January 17, 2022 – 5:19 am | Comments Off on استراتژی قدرت دریایی چین

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح– IPSC

در گزارش سیاسی که در پاییز 2012، دبیرکل سابق حزب کمونیست چین، هو جینتائو، به هجدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین ارائه کرد، تاکید داشت:« ما …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اروپا, اوراسیا, روسیه, مقالات, مقالات تحلیلی

بررسی جریان «وهابیت» در فدراسیون روسیه؛ اهداف و انگیزه­ها

نگارش در July 7, 2014 – 12:55 am
بررسی جریان «وهابیت» در فدراسیون روسیه؛ اهداف و انگیزه­ها
Share

سمیه پسندیده

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

مقدمه

در مورد تاریخ ظهور اسلام در روسیه نمی­توان تاریخ دقیقی تعیین کرد، اما طبق شواهد تاریخی اولین مسلمانان، زمانی در روسیه حضور داشتند که دولت روسیه به معنای امروزی وجود نداشت، و مسلمانان به عنوان قبایل بادیه نشین در اطراف رودخانه دون و مناطق نزدیک به قفقاز مستقر بودند. در زمان اتحاد شوروی ائمه جماعت و روحانیون مساجد مراسم ضروری دینی را علی­رغم وجود تمام سختگیری­ها اجرا می­کردند و همه این مسائل باعث شد دین اسلام در قلب مردم زنده بماند. از اواسط دهه 80 میلادی که بر خورد حکومت با دین تغییر کرد اصلاحاتی که به فروپاشی نظام کمونیستی منجر شد به افراد متدین آزادی بیشتری داد تا به امور مذهبی خود بپردازند. مسئله تعقیب و تحقیق در مورد افراد بخاطر اعتقادات مذهبی بسیار کمرنگ شد و مردم توانستند بدون ترس به مساجد بروند و پایبندی خود را به مذهبشان آشکار کنند و این عمل باعث طرد آنان از جامعه نشود.

دولتمردان روسیه با توجه به تاریخ هفتاد ساله اتحاد شوروی به اهمیت آزادی دینی در کشور واقف هستند و دینداران جامعه را نه تنها تهدید نمی­پندارند، بلکه بر نقش بی­بدیل آنها در ایجاد وحدت ملی روسیه تاکید دارند و به همین علت امروز عرصه را برای مسلمانان بازگذاشته­اند. اما در سالهای اخیر جریان «وهابیت»، مردم مسلمان روسیه را به صورت جدی تهدید می­نماید، طی سالهای اخیر ایده­های این فرقه توسط مبلغین در کشورهای مختلف اشاعه داده شده است. در مناطق مرکزی فدراسیون روسیه روحانیون توانستند با استقرار این گروه­ها مبارزه کنند اما در مناطقی مانند چچن و داغستان این گروه­ها موفق شدند برای خود پایگاه­هایی برقرار کنند. عقاید متعصبانه این گروه­ها باعث بروز اختلافاتی بین آنها و دیگر مسلمانان شد که بی سابقه بود و تا این زمان مسلمانان از هر گرایش دینی در کنار هم مانند برادر زندگی می­کردند.

در حال حاضر وهابیت که فرقه­ای مستبد است و از سالها پیش عملیات­های تندی را در منطقه قفقاز روسیه و جمهوری­های داغستان و چچن انجام می­داد، تهدیدی بسیار مهم برای جامعه مسلمانان و مشکل عمومی همه شهروندان روسیه به شمار می­آید. عربستان سعودی و شرکای غربی آن سرمایه­گذاری­های هنگفتی برای ترویج وهابیگری در این مناطق می­نمایند. گسترش دامنه فعالیت وهابیون به تاتارستان و شبه جزیره کریمه موضوع جدیدی است که زنگ خطر را برای مقام­های روس به صدا در آورد.

مبنای مطالعه در این نوشتار پاسخ به این سوال است، که اهداف اصلی وهابیون در کشور روسیه به عنوان کشوری که به طور رسمی خود را از نظر دینی سکولار معرفی نموده است، چیست؟ بنابراین، تلاش می­شود تا جریان وهابیت در روسیه، اهداف و انگیزه­های آن برای گسترش این فرقه مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

واژگان کلیدی: وهابیت- فدراسیون روسیه- تروریسم- امنیت- مسلمانان- مناطق مسلمان­نشین

 

وهابیت در سرزمین روسیه

ریچارد شولتز[1]، بر اساس تعریفی که برای سطح و نوع منازعات مطرح می­کند، منازعات قومی و مذهبی را در چارچوب منازعات کم شدت مورد بررسی قرار می دهد، اما در این میان، یک موضوع بسیار حائز اهمیت وجود دارد و آن مسئله هویت، مذهب و وجود شکاف­های قومی است، که زمینه­های مساعدی برای رشد افراط گرایی دینی به وجود می­آورد. افراط­گرایی دینی زمینه ساز انواع مناقشات، ناامنی­ها، بی­ثباتی در داخل کشورها، ایجاد مذهب هراسی و مانع رشد اجتماعی و پیشرفت خواهد بود، بنابراین، خود عامل جدی در تهدیدات امنیتی به شمار می­آید. جنبش وهابیت که از جریان عقل‌گریز دوره اسلامی نشأت می‌گیرد و عمدتا در تفکر اهل حدیث، حنبلی‏گری و اشعری‏گری ریشه‌دارد، و بر اساس این بن‌مایه‌ها هرگونه امر جدید را نفی می‏کند، یکی از مصادیق عینی افراط­گرایی دینی در جهان است.

