بسیج آگاهانه نیروههای فراملی هم­اندیش در سطح داخلی مهمترین عامل تاثیرگذاری بر فرایند تصمیم گیری دولتها در سیستم های دموکراتیک هستند.[8]

پ)پیگیری سیاست شرمنده سازی دولت های ناقض حقوق بشر ملت ها

سیاست شرمنده سازی از سوی این سازمانهای فراملی سبب می شود که پرستیژ کشورهای ناقض حقوق بشر ملت ها که مهمترین بعد قدرت نرم کشورها در عرصه بین المللی است تحلیل رود. مهمترین شکل این سیاست شرمنده سازی بوسیله اعتراضات شبکه های مختلف حقوق بشری در سراسر گیتی صورت می گیرد. در حادثه اخیر حمله اسرائیل به کاروان آزادی، سازمانهای جامعه مدنی فراملی بسیار فعالانه به شرمنده سازی اسرائیل پرداختند. تظاهرات 4000 نفری در گوتنبرگ، تظاهرات 3500نفری در آتن جلو سفارت اسرائیل، تظاهرات 2000 نفری در جلو سفارت اسرائیل در پاریس، تظاهرات دهها هزار نفری در استانبول، باکو[9] و تظاهرات مردم در ادمونتون کانادا همگی نشان دهنده هدف گیری این سازمانهای فراملی برای شرمنده سازی اسرائیل به دلیل ارتکاب جنایت های متعدد علیه حقوق انسان ها در غزه است.

5) سناریوهای آینده وضعیت صلح در فلسطین

موازی جریان جهانی شدن محاصره غزه به طور خاص و تضییع حقوق انسانی فلسطینی ها به طور عام، روند دیگری از سوی اسرائیل سعی در تروریست معرفی کردن گروههای مقاومت فلسطینی در جهان دارد تا بدینوسیله بتواند هر جنایتی را علیه این فلسطینی ها به انجام برساند. این مسئله به طور مکرر مشاهده می شود که تندروهای اسرائیلی و حتی برخی ژوزنالیست های مشهور و طرفدار اسرائیل چون دانیل پایپز سعی دارند که گروههای مقاومت را در امتداد خط تروریستی القاعده تعریف کرده و اسرائیل را به عنوان خط مقدم مبارزه علیه تروریست های بنیادگرا به جهان بشناسانند تا بتوانند با انحراف افکار عمومی به اهداف اشغالگرایانه خود در فلسطین تثبیت بخشند. در 2 دوره این اتفاق برای جریان مقاومت فلسطینی رخ داده است. الف) در دهه 70 و 80 که که گروههای فلسطینی به اقداماتی چون هئاپیما ربایی دست می زدند و ب) در دوره پس از 11 سپتامبر.

در چنین شرایطی تاکید گروههای فلسطینی بر پیگیری آرمانهای سیاسی خود در قالب نرم ها و هنجارهای بین المللی، علاوه بر اینکه موفق به خنثی سازی سیاست اسرائیل در تروریست جلوه دادن گروههای مقاومت می شود، می تواند سبب جهانی کردن هرچه بیشتر نقض حقوق انسانی در فلسطین شود. این امر می تواند حمایت بیشتر شبکه های حقوق بشری فراملی در عصر اطلاعات را فراهم می آورد که منجر به فشار هرچه بیشتر افکار عمومی جهانی در احقاق حقوق نقض شده فلسطینی ها گردد.


راهکارها:

پوشش گسترده رسانه ای موارد نقض حقوق انسانی در فلسطین از طریق رسانه های تصویری در سراسر گیتی. مواردی چون نقض حقوق زنان و کودکان، موارد نقض کنوانسیون های حقوق جنگ در مورد منع کاربرد برخی سلاحها چون بمب های خوشه ای و نیز بمب های حاوی اورانیوم ضعیف شده وبه منظور شکستن انحصار رسانه ای غرب

غیر دولتی ماندن رهبری روند اعتراضات جهانی

تهییج شخصیت های سیاسی  با مقبولیت بین المللی در دفاع از فلسطین. شخصیت های موجهی چون خاتمی در ایران، ماهاتیر محمد در مالزی، اردوغان در ترکیه از این موارد.

