تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)
August 18, 2022 – 3:18 am | Comments Off on تاریخ تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی سده معاصر ایران (1300-1400) بخش  دوم: دوره جمهوری اسلامی(۱۳۵۷-۱۴۰۰)

سید سلمان صفوی
مرکز بین المللی مطالعات صلح
 
مقدمه
در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ با سقوط حکومت شاه، دوره جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد که با تغییرات مهمی در سیاست های دفاعی، دیپلماتیک، اقتصادی، فرهنگی و ساختار قدرت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, دسته‌بندی نشده, عراق

تیرگی روابط عراق و ترکیه، پیامدهای تیرگی و مکانیسم تنش زدایی -گفتگو با محسن حکیم عضو شورای رهبری مجلس اعلای اسلامی عراق

نگارش در March 12, 2013 – 2:35 am
تیرگی روابط عراق و ترکیه، پیامدهای تیرگی و مکانیسم تنش زدایی  -گفتگو با محسن حکیم  عضو شورای رهبری مجلس اعلای اسلامی عراق
Share

 مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

ترکیه و عراق دارای روابط تاریخی گسترده‌ای بوده و در پاره‌ای از زمان ها بخش هایی از ترکیه به همراه عراق، در شمول امپراتوری‌هایی چون ماد و ساسانی و بعد ها هم  بخشی از امپراتوری‌های اسلامی بوده است. پس از استقلال عراق هم روابط دو کشور فراز و فرودهای بسیاری دیده اما روابط میان دو کشور همسایه‌، یعنی عراق و ترکیه، که از ابتدای سال 2012 رو به تیرگی نهاده است و به نظر می‌رسد همچنان روندی سردتر همراه با پیامدهای مختلفی خواهد داشت. در این راستا با توجه به روابط کنونی دو کشور گفتگویی با محسن حکیم عضو شورای رهبری مجلس اعلای اسلامی عراق انجام داده ایم:

واژگان کلیدی: تداوم تیرگی روابط عراق و ترکیه، پیامدهای تیرگی روابط عراق و ترکیه، تنشهای روابط ترکیه و عراق، مکانیسم تنش زدایی روابط عراق و ترکیه، آینده روابط عراق و ترکیه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  با توجه به سخنان رهبران دو کشور در مورد اختلافات و اتهامات دو کشور به همدیگر مهمترین حوزه های اختلاف دو کشور در چه  مسائلی است؟

 بازگشت به مبانی سیاست خارجی و احترام به حقوق بین الملل از سوی هر دو سو می تواند حلال مشکلات باشد. به این معنا که سیاستهای ترکیه باید مبتنی بر احترام متقابل، حسن همجواری، عدم دخالت در امور دیگر کشورها و همچنین احترام به حاکمیت کشور عراق باشد همانگونه که عراق نیز این رفتار ها را باید در نظر داشته باشد. در این حال با توجه به وجود مشترکات گسترده بین دو کشور به نظر میرسد این مشکلات می تواند در چارچوبی منطقی و عقلانی و بر پایه منافع ملی هر دو کشور تعریف شود و اختلافات حل گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: طی دو سال گذشته بمباران پی در پی شمال عراق توسط جنگنده های ترکیه ، حمایت ترکیه از معاون سابق و فراری رییس جمهوری عراق ، سفر وزیر امور خارجه ترکیه به کرکوک بدون کسب اجازه از بغداد و … موجب سردی در روابط ترکیه با عراق شده است. اکنون هم برخی رسانه های ترکیه هم عدم معرفی سفیر عراق در ترکیه را  نشانه ای مهم از روابط تیره دو همسایه دانسته اند. آیا تاخیر در معرفی سفیر عراق در ترکیه ناشی از  روابط پرتنش آنکارا و بغداد است؟

بدون تردید کشور ترکیه کشور بزرگ همسایه عراق است و در طول تاریخ روابط مثبت و گرمی بی دو ملت ترک و عراق وجود داشته و برای  نخستین بار نیز نیست که ما شاهد تیرگی روابط بین دو کشور هستیم. در این حال اکنون باید اختلافات موجود در چارچوبی منطقی و عقلانی و بر اساس منافع مشترک حل گردد. البته عدم تعیین سفر عراق در ترکیه فقط مختص ترکیه نیست. چرا که در آینده نزدیک مجموعه ای از سفیران جدید عراق در کشورهای مختلف تعیین خواهند شد. یعنی ما لیست جدیدی از سفرا را برای کشورهای مختلف خواهیم داشت و برخی از سفیران هم با توجه به پایان ماموریت خود برخواهند گشت و سفیران جدید کار آنها را ادامه خواهند داد. بنابراین به نظر نمی رسد این موضوع فقط مختص ترکیه باشد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در پی تشدید تنش میان بغداد و آنکاراˈ نوری المالکیˈ نخست وزیر عراق چهار پیش شرط دولت خود برای ترمیم روابط سیاسی با ترکیه را اعلام کرد. در این حال در حوزه امنیتی مهم ترین درخواست های شما از ترکیه چیست؟