در دهه 70 قرن بیست، بسط و توسعه وهابیت که جنبشی دولتی و مربوط به داخل سرزمین عربستان است در سراسر دنیا یکی از عوامل مهم سیاست خارجی عربستان سعودی گردید.جنبش وهابیت در واقع ادامه یک جریان از درون جنبش سلفیه است. جنبش سلفیه در حدود اوایل قرن هفتم توسط «ابن تیمیه» شکل گرفت و یک عکس­العمل در برابر گسترش فرقه­گرایی در جهان اسلام به شمار می­آمد. این مکتب در عربستان متولد شد و ابتدا توسط عثمانی­ها و دیگران مورد سرکوب قرار گرفت، اما چون با آل سعود گره خورد، دوباره احیا شد و در پی تسلط آل سعود بر عربستان و کسب منابع مالی، مکتب وهابیت یک ایدئولوژی حکومتی تبدیل گردید و در بیشتر کشورهای آسیای مرکزی، فلسطین و جنوب خلیج فارس بسط یافت. وهابیگری با سیاست خارجی و دستگاه دیپلماسی عربستان در مقطع بعد از جنگ جهانی اول پیوند می­خورد، و حداقل 6 هزار موسسه مذهبی با هدف تبلیغ آموزه­های وهابیت و اعزام مبلغان به منظور تربیت پیروانی برای وهابیت در سراسر جهان و منجمله روسیه تشکیل می­شود. علاوه بر فعالیت خود وهابییون در روسیه، ادبیات این فرقه از طریق زائران روس که برای انجام مراسم حج به کشور عربستان سفر می­کردند، توسعه پیدا نمود. به عنوان مثال، در یکی از جزوات آموزشی که به زبان روسی نوشته شده و به این زائران اهدا گردیده، آمده است: «…مسلمانانی را که در نمازهای جماعت پنجگانه شرکت نمی­کنند، بکشید… گذشته از این موارد، به سبب تکنولوژی کنونی در دنیای اینترنت سایت­ها و مقالات گسترده­ای را می­توان دید که به صورت جدی تبلیغات گسترده­ای را برای توسعه وهابیت انجام می­دهند و با ساده­ترین جستجوی اینترنتی قابل حصول است. «عمر آل سیفی» یکی از مفتیان وهابی در روسیه که برای توسعه وهابیت میان چچن­ها تلاشهای بسیاری نموده است، تا جایی که چندین سال پیش از سوی «ایمن الظواهری»[2] زمانی که وی فرد دوم القاعده بود مورد ستایش و حمایت جدی واقع شد. وی مفتی گروه «مجاهدین قفقاز» است و در این منطقه موسسه «الهدی»[3] را که در آن تبلیغات جدی وهابیت صورت می­گیرد، تاسیس نمود، مقالات، رساله­ها و کتب بسیاری در این مرکز به چاپ رسیده است. عمر آل سیفی با حمایت عربستان سعودی در منطقه چچن یک روزنامه، یک رادیو و یک شبکه تلویزیونی راه اندازی کرده که با جدیت مشغول شستشوی مغزی مردم و به­ویژه جوانان این منطقه هستند. وی دادگاهی تحت عنوان «دادگاه عالی شریعت»[4] برای تشکیلات درون کشوری «ایچکری»[5] تشکیل داد و خود در ریاست آن را بر عهده گرفت، و از این دادگاه برای انجام اعمال غیر انسانی و دستیابی به اهداف شوم وهابیت علیه مردم و دولت استفاده می­کرد.

آموزش اندیشه­های وهابیت برای اردوگاه­های «مجاهدین»، «القاعده» در افغانستان و «جدایی طلبان» چچن در قفقاز روسیه در نظر گرفته شده بود. بیش از 500 هزار نفر از شهروندان روسیه در دانشگاه­های اسلامی و همچنین دانشگاه­های دیگر عربستان سعودی آموزش دیده­اند، که این دانش­آموختگان گروه دیگری از وهابیون هستند که بعدها در کشور روسیه به عنوان تهدید جدی برای امنیت این کشور به حساب آمدند. به همین دلیل هم امروز مسئولین کشور روسیه تمایل ندارند تا جوانان این کشور به تحصیل در کشورهای اسلامی بپردازند، و استدلال آنان این است که دانشجویان روس در این کشورها تفکرات رادیکالی، انقلاب و شورش را برای کشور ارمغان می­آورند.

در طول گسترش وهابیت در روسیه تعارضات چشمگیری میان اسلام سنتی و وهابیت شکل گرفت، از یک طرف سبب بروز درگیری میان آنان گردید و از طرف دیگر وهابیت کم کم اسلام سنتی را در درون خود پنهان نمود و بر آن احاطه پیدا کرد. مفهوم اسلام سنتی که برای اولین بار توسط «طلعت تاج­الدین» در سال 1990 مطرح کردید زمینه­ساز ورود انواع شاخه­های اسلام رادیکالی گردید که بعدا مشکلات فراوانی را برای روسیه به همراه داشت. رفته رفته گرایش «مسلمانان سنتی»[6]به وهابیت بیشتر شد، نفوذ دکترین وهابیت و همچنین دکترین سیاسی آن، شعارها، آداب و رسوم آن در میان مسلمانان و به ویژه جوانان افزایش یافت.یعنی وهابیت میان مردم روسیه از درون ادیان سنتی و بیشتر از میان حنفی­ها و شافعی­های ساکن در این کشور شکل گرفت. اینک مسلمانان حقیقی روسیه، خوانشی تحت عنوان «اسلام سنتی» را به هیچ وجه قبول ندارند و معتقدند که اسلام تنها یک مفهوم همیشگی و قدیمی به نام «اسلام» دارد و انواع دیگر آن کذب است. اسلام سنتی با مفاهیم اصلی اسلام که قرن­ها در میان مسلمانان روسیه حاکم بوده است، تفاوتهای عمده دارد و اکنون حامیان «گفتگو با وهابیت» از همین مفهوم اسلام سنتی برای پیشبرد آموزه­های خود استفاده می­کنند.

 

اسلامیست؛ انگیزه­ پیدایش نهضت وهابی

شاید اندکی مشکل باشد تا به صورت دقیق گفت فرقه وهابیت در روسیه از چه زمانی حضور داشتند. ‌مقامات کشور روسیه حتی ‌در ‌سال‌های ‌۱۹۵۰ ‌از ‌وجود ‌گروه‌‌های ‌وهابی ‌در مناطقی مثل ‌داغستان ‌خبر ‌داشتند. رادیکال­های اسلامی تا سال 1991 در جمهوری­های شوروی سابق زندگی می­کردند و کمیته امنیت ملی نیز آنها را به دقت زیر نظر داشت. حقایقی که به صورت شفاهی و در برخی موارد هم به صورت روایت­های مکتوب وجود دارد، حاکی از آن است که افسران امنیتی شوروی خود حوزه­های را مخصوص فعالیت «وهابیت» تاسیس نموده بودند تا از آن طریق امکان فهم دیدگاه حقیقی مسلمانان به دست آید و آنها را از بروز مخالفت­های احتمالی مطلع سازد. ‌این ‌گروه‌‌ها ‌در ‌سال ‌۱۹۸۹ ‌با ‌صدای ‌بلند ‌اعلام ‌موجودیت ‌کردند، و در ‌آن ‌زمان ‌وهابی­های ‌آسیای ‌مرکزی ‌و ‌داغستان ‌موفق ‌به ‌برکناری ‌مفتی‌‌های ‌مناطق ‌خود ‌شدند. ‌این ‌اقدام ‌در ‌شمال ‌قفقاز ‌موجب ‌تجزیه ‌اداره ‌روحانیت ‌مسلمانان ‌شمال ‌قفقاز ‌و ‌تشکیل ‌ادارات ‌قومی ‌روحانیت ‌شد.