بهره گیری از شخصیت های برجسته ادبی، ورزشی، فرهنگی جهانی در تعمیق عمومی کردن/جهانی کردن موارد نقض حقوق بشر توسط اسرائیل در فلسطین.

بهره گیری حداکثری از شرایط «دسپاچگی سیاسی» اسرائیل و عدم وجود استراتژی منسجم در این کشور در مورد نحوه برخورد با کشتی های حامل کمک های فعالان صلح به غزه، از طریق تکرار مداوم فعالیت ها.

در شرایط کنونی به نظر می رسد که اسرائیل در یک وضعیت متناقض قرار گرفته است. از یکسو شکست محاطره غزه از طریق اجازه دادن به کاروان های فعالان صلح سبب شکست طرح استراتژی غزه برای نابودی جبهه مقاومت فلسطینی(حماس) است و از سوی دیگر تکرار مخالفت اسرائیل با ورود کشتی های فعالان صلح با غزه منجر به تهییج افکار عمومی بین المللی علیه این کشور می شود. در این وضعیت تکرار روانه کردن کاروانهای صلح با محوریت کشورها و افراد خوشنام بین المللی در شرمنده سازی هرچه بیشتر اسرائیل و نهایتاً شکست محاصره غزه تاثیرگذار است.

نکته نهایی اینکه نباید نقطه ضعفی که همیشه در انحراف جهانی شدن نقض حقوق بشر درتحولات فلسطین روی داده است غافل شد و آن تندروی های برخی بازیگران برخلاف نرم های بین المللی است. محتمل ترین گزینه آتی امکان همکاری جبهه سازش با اسرائیل در حل مسئله کاروانهای صلح به سود اسرائیل است. اجازه محدود ورود محموله ها از خاک اسرائیل و بازگشایی کوتاه مدت و محدود گذرگاه رفح از سوی رژیم مبارک با همکاری اسرائیل، می تواند محتمل ترین سناریوی آتی برای نجات اسرائیل از بحران کنونی باشد ولی خوشبختانه روندهای کلان حاکی از جهانی شدن نقض حقوق انسانی در فلسطین به عنوان مهمترین مورد نقض حقوق انسانی در جهان است که نوید بخشی اعاده حقوق فلسطینی ها را به همراه دارد.

منابع:

1


[1]. Keohane, Robert . and Joseph S. Nye, Jr (1972) Transnational Relations and World Politics. Cambridge, MA: Harvard University Press.

[2]. Ruggie, John Gerard.(2004) Reconstituting the Global Public Domain: Issues, Actors, and Practices. European Journal of International Relations, Vol. 10, No.4,PP. 499–531(p:499)

[3]. Ibid,p.501.

[4]. Shapiro, Michael. Strategic DiscourseflMscursive Strategy: The Representation of “Security Policy” in the Video Age. International Studies Quarterly, Vol. 34, No. 3, Special Issue: Speaking the Language of Exile: Dissidence in International Studies (Sep., 1990), 327-340.

[5]. See : www.haaretz.com(July30,2006) At:< http://www.haaretz.com/news/israel-curbs-iaf-in-lebanon-rice-says-truce-can-be-forged-this-week-1.194050>

[6]. Fisk, Robert. ( 2010).Israel feels under siege, Like a victim; An underdog. (February2,2010)

At:<http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-israel-feels-under-siege-like-a-victim-an-underdog-1886332.html>

[7]. Christoff, Stefan. Robert Fisk on Gaza and the Media. At:< http://www.rabble.ca/news/robert-fisk-gaza-and-media>

[8] . بنگرید به: کیت نش.(1388)جامعه شناسی سیاسی معاصر: جهانی شدن، سیاست و قدرت. ترجمه محمدتقی دلفروز . تهران: انتشارات کویر

[9]. Macintyre, Donald (June1, 2010) In Pictures: Israeli slaughter on the Med provokes global outrage. At:< http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/world-news/in-pictures-israeli-slaughter-on-the-med–provokes-global-outrage-14826909.html?service=Print>


Share