دولت عراق مکررا نسبت به تجاوز هواپیماها و نیروهای ارتش ترکیه به عراق و کردستان عراق حساس بوده است و در همین زمینه نیز بیانیه هایی داده و این رویکرد ترکیه را محکوم کرده است. بنابراین به نظر می رسد که در بستر کار مشترک امنیتی و در راستای مبارزه با تروریسم و  تعریف منافع امنیتی مشترک دو کشور در منطقه می توانند ارتباط خوب امنیتی داشته باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در دو ماه اخیر در برخی از رسانه های منطقه برخی تحلیلها به تلاش ترکیه برای تشکیل ارتش آزاد عراق اشاره شده است. این امر چگونه مورد بررسی شما به عنوان  عضو شورای رهبری  مجلس اعلای اسلام عراق قرار می گیرد؟

این خبرها خبرهایی رسانه ای است و بنده شخصا از این امر مطلع نیستم. در این حال این خبر  خبری رسانه ای بود و من هم نه می توانم آن را رد و  نه می توانم  تشکیل چنین ارتشی توسط ترکیه را تایید کنم.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: از سال 2003 تا شاهد افزایش مبادلات اقتصادی میان ترکیه و عراق هستیم و ترکیه در عرصه‌ی اقتصادی عراق و در حوزه‌ی انرژی جنوب و شمال این کشور، سرمایه‌گذاری در حوزه‌های زیربنایی و فروش کالاهای خود در عراق حضور داشته است. اما دولت عراق سخت‌گیری‌های بیشتری در قبال شرکت‌های ترکیه‌ای در ماه‌های اخیر به عمل آورده است و در ماه دسامبر 2012 دولت عراق، شرکت دولتی نفت ترکیه را از این کشور اخراج کرد. پیامدهای افزایش تنش در حوزه اقتصادی چیست وآیا تداوم تیرگی روابط  باعث محرومیت بیشتر ترکیه از بازار رو به رشد عراق میشود؟

در روابط کشورها موضوعات مختلف اقتصادی، امنیتی علمی و … مد نظر قرار دارد و وقتی که بین دو کشور تیرگی روابط ایجاد می گردد در همه این موضوعات و عرصه ها تاثیر می گذارد. در این حال آرزو و امید ما این است که اختلافات بین دو کشور هر چه سریعتر به شکلی حل و فصل گردد و شاهد گسترش روابط در همه صحنه ها و حوزه ها باشیم.

بنا به اطلاعات دولتی عراق سطح تبادل تجاری بین ترکیه  عراق به شدت کاهش یافته است و تاثیر شگرف و عمیقی بر روابط اقتصادی بین دو کشور گذاشته است. ما امیداوریم که با حل مشکلات سیاسی بین دو کشور تراز تجاری دو کشور به شکل گذشته برگردد و روابط در جایگاه تاریخی خود قرار گیرد.

 

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نخست وزیر عراق احترام گذاشتن به دولت و ملت عراق، عدم تجاوز به حریم هوایی کشور، عدم مداخله در مسائل داخلی عراق را شراییط مهم برای ترمیم روابط سیاسی با آنکارا دانسته است. در این حال ترکیه باید چه رویکردی را در مورد روابط با اقلیم کردستان مد نظر قرار دهد تا روابط با بغداد با آنکارا به سوی کاهش تنش حرکت کند؟

با توجه به اینکه بر طبق قانون اساسی عراق سیاست خارجی جزئی از سیاست های دولت فدرال مرکزی است. بنابراین این ارتباطات در چارچوب دولت مرکزی عراق قابل پیگیری است. همچنین خطوط کلی ایجاد ارتباط بین عراق و سایر کشورهای دیگر را دولت مرکزی  عراق و وزارت خارجه عراق و هوشیار زیباری وزیر امو خارجه عراق تعیین می کنند و باید در این چارچوب روابط ترکیه با اقلیم کردستان را باز تعریف کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا اردوغان نخست وزیر ترکیه از توجه به ساختار ایالتی در کرکوک، موصل و سلیمانیه سخن گفته است.این امر نوعی دخالت به شمار می رود؟