در دوران اتحاد شوروی شاید بتوان گفت که گروه­های افراطی­گری تهدیدی برای این کشور به شمار نمی­آمدند، اما اکنون وضعیت تغییر کرده است و «حرف و عمل» رادیکالهای اسلامی در روسیه نه­تنها بر شرایط منطقه اثر می­گذارد، بلکه میان آنها و فعالان جهانی اسلامیسم پیوند ایجاد می­نماید. یکی از سناریوهایی که در سال 1994 توسط یوگنی پریماکف نخست وزیر سابق روسیه ارائه گردید: پیش­بینی وی پیرامون افزایش «خطر اسلام» برای روسیه بود. طراحان این سناریو بر اساس دورنمای وقایعی از قبیل نفوذ و افزایش اسلامیسم در تاجیکستان که درگیر جنگ داخلی بود، در افغانستان که قدرت جنبش طالبان به طور ناگهانی افزایش یافت و دیگر کشورهای آسیای مرکزی، آن را مطرح نمودند. جنگ چچن در سال 1994 قفقاز شمالی را بی­ثبات کرد و همزمان طالبان در کابل قدرت را در دست گرفت. افغانستان تبدیل به مرکز بین­المللی اسلامیسم شد، و تبدیل به مکانی مناسب برای افراطیون از سراسر آسیای مرکزی و قفقاز گردید. یک «هلال بی­ثبات»[7] تشکیل گردید که از یک سو از منطقه قفقاز آغاز می­شد و از سوی دیگر تا سین­کیانگ چین ادامه می­یافت، عصبانیت از این مسئله تمام مسلمانان جهان منجمله مسلمان اتحاد جماهیر شوروی سابق را دربرگرفت. با نگاهی گسترده­تر، آشکار است که ایالات متحده آمریکا سال­های زیادی سعی در ایجاد سدی دفاعی در مرزهای جنوبی اتحاد شوروی داشت. با توجه به خصلت سرکش و تهاجمی افراط گرایی، طراحان این سیاست­های ستیزه جویانه در آمریکا، سودای برانگیختن مسلمانان جمهوری­های آسیای مرکزی اتحاد شوروی و از درون فروپاشاندن آن را نیز در سر می­پروراندند.

در همین زمان بود که تهدید اسلامیسم در درون مرزهای روسیه متولد شده بود و جنگ میان اسلام داخلی و خارجی تا حد زیادی در قفقاز شمالی و با مقیاس کمتری در اطراف رودخانه ولگا و در اورال جنوبی و برخی مناطق دیگر شکل گرفته بود. در خاک روسیه هم در گذشته و هم اکنون سازمانهای مختلف با ایدئولوژی سیاسی هرچند در مقیاسهای کوچک وجود دارد، مثل سازمان «رستگاری»[8]، «جماعت احیای میراث جامعه اسلامی»[9]، «الحرمین»[10]، «الخیریه»[11]، «قطر»[12]، و گروهک­هایی مانند «حزب الاتحریر»، «القاعده» و «الاخوان المسلمین». در این سالها روسیه نه تنها اقدام به تعیین نگرش خود نسبت به عامل اسلامی در نوع افراطی آن نمود، بلکه به چگونگی استفاده از آن در سیاست خارجی خود اندیشید.

فقدان یک دستگاه تنظیم کننده روابط بین مومنان و افکار ناهمگون در جوامع مسلمانان روسیه، موجب ایجاد تنوع و برداشت‏های مختلف از موازین اسلامی شده است. در قفقاز شمالی و دیگر جوامع مسلمان­نشین روسیه اسلام صوفی رایج است که خصوصیات محلی خاص خود را دارد، آنها مردمانی آرام، اهل مدارا و محبت هستند. جنبش نوسازی تحت عنوان وهابیسم که به اصطلاح برای ایجاد اصلاح در دین اسلام ظهور کرده بودند، مردم این منطقه را از نظر روحی مناسب برای نفوذ در میان عقاید آنها یافتند.

جنبش وهابیتدر روسیه به دنبال چیست؟

از مطالب قبلی این نتیجه حاصل گردید که اخیرا وهابیت به عنوان یک نیروی سیاسی-مذهبی جدید از عربستان و با حمایت ایالات متحده و انگلیس سربرآورده است و اهداف خود را در کشورهای مختلف توسعه می­دهد. اما نکته قابل بحث در این میان آن است که فرقه وهابیت در روسیه به عنوان یک کشور سکولار چه اهدافی می­تواند داشته باشد که آنها را مایل به توسعه و حضور در این کشور نموده است. برای بررسی این موضوع با استناد به شواهد و قرائن موجود چند سناریو[13] مطرح می­گردد:

–       سناریوی اول: ایجاد اسلام هراسی در میان شهروندان روسیه و تخریب جامعه مسلمانان این کشور

طبق آخرین سرشماری در فدراسیون روسیه شمار مسلمانان این کشور30 میلیون نفر اعلام شده است، که بیشتر این مسلمانان شامل تاتار- باشقیرها و ساکنان قفقاز شمالی هستند. البته در دیگر مناطق و استانهای فدراسیون روسیه نیز جمعیت مسلمانان به صورت متمرکزحضور دارد و در مناطقی مثل حاشیه ولگا، اورال جنوبی و سیبری ساکن هستند. در برخی شهرها که مسکو و سن­پیترزبورگ از مهمترین آنها به شمار می­آید نیز می­توان به صورت غیر متمرکز شاهد حضور مسلمانان بود. بیشتر مردم روسیه مسیحی ارتدوکس هستند و نسبت آنها به کل جمعیت روسیه 80 درصد است، که در سال 2012 این نسبت 6 درصد کاهش یافته است. از طرفی نسبت تعداد مسلمانان این کشور از ۳ درصد در سال ۲۰۰۹ میلادی به ۷ درصد در سال ۲۰۱۲ افزایش یافته است که گویای افزایش شمار مسلمانان در روسیه است. رشد شمار مسلمانان روسیه اینک نه برای دولت، بلکه برای آمریکا تبدیل به یک دغدغه­ شده است و در این رابطه پژوهشهای بسیاری انجام داده­اند. آمریکا این دغدغه خود را تحت عنوان «نگرانی از به هم خوردن تعادل منطقه­ای» اعلام نموده است و به روسیه اخطار داده است که رشد بیش از اندازه مسلمانان این کشور در آینده تعادل و امنیت منطقه­ای را بر هم خواهد زد. آمریکا پیش­بینی نموده است که نسبت 14 درصدی مسلمانان روسیه تا سال 2030 به 19 درصد افزایش خواهد یافت. اما دولت روسیه حضور مسلمانان را به هیچ وجه تهدید به حساب نمی­آورد، چراکه حضور این اقوام در این کشور پیشینه تاریخی دارد و آنها با مسلمانان قرنهاست که زندگی کرده­اند. آنچه که برای دولت روسیه تهدید و خطر به حساب می­آید وجود سازمانهای افراطی و فرقه­های رادیکالی اسلام است.

به نظر می­رسد یکی از مهمترین اهداف وهابیت در روسیه این است که شمار تمام جمعیت مسلمان فدراسیون روسیه را به رقمی بین 20 تا 30 میلیون که شمار قابل قبول برای غرب است کاهش دهد و در همین تعداد باقی بماند و افزایش نیابد. وهابیون سعودی و حامیان غربی آنها تلاش می­کنند تا تمایل به اسلام به حداقل میزان خود کاهش یابد. آنها تلاش می­کنند تا با انجام عملیاتهای تروریستی و ایجاد رعب و وحشت موجی از اسلام هراسی را در میان مردم روسیه ایجاد نمایند و از طرفی با برپایی جنگ و نا امنی در اطراف روسیه مسلمانان سنتی این کشور را منزوی نمایند، یا آنها را وادار به مهاجرت نموده تا شمار مسلمانان در این مناطق کاهش یابد.

–       سناریوی دوم: ایجاد بی­اعتمادی در مردم نسبت به دولت با نا امن کردن کشور که به تدریج باعث ضعف دولت خواهد شد.

حامیان غربی وهابیت و در راس آنها ایالات متحده روسیه را تهدیدی برای منافع اقتصادی و ژئوپلتیک خود به شمار می­آورند و حضور روسیه به عنوان کشوری سکولار و پیشرفته از نظر اجتماعی مانعی بر سر دستیابی به اهداف آنها است. از زمان پایان یافتن جنگ سرد آمریکا بسیار تلاش نموده است تا روسیه را یک بخشی به دام بیاندازد و آنرا درگیر نماید، پس چه موضوعی مناسب­تر از مسلمانان روسیه و چه جایی بهتر ازقفقاز می­توانستنند بیابند.

زمانیکه اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید مقامات کمونیست خطر ظهور رژیم کنترل نشده با استفاده از سلاح هسته­ای را به وجود آوردند که این برای غرب یک تهدید به شمار می­آمد. ترکیبی از گسترش زرادخانه­های شوروی و افزایش نفرت نسبت به «میلیارد طلایی»[14]ممکن بود که تهدید جدی برای منافع حیاتی غرب باشد. بنابراین، برای یافتن راه حل به منظور خنثی کردن این تهدید جلسات مستمری را در شهرک­های عرب­نشین لندن تشکیل دادند و تصمیم بر آن شد تا گروه­های کارشناسی انگلیسی برای کنترل فرآیند در مناطق تحت نفوذ شوروی سابق و خود روسیه تشکیل گردد. بلافاصله مشخص شد که در بلند مدت از پتانسیل­های ناتو در این منطقه نمی­توان استفاده نمود، و این نتیجه حاصل شد که از خود سازمانهای پساشوروی در خاک روسیه استفاده شود. شایع­ترین قدرت غیر کمونیست بعد از فروپاشی اتحاد شوروی با به رسمیت شناختن اسلام حاصل گردید، بنابراین کنترل و نظارت بر اسلامی شدن مناطق روسیه ضروری گشت. به همین منظور باید سیاستی را اتخاذ می­کردند تا مناطق اسلامی و امامان جمعه در مناطق مسلمان نشین روسیه به ظاهر مستقل باشند در در باطن در اختیار غرب و اهداف آنان قرار گیرند. شکل گرفتن جماعت وهابی که در راس آنها امامان جماعت که به اصطلاح به آنها «امیر» گفته می­شود، نتیجه این سیاست غربی­ها در روسیه بود.

ترور مفتی تاتارستان و معاون سابق وی در تابستان 2012 افزون بر اینکه واکنش­های عمومی گسترده­ای را در روسیه برانگیخت، عامل نگرانی کارشناسان و مقام­های روس از تشدید فعالیت­های وهابیت و موج جدیدی از نا امنی و مشکلاتی را که گریبان دولت را می­گیرد، شد. گروه­های وهابی سعی می­کنند تا دولت مرکزی را مقصر این جریانات نشان دهند، به همین دلیل نگرانی اصلی اکنون این است که هرگونه اقدام قاطع از طرف دولت برای مقابله با تهدید امنیتی در مناطق مسلمان­نشین سبب واکنش تند در میان گروهی از مسلمانان گردد.

–       سناریوی سوم: شیعه­ستیزی و مسئله رقابت با نفوذ رو به گسترش جمهوری اسلامی در منطقه اورال-ولگا در دوره پس از فروپاشی شوروی

تعداد جمعیت شیعیان روسیه تقریبا کم و متعلق به تات­ها در جمهوری داغستان، اهالی روستای لزگین و جوامع آذربایجانی­ها در داغستان است. البته به عبارت دقیق­تر باید گفت که بیشتر جمعیت شیعیان در روسیه متعلق به آذری­ها است و خود به تنهایی 85% از کل جمعیت شیعیان را تشکیل می­دهند. سابقه حضور آنها در جمهوری داغستان به سال 1996 زمانی که «عیسی عسکرف»[15] یکی از چهره­های مذهبی شهر ماسال در آذربایجان به روسیه عزیمت می­کند باز می­گردد. «فریز عسکروف» پسر «عیسی عسکرف» که 11 سال در شهر قم به کسب علوم دینی پرداخته بود به عنوان رهبر شیعیان داغستان برگزیده می­شود.