 نخست اینکه موضوع اقلیم و فدرال بودن کشور جزئی از قانون اساسی عراق است و دوم اینکه تعیین تکلیف شکل نظام و چگونگی مدیریت استانها در عراق از ویژگی هایی است که به خود ملت عراق برمی گردد. بنابراین مردم عراق هستند که تعیین تکلیف چگونگی مدیریت مناطق خود را انجام میدهند نه ترکیه.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ترکیه در سالهای گذشته با کشورهایی شامل عربستان سعودی، اردن هاشمی و کویت، جلساتی را برای ایجاد هماهنگی در امور و تحولات عراق برگزار کرده است. در گذشته هم دولتمردان ترکیه نوری مالکی و دولت این کشور را متهم به رفتاری تکروانه برای به حاشیه راندن دیگر اقلیت‌های قومی و مذهبی کرده اند. در این حال با توجه به اعتراض های چندماه اخیر در مناطق سنی نشین عراق و بالا رفتن عکس اردوغان و نام ترکیه آیا می توان گفت نقش ترکیه در ناآرامی‌های عراق پررنگ است؟

برداشتن چنین عکس ها و پرچم هایی همانند این نه تنها کمکی به حل مشکلات فعلی عراق نمی کند، بلکه باعث پیچیدگی و بغرنجی و سخت تر شدن روند امور خواهد شد. به نظر من راه حل بحران کنونی عراق راهکاری جز گفتگوهای عراقی نیست و گرنه دخالت هر گونه نیروی خارجی در اینگونه از بحران ها نه تنها کمکی به حل بحران نخواند کرد، بلکه بر پیچیدگی آنها هم خواهد افزود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با در نظرداشت دیدارهای که رهبر حزب اتحاد دمکراتیک سوریه( از احزاب قدرتمند کردی کردستان سوریه) به رهبری صالح مسلم از بغداد داشته است. آیا این امر به عنوان ابزار فشاری از سوی بغداد  بر ضد ترکیه بوده است؟

 این دیدارها توسط کردهای سوریه و در چارچوب حل پرونده سوریه انجام می گیرد. چنانچه عراق هم طرحی را برای خروج از بحران سوریه ارئه داده است و ابتکار عملی را مشخص کرده است. در چارچوب اجرای این طرح بغداد دیدارهای را با سایر طرف ها معارض سوریه و برای حل مشکل و نزدیک سازی دیدگاه ها بین دولت و معارضان سوریه ترتیب داد است. بنابراین دیدار این حزب کردی در این چارچوب است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شما به عنوان عضو شورای رهبری مجلس اعلای اسلامی عراق راه حل تنش زدایی از روابط ترکیه و عراق را چه می دانید؟

 بین دولت ها بعضا اختلافاتی نسبت به بعضی مسائل سیاسی پیش می آید و بایستی در این زمینه در چارچوب گفتگو، تفاهم، همبستگی و چانه زنی مبتنی بر مصالح و امنیت ملی هر دو کشور حل گردد. مبنای این گفتگو هم همانگونه که گفته شد باید احترام متقابل، عدم دخالت در امور کشور، حسن همجواری و سیاست همزیستی مسالمت آمیز باشد. این امور هم مبانی سیاست خارجی عراق بوده است و آن را به گونه رسمی اعلام کرده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نزدیکی فزاینده‌ی روابط دیپلماتیک و اقتصادی آنکارا با اربیل (مرکز حکومت اقلیم کردستان عراق) باعث تنش‌ها فزاینده میان بغداد و آنکارا شده و اخیرا هم مذاکراتی میان دولت ترکیه و حکومت اقلیم کردستان عراق برای کشیدن یک خط لوله‌ی نفتی جدید از کردستان عراق به ترکیه صورت گرفته است. آیا این امر هم باعث گسترش تنش بین ترکیه و دولت مرکزی عراق خواهد شد؟

با توجه به اهمیت موضوع انرژی و تاثیرگذاری این امر بر کل روند و پروسه روابط عراق با کشورهای همسایه از یک سو و همچنین عراق و  اقلیم کردستان بایستی معادله و قانونی برای توافق مرکز و اقلیم کردستان انجام گیرد. به این معنا که توافقات انجام شده با غیر از مرکز و بدون رضایت و اطلاع دولت مرکزی به نظر بر تشنهای موجود بین دولت عراق و ترکیه خواهد افزود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  آینده روابط دو کشور عراق و ترکیه به چه  گونه ای پیش خواهد رفت؟

ما امیدواریم با توجه به نزدیکی بین اقلیم و مرکز و اینکه یکی از حوزه های مورد اختلاف بین ترکیه و عراق انتقال انرژی است، هر گونه توافق  بین عراق و اقلیم میتواند کمکی در راستای تنش بین ترکیه و  عراق داشته باشد. اگر چه تنش های موجود به نظر فراتر از این موضوع است. در این حال در صورتی که مطالبی که برای تنش زدایی مورد اشاره قرار گرفت مورد لحاظ قرار گیرد، به نظر میرسد این روابط قابل ترمیم باشد. اما شرط آن است که این مبانی و چارچوب و مکانیسم ها مورد توجه قرار گیرد.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share