در میان مردم روسیه زمانیکه که سخن از آذری­های شیعه به میان می­آید، همزمان اذهان عمومی به سمت وهابیت به عنوان دشمن آنها نیز کشیده می­شود. در میان جمعیت آذربایجانی­های منطقه داغستان شاهد هیچ یک از پیروان حزب «التحریر و سلفیون» نخواهیم بود، چرا که رهبران شیعه به شدت از رشد این افکار در میان مردم جلوگیری می­کنند. اگرچه وهابیون برای نفوذ در میان شیعیان کشور آذربایجان تلاش­هایی را به عمل آورده­اند، اما با تلاش رهبر شیعیان روسیه و آموزش­ مفاهیم صحیح اسلام هنوز راه نفوذی در میان شیعیان فدراسیون روسیه نیافته­اند. اما علی­رغم تمام این تلاشها این نگرانی برای رهبران شیعیان تاتارستان وجود دارد که وهابیون جامعه آذری­ها را تحت کنترل خود در بیاورند.«فریز عسکروف» در سال 2011 کتابی به رشته تحریر درآورد تحت عنوان «شکاف فرقه­»[16] که این کتاب به طور خاص به وهابیت پرداخته بود، به گفته نویسنده، وی بعد از چاپ این کتاب به دفعات از سوی وهابیون مورد تهدید قرار گرفته است. رهبر شیعیان روسیه از مقامات این کشور به منظور جلوگیری از نفوذ وهابیون در میان آذری­ها کمک خواسته است، عسکروف بر این باور است که شیعیان تنها دژ مقاومت در برابر وهابیت هستند که نباید این عامل مقاومت را از دست داد.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، عربستان برای رواج تفکر وهابی‌گری در فضای پساشوروی تلاش­های بسیاری نمود. عربستان به عنوان مرکز جهان اسلام و داعیه­دار خلافت اسلامی، هموار کوشیده است از نقش جمهوری اسلامی ایران به عنوان محور تجمع امت اسلامی جلوگیری کند. دراین راستا، رقابت با نفوذ ایران در مناطق مسلمان نشین فدراسیون روسیه یکی از راهکارهای سعودی­ها به شمار می­آید. اما این سوال مطرح می­گردد، که آیا تبلیغ و گسترش حضور وهابیون در جمهوری­های مسلمان نشین روسیه به منظور جلوگیری از نفوذ ایران در این منطقه است؟ آیا اساسا نفوذ ایران در جمهوری­های مسلمان نشین روسیه تا این اندازه است که رقابت دیگر قدرتها را فراخواند؟

موسسه مطالعات استراتژیک روسیه[17] از سال 2011 تا اکنون سه نشست تخصصی پیرامون افزایش نفوذ ترکیه، عربستان سعودی و ایران در منطقه ولگا تشکیل داده است. نفوذ ایرانیان در تاتارستان تنها محدود به مکانیسم­های صرفا دیپلماتیک است، و از نظر عقاید مذهبی و ترویج تفکرات شیعه چندان موفق نبوده­اند، و به طور سنتی فعالیت مذهبی ایران را تبلیغ شیعه­گرایی افراطی می­دانند. هرگاه ایرانیان تمایل به فعالیت­های مذهبی داشته­اند، به نوعی ممانعت وجود داشته است، چراکه بیشتر مسلمانان تاتارستان سنی هستند و اساسا تمایلی به ایجاد همکاری مذهبی نزدیک با ایرانیان ندارند. «رییس سلیمانف» مدیر مرکز مطالعات قومی و مذهبی تاتارستان، بر این عقیده است که وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 بر مسلمانان ولگا تاثیر غیر مستقیم داشته است. جمهوری تاتارستان در حال حاضر حتی حضور 500 دانشجوی ایرانی در این منطقه را نامطلوب ارزیابی می­نماید. در سالهای 1990 چند دانشجوی پزشکی اهل لبنان زمینه­ساز آشنایی جوانان تاتار با «القاعده» شدند، به همین دلیل حضور 500 دانشجوی ایرانی شیعه در کازان را یک خطر بزرگ قلمداد می­کنند. بر اساس نتایج حاصل از پژوهش­های موسسه مطالعات استراتژیک روسیه می­توان گفت، در حال حاضر نفوذ کشورهای ترکیه، عربستان سعودی، کویت و قطر در مناطق مسلمان­نشین روسیه به­ویژه جمهوری داغستان بسیار بیشتر از کشور ایران است، و از طریق این کشورها وهابیت فرصت اشاعه تفکرات خود را یافته است.

بنابراین سناریوی اول؛ یعنی ایجاد اسلام هراسی و تخریب جامعه مسلمانان روسیه و همچنین سناریوی دوم؛ بی اعتماد نمودن مردم نسبت به دولت و تضعیف تدریجی دولت مرکزی در روسیه از احتمال بیشتری برخوردار است. اگرچه سناریوی سوم نیز می­تواند یکی از اهداف وهابیون در روسیه باشد، اما حداقل می­توان گفت که در حال حاضر هدف اصلی به شمار نمی­آید و شاید در آینده مورد پیگیری قرار گیرد.

 

طرح وهابیتدر روسیه

استراتژی وهابیت در اشغال تدریجی سرزمینها و جدانمودن بخشهای کوچک از مناطق مختلف است. کشورهای خیلی کمی هستند که به طور کامل متصرف شده­اند، و در بیشتر کشورها به کمک جنبش­های جدایی طلب یک بخشی از آن سرزمین را اشغال نموده­اند. استراتژی وهابیت در خاک روسیه نیز به ترتیب زیر است:

1-   ابتدا در یک کشور یا منطقه­ای مشخص عناصر اجیر شده وهابیت حضور پیدا می­کنند، در این مرحله هیچ تبلیغاتی انجام نمی­شود و تنها نظاره­گر شرایط پیرامون هستند. کمکهای مالی بدون قید و شرط فراوان به مردم و به­ویژه به سازمانهای اسلامی می­نمایند و سعی می­کنند تا به افراد اثرگذار جامعه یا به عنوان مثال به افرادی که شانس آن را دارند در آینده تبدیل به رهبر مذهبی یا سیاسی این منطقه شوند، نزدیک می­گردند. به تدریج این افراد را با آموزه­های خود آشنا می­نمایند، و به­ویژه در اوقات حج به حاجیان و مخصوصا امامان جماعت یا افرادی که احتمالا در آینده امام جماعت خواهند بود پیشنهاد گرویدن به وهابیت را می­دهند. نکته­ مهم در آن است که تنها مسلمانان هدف وهابیون نیستند، بلکه مسیحیان نیز در برابر این پیشنهادات قرار می­گیرند، و اغلب مسیحیانی که برای مدتی به خارج از کشور سفر می­کنند تجربه برخورد با این وهابیون را خواهند داشت. اعتقاد بر آن است که اغلب بعد از فراهم کردن مقدمات و آماده­سازی ذهن و نشان دادن ثروت عظیم کاندیدهای مورد نظر نمی­توانند جواب رد ­دهند.

2-   این امامان جماعت آینده تلاش می­نمایند تا در ساختار مذهبی و سنتی منطقه جایگاه مناسبی را کسب نمایند. اما هنوز تبلیغات علنی و باز انجام نمی­شود، تنها تاکید بر آن است که به طیف گسترده­ای از طرفداران بورس تحصیلی در خارج از کشور داده می­شود.

3-   به تدریج یک جماعت کوچکی از این پیروان ایجاد می­گردد. این جماعت در اردوگاه­های وهابیون که در خارج از کشور روسیه قرار دارد تحت آموزش قرار می­گیرند و امامان جماعت مورد موعظه بسیار از سوی وهابیون قرار می­گیرند.[18]

4-   در محل اقامت این جماعت بر اساس ساختارهای سنتی جنبش­های جدایی­طلب آغاز به اقدامات شورشی و تحریک مردم می­نمایند. جماعت مورد نظر به پشتیبانی از شورشیان درآمده و حتی واحدهای نظامی خود را آماده به مبارزه می­نمایند. موفقیت­های نظامی جماعت وهابی باعث می­گردد تا جوانان بیشتری جذب آنها شوند، در نتیجه تعداد آنها افزایش می­یابد و اردوگاه آموزشهای مقدماتی در داخل کشور تشکیل می­شود و سپس برای تحصیلات و آموزش­های تکمیلی به خارج از کشور اعزام می­شوند.

5-   گروهای وهابی از هیچ اقدامی برای تحریک و دامن زدن بر مناقشات فروگزار نخواهند بود و در نتیجه بحرانهای موجود، تضعیف ساختار سنتی و بافت قدیمی منطقه را به همراه خواهد داشت و از طرفی جماعت وهابی قدرت می­یابند. در نهایت؛ وهابیون در همان منطقه اردوگاه­های تکمیل آموزشهای خود را تاسیس می­کنند.

6-   در این مرحله قدرت برتر و واقعی منطقه به امیر یا امام جماعت اصلی جماعت پیروان وهابیون انتقال می­یابد. سپس آنها تلاش می­کند از منظر ساختار سنتی منطقه و حتی سطح کشور به اقدامات و رسالت خود مشروعیت ببخشند.

7-   در صورت انحلال و یا حتی تضعیف روحیه نیروهای دولتی تخریب آنها درکنار ساختار سنتی منطقه خیلی راحت­تر صورت می­پذیرد و با تکیه بر نیروهای جدایی طلب با قدرت بیشتری نسبت به تخریب ساختار قدرت اقدام می­نمایند. اگر به صورت سریع و ضربتی بر نیروهای دولتی غلبه نکنند، در نتیجه یک جنگ چریکی طولانی مدت و البته با همان نتیجه قبلی به راه خواهد افتاد. اما اگر چنین تاکتیکی به اندازه کافی موثر نبود، وهابیون از حمایت نیروهای ناتو بهره­مند خواهند شد، البته رشوه­هایی که در این میان از طرف سلفیون برای انجام برخی عملیاتها عاید وهابیون می­شود را نیز نباید فراموش کرد.

8-   در نهایت نیز بسیج تمام نیروها برای توسعه وهابیت در مناطق اطراف انجام می­گیرد.

اگرچه ممکن است که این طرح همیشه موفقیت­آمیز نباشد، و به عنوان نمونه می­توان به مورد چچن اشاره نمود که وهابیون عملا در فاز پنجم متوقف شده­اند و برای پیروزی مجبور هستند که روند عملیاتی این مرحله دوباره تکرار نمایند.

حیات وهابیت در روسیه و عملکرد دولت در برابر گسترش آنها

طبق گزارشات سازمان امنیت فدرال روسیه، افکار اسلام افراطی و در راس آن وهابیت نه­تنها در منطقه قفقاز شمالی بلکه در مناطق کرانه ولگا، اورال و سیبری رو به گسترش است. ‌زمانی ‌عده­ای از نظامیان ‌از ‌خاک ‌چچن ‌بیرون ‌رانده ‌شدند ‌و به ‌مناطق ‌مجاور ‌گریختند و خود را تقویت نمودند ‌و ‌حالا برای ‌ادامه ‌حملات ‌در ‌خاک ‌چچن ‌آماده ‌هستند. ‌بدیهی ‌است ‌که ‌مبارزه ‌با ‌وهابیت ‌باید ‌در ‌سراسر ‌روسیه ‌و ‌با ‌قاطعیت ‌هر ‌چه ‌بیشتر ‌اجرا ‌شود. ‌مقامات ‌رسمی ‌این کشور ‌باید ‌اراده ‌محکمی ‌از ‌خود ‌نشان ‌دهند ‌و ‌ایدئولوژی ‌وهابیت ‌را ‌به ‌عنوان ‌ایدئولوژی ‌تروریستی ‌ممنوع ‌اعلام ‌کنند، ‌تعریف ‌دقیق حقوقی ‌وهابیت ‌به ‌عنوان ‌ایدئولوژی ‌تروریستی برای روسیه با توجه به شواهد و اسناد موجود ‌کار ‌دشواری به شمار نمی­آید. مبارزه با افراط دینی شاید در واقع کار بسیار مشکلی باشد، اما چاره دیگری نیز برای دولت مرکزی روسیه وجود ندارد. یعنی یا وهابییون روسیه باید نابود شوند یا اینکه وهابیون خود دیر یا زود مخالفان خود را از بین خواهند برد. روسیه از دهه 90 به بعد و همزمان با قانون «اصلاحات[19]» که توسط گورباچف مطرح شد، شاهد وقوع عملیاتهای تروریستی متفاوتی بود که هر کدام منسوب به گروه خاصی از جامعه، مانند افراطیون ملی، مذهبی و یا مافیای روسی بوند. به این منظور قوانین متعددی برای مبارزه با تروریستها وضع گردیده است. در زیر به مهمترین قانون که دقیقا در ارتباط با تروریسم و افراط­گرایی است، اشاره می­شود:

«قانون فدرال پیرامون مقابله با افراطیون»-25 ژوئن سال 2002- شماره اف3-114

ماده1- تعریف فعالیت افراطی(افراط گرایی)؛

–       فعالیت انجمن­های مذهبی و اجتماعی، یا هر سازمانی که اجرای عملیات با اهداف: تغییر اجباری در سیستم­های مبتنی بر قانون اساسی و تمامیت فدراسیون روسیه، تضعیف امنیت کشور، ایجاد تشنج و غصب قدرت، ایجاد تشکل­های مسلح غیر قانونی و فعالیت­های تروریستی را سازماندهی می­نمایند.

–       ایجاد و تحریک نفرت نژادی، قومی و مذهبی

–       تحقیر کرامت ملی

–       ایجاد خشونت، شورش و خرابکاری در اجتماع

–       حقارت شهروندان به خاطر حس نفرت ایدئولوژیک، هویت دینی، قومی یا زبانی

–       زمینه سازی برای حضور و توسعه افکار بیگانه یا نیروهای خارجی در خاک روسیه

دیوان عالی کشور روسیه از تاریخ 14 فوریه 2003 تاکنون 17 سازمان تروریستی و افراطی بین­المللی را شناسایی کرده است که فعالیت آنها در خاک روسیه ممنوع می­باشد. در این میان فعال­ترین آنها شامل گروه­های زیر است:

–       حزب التحریر الاسلامی

–       جنبش اسلامی ترکستان

–       جماعت اسلامی

–       القاعده

–       طالبان”، “طیبه”، “تبلیغ

–       جامعه اصلاحات اجتماعی

–       شورای عالی نظامی اتحادیه نیروهای مجاهدین قفقاز

 

سازمان امنیت فدرال روسیه، گزارشی در زمینه مطالعه تیپ­شناسی اقدامات تروریستی در فدراسیون روسیه منتشر نموده بود که طی آن شش تیپ ترور در خاک روسیه را معرفی گشت. این شش تیپ شامل: ناسیونالیستی، افراط گرایان چپ، افراط گرایان راست، ترورهایی با پشتیبانی دولت، مذهبی و آنارشیستی هستند. تروریستهای مذهبی که برای اعمال اهداف خود اقدام به خشونت می­نمایند، آنها اغلب به فرقه­های مذهبی کوچک و یا حتی ادیان بزرگ مذهبی تعلق دارند. این تیپ نسبت به مابقی بسیار توسعه یافته­تر و همچنین دینامیک­تر هستند. در روسیه اقدامات تروریستی وهابیون و اسلام­گرایان افراطی در گروه ترورهای مذهبی قرار دارد.باید گفت بسیاری از گروه‌های وهابی، تروریسم را مؤثرترین وسیله رسیدن به اهداف تعیین شده محسوب می‌کنند.

بعد از جنگ دوم چچن و اعمال عملیاتهای تروریستی در مسکو و بیش از همه در مناطق مختلف مسلمان نشین روسیه، توجه سرویس‌های ویژه مسکو را به وهابیون جلب نمود و زمینه گریختن آنها به شبه جزیره «کریمه» مهیا شد. رییس پلیس سابق شبه جزیره کریمه ژنرال گنادی موسکال[20] اعلام نموده است که از سال 2009 در این منطقه وهابیون و افراط گرایان متعلق به حزب «التحریر» شناسایی شده­اند. آنها برای خود پناهگاه مخفی ساخته­اند، اسلحه و مهمات تهیه و جمع­آوری می­کنند، خود را برای اقدامات جهادی در خاک روسیه آماده کرده و علاوه بر آن در صفوف حامیان خود را افزایش می­دهند.

به صورت کلی می­توان گفت: که از یک سو، شاهد جدایی طلبان چچنی هستیم که تفکرات وهابیت در میان آنان بعد از جنگ اول با روسیه قدرت یافت، آنها خواهان استقلال هستند و به طرق مختلف به مخالفت در برابر دولت مرکزی می­پردازند. جدایی طلبان چچن به پیروی از عقاید «سعید بوریاتسکی[21]» یکی از رهبران معروف و محبوب گروه «امارات اسلامی قفقاز» که در جریان یک عملیات تروریستی در مارس 2010 در جمهوری اینگوشتیا[22] کشته شد، معتقد به جهاد و مبارزه با دولت روسیه و تاسیس خلافت اسلامی در قفقاز هستند. پیروان سعید بوریاتسکی در بین گروه­های مختلف تندور به فکر انتقام خون وی هستند و از مروجان اصلی مبارزه طلبی علیه دولت روسیه به شمار می­آیند.[23] اما نکته حائز اهمیت در این میان آنکه، تشدید اوضاع شمال قفقاز در بدترین حالت نیز هرگز باعث جدایی این منطقه از فدراسیون روسیه نخواهد شد و این سناریو وهابیون جدایی طلب چچنی بیش از حد خوشبینانه است. وهابییون خود را پیرو دین جهانی اعلام می‌‌کنند، و نه­تنها قفقاز بلکه تمام جهان را می‌‌خواهند به همین علت حضور خود را در سراسر روسیه گسترش می‌دهند.

از سوی دیگر، شاهد تلاش غرب و به­ویژه ایالات متحده برای انتقال تروریسم به مناطق مسلمان نشین روسیه و ایجاد بی­ثباتی در این کشور هستیم. طی چند سال اخیر بعد از تحولات بیداری اسلامی در خاورمیانه و تغییر سیاست آمریکا بسمت بکارگیری نیروهای وهابی و القاعده در معادلات سوریه، فرصتی پیدا شد تا آمریکا با ایجاد شرایط و ترکیب منابع ناامنی جدید، بحران را به سمت فدراسیون روسیه انتقال دهد، و با انگیزهای مذهبی موج جدید ناامنی در قفقاز شمالی و دیگر مناطق مسلمان­نشین را در دستور کار خود قرار دهد. جریان خشونت طلب وهابی به دنبال محیط جدید در چارچوب منافع ژئوپلتیکی غرب است و این مسئله بعد از ناامیدی غرب در استقلال طلبی فوری نیروهای چچنی در روسیه حاصل شده است. غرب نیاز دارد تا با کنترل مواضع روسیه در خاورمیانه و خصوصا از بستر جدید در سوریه پیوند سازی جریان وهابی با چچنی را بیشتر کند تا روسیه را درگیر تحولات ژئوپلتیکی درون روسیه بنماید. در این میان عربستان به عنوان سردمدار اصلی وهابیت که اتفاقا در مورد بحرین تذکر روسیه را نیز شاهد بوده، غرب را مورد حمایت جدی قرار می­دهد. علاوه بر آن، عربستان نیز نسبت به این امر که در کشور پهناوری مثل روسیه یک قدرت پنهانی را در دست داشته باشد، بی میل نیست.

در باب عملکرد روسیه به منظور مبارزه جدی علیه وهابیت و اعمال تروریستی آنها هنوز چشم­انداز روشنی وجود ندارد. اینطور که به نظر می­رسد، روسیه تا زمانی نامشخص درگیر این جنگ فرسایشی باشد که عوامل مختلف داخلی و خارجی بسیاری در گرم نگهداشتن آن تاثیر دارند. رییس سلیمانف در مقاله­ای به این مطلب اشاره نموده بود: «…که دولت مرکزی روسیه برای مبارزه با وهابیت لازم است که عملکرد جدی از خود نشان دهد، چرا که آنها در پی متزلزل کردن پایه­های اصلی حکومت در فدراسیون روسیه هستند. اگر دولت مرکزی یکی از سران اصلی گروه وهابیون را دستگیر نماید و مجازات سنگینی نیز برای آن در نظر بگیرد، به صورت کامل روحیه دیگر اعضا تضعیف خواهد شد.» رهبر مسلمانان تاتارستان اعلام نموده است که مناطق مسلمان نشین روسیه درصدد هستند تا با اراده مصمم سیاسی یک مبارزه موثر و منظم به منظور مبارزه با وهابیت را آغاز نمایند. برای این امر ابتدا باید مبارزه ایدئولوژیک خود را آغاز نمایند ( که البته ظاهرا این امر صورت گرفته است) و بعد از آن مبارزات سیاسی خود را در پیش خواهند گرفت. رییس سازمان امنیت فدرال روسیه «الکساندر بورتنیکف[24]» وهابیت را یک ایدئولوژی هلاکت­بار خواند، چراکه به این نتیجه رسیده­اند برخورد عدمی با این جریان کافی نیست و باید ابتدا در زمینه­های نرم افزاری فعال شد.

در شرایط کنونی جامعه روسیه که خود را یک جامعه دموکرات اعلام نموده است، شیوه‌های مؤثری جهت مبارزه با گسترش وهابیت وجود ندارند. جماعت‌های وهابی به برکت ساختار شبکه‌ای و تطبیق ظاهر خود با مسلمانان عادی در برابر نهادهای انتظامی فعلا چندان آسیب‌پذیر نیستند. ولی ضربات پیشگیرانه به گروه‌های وهابیون و تبلیغات پیوسته علیه آنها می­تواند جلوی توسعه این جنبش را بگیرد.

 

نتیجه­گیری

آنچه از مطالعه و بررسی جریان وهابیت در روسیه حاصل شد: حضور وهابیت به عنوان یک نیروی سیاسی- مذهبی با حمایت غرب، ایالات متحده و عربستان سعودی با هدف تضعیف اعتبار دولت مرکزی نزد مردم این کشور، گرفتار نمودن نهادهای دولتی در بخشی از خاک روسیه، ایجاد اسلام هراسی و تشکیل قدرتی پنهانی در خاک فدراسیون روسیه است.

‌درباره اقدامات عملیاتی نهادهای امنیتی روسیه برای مقابله با وهابیت در روسیه باید گفت: مقامات ‌فدرال ‌فعلاً ‌در جنگ ‌با افراطی­ها و وهابیون چندان ابتکار عمل نداشته­اند، ‌شبه ‌نظامیان وهابی ‌هر ‌روز ‌به سوژه­های مورد نظر خود که از مردم عادی گرفته تا روحانیون مسلمانان و شخصیتهای سیاسی اجتماعی آسیب وارد می­کنند. طی دو سال گذشته به­ویژه بعد از تحولات در کشورهای اسلامی عربی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا روند فعالیت گروه­های افراطی و وهابی که در سراسر روسیه به­ویژه قفقاز و ولگا و اورال گسترش یافته است و دیگر نمی­توان گفت که حوزه فعالیت آنها در این مناطق است بلکه می­توان شاهد حضور آنها را در سراسر روسیه و حتی در شبه جزیره کریمه بود.

روس­ها به این مهم پی­برده­اند که برای مبارزه با وهابیت در خاک کشورشان باید از تجربه کشورهای اسلامی که خطر نیروهای غیرقانونی اسلامیستی را درک کرده­اند، استفاده نمایند. علی­رغم اینکه مقامات جمهوری اسلامی ایران در روسیه به دفعات اعلام کرده­اند که عامل شیعه می­تواند یکی از مستحکم­ترین عوامل ایستادگی در برابر تهدید وهابیت باشد، اما نشانه­ و تمایل جدی همکاری روسیه با ایران و دیگر شیعیان جهان به منظور حل این مسئله دیده نشده است.

 

 

 

 

 

 

[1]-Richard schultz

[2]- ایمن الظواهری اکنون رییس القاعده است.

[3]-Аль-Худа/ “Al-Huda

[4]-Верховный шариатский суд/ Supreme Shariat Court

[5]- Ичкерии/Ichkeria، پیشینه تشکیلات درون کشوری «ایچکیری» در قفقاز و همچنین درون حکومت طالبان در افغانستان به سال 1990 باز می­گردد،. روسیه و آمریکا در آن دوران دست به عملیات نظامی زدند و زیرساخت های تروریستی در چچن و افغانستان را نابود ساختند. اما ایچکری های قفقاز به جنگلهای این منطقه پناه بردند و تشکیلات خود را در آنجا سازمان دادند. اکنون آنها در قالب اشباح نامرئی، بسیار خطرناک تر از قبل ظاهر شده­اند، و دست به اقدامات تروریستی در چچن ودیگر مناطق روسیه می­زنند.

[6]-Традиционных мусульман/Traditional Muslims

[7] – Полумесяц нестабильности/ Crescent of instability

[8]-МИОС/MIOS

[9]-Джамаат Ихья ат-Турас аль-ислямий/Jamaat al-Ihya Turas Al-Islam

[10]-Аль-Харамейн/Al-Haramain

[11]- АльХайрийя/alHayriyya

[12]- Катар/Qatar

[13]- سناریو به معنای طرح کلی وضعیت طبیعی و یا مورد انتظار حوادث است. به صورت تخصصی­تر سناریو را می­توان داستانی توصیفی از بدیل­های موجه و موجود که به بخش خاصی از آینده نظر دارد، دانست.

[14]- «میلیارد طلایی»- (golden billion- золотому миллиарду) اصطلاحی است که از سوی کشورهای جهان سوم نسبت به جمعیت کشورهای توسعه یافته که استاندارد نسبتا بالایی از زندگی را دارند، شکل گرفته است. در این گروه می­توان به کشورهای ایالات متحده، کانادا، استرالیا، اتحادیه اروپا و ژاپن اشاره کرد.

[15]- Иса Аскеров/Isa Askerov

[16]-Секта раскола/The sect split

[17]- Российский институт стратегических исследований/RussianInstituteforStrategicStudies

[18]- طبق گزارشاتی که در روسیه منتشر شده است تعداد بسیار زیادی از این اردوگاه­ها در کشورهای فیلیپین و مالزی قرار دارند.

[19]-Проистройка

[20]

[21]-Саид Бурятский/Saeed Buryatskiy

[22]-республика ингушетия/Republic Ingushetia

[23]- محبوبیت و معروفیت سعید بوریاتسکی فراتز از مرزهای روسیه است و نوشته­ها و سخنرانی­های وی در بین گروه­های اسلام­گرا کشورهای آسیای مرکزی به خصوص در قزاقستان مورد استفاده قرار می­گیرد. علی­رغم اینکه نزدیک به سه سال از کشته شدن وی گذشته است هنوز یاد و خاطره او در بین مسلمانان وهابی و تندرو زنده می­باشد و تبدیل به اسطوره­ای برای آنها گردیده است. سی­دی­های سخنرانی­های وی بین افراط­گرایان مسلمان دست به دست می شود و از او بعنوان ارنست چگوارای قفقاز یاد می­شود.

[24]-Александр Бортников/Alexandr Burtnikov

Share