June 25, 2022 – 8:24 am | Comments Off on شیعیان افغانستان و طالبان؛ از تعاملات دو جانبه تا تهدیدات چند جانبه 

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح– IPSC

برای درک بهتر این موضوع که رابطه و تعامل دو جانبه میان جامعه «شیعیان» افغانستان و «طالبان» چه سمت و سوی خواهد گرفت لازم است در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, مقالات, مقالات تحلیلی

اهداف عربستان سعودی از برگزاری نشست دوستان یمن

نگارش در May 30, 2012 – 4:21 pm
اهداف عربستان سعودی از برگزاری نشست دوستان یمن
Share

کامران کرمی

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

نشست موسوم به دوستان یمن برای بررسی راه های کمک سیاسی، اقتصادی و امنیتی به این کشور روز چهارشنبه 3 خرداد برابر با 23 می در عربستان برگزار شد. این سومین نشست دوستان یمن است که این بار در ریاض برگزار می شود و اعضای گروه دوستان یمن در این نشست راه های کمک به این کشور برای اجرای تغییرات و مقابله با فقر و وخامت اوضاع انسانی را بررسی کردند. در این نشست همچنین تحولات سیاسی یمن از زمان کناره گیری علی عبدالله صالح رئیس جمهور سابق این کشور بررسی گردید. در همین حال سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان از کشورهای عضو گروه دوستان یمن خواست تا با توجه به وخامت اوضاع اقتصادی این کشور کمکهای لازم را در اختیار آن قرار دهند. وزیر خارجه عربستان در سخنان خود در این نشست از کمک سه میلیارد و دویست و پنجاه میلیون دلاری کشورش به یمن برای حمایت از طرح های توسعه این کشور خبر داد. وی همچنین خواستار حمایت از روند سیاسی یمن شد که مبتنی بر طرح شورای همکاری خلیج فارس است. بیش از چهل و دو کشور و سازمان مالی و دیگر سازمان های بین المللی در نشست دوستان یمن شرکت داشتند که سه مسئله اصلی یعنی اوضاع سیاسی، امنیتی و اقتصادی بررسی گردید. حال سوالی که می گردد این است که هدف عربستان از میزبانی نشست دوستان یمن چه بود؟ و دورنمای تحولات یمن با برگزاری این نشست به چه سمت و سویی حرکت خواهد کرد؟

کلید واژه ها: یمن، کنفرانس دوستان یمن، نقش عربستان سعودی، مدیریت تحولات یمن

تحلیل رخداد 

کنفرانس دوستان یمن با حضور محمد سالم باسندوه، نخست وزیر یمن‌ و با ریاست مشترک عربستان و بریتانیا ‌در ریاض برگزار شد و نمایندگانی از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس از جمله عربستان، کویت،‌ قطر،‌ بحرین،‌ امارات، عمان، آمریکا، اتحادیه اروپا، مصر و روسیه شرکت کردند. دولت فعلی یمن که با حمایت آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس و به ریاست منصور هادی،‌ معاون سابق صالح و به جای او سرکار آمد، تا کنون نتوانسته است بحران داخلی یمن را حل و فصل کند و درگیری میان گروه های مختلف، بویژه ارتش و گروه های وابسته به القاعده همچنان ادامه دارد. در این نشست که پیشتر در لندن و نیویورک برگزار شده بود، در خصوص تحولات سیاسی یمن از زمان برکناری علی عبدالله صالح، بحث و تبادل نظر شد. همچنین طی این نشست موضوعاتی همچون روند انتقال سیاسی قدرت در یمن، محورهای اقتصادی و چالش‌های امنیتی این کشور نیز مورد بررسی قرار گرفت.

در سال 2006 نیز نشستی در انگلیس برای کمک به یمن برگزار شد که شرکت‌کنندگان در این نشست وعده دادند تا شش میلیارد دلار کمک و تسهیلات مالی در اختیار یمن قرار بدهند که پس از مدتی این روند به دلیل کارشکنی‌های نظامی حاکم در یمن و فساد موجود در این کشور متوقف شد. از سوی دیگر اتحادیه اروپا اعلام کرد، 6/4 میلیارد دلار علاوه بر 20 میلیون یورویی که پیشتر برای کمک به اقتصاد یمن در نظر گرفته بود، به یمن کمک مالی ارائه دهد.

وزن و جایگاه یمن برای عربستان

در نگاه استراتژیک عربستان، جایگاه جغرافیایی یمن و نوع روابط و تعامل آن در دهه‌ها و سال‌های گذشته، این کشور را از نظر اثرگذاری بر امنیت ملی عربستان؛ در سطح کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس قرار می‌دهد. به همین دلیل در تمامی بحران‌ها و تحولات یمن در دهه‌های گذشته، عربستان بازیگری فعال و اثرگذار بوده است. حداقل از دهه 1980 به بعد، عربستان سعودی، با کمک­های سخاوتمندانه­ی خود تسکینی بوده بر مشکلات یمن و متعاقباً وفاداری یمن به عربستان. دو کشور عربستان و یمن به دلایل مختلف سیاسی و استراتژیک، روابط پیچیده و قابل تأملی طی سه دهه گذشته برقرار کرده اند. حاکمیت خاندان سعودی در عربستان و علی عبدالله صالح در یمن و نیز تلاش آنها برای حفظ حاکمیت در بسیاری از موارد آنها را در کنار یکدیگر قرار داده است. از زمان وحدت یمن شمالی و جنوبی در دهه 90، این روابط ابعاد گسترده تری به خود گرفته است.

عربستان سعودی در سال های اخیر به دقت تحولات داخلی یمن را دنبال کرده و از مسائل داخلی این کشور آگاه بوده است. عربستان از زمان شکل گیری جنبش شیعیان صعده و متحد شدن قبایل شیعه در استان های صعده و آل عمران با ظرافت بیشتری این تحولات را پی گیری کرده است. از دیدگاه سعودی ها، شیعیان صعده خطر بالقوه ای برای وهابیت به شمار می روند، به خصوص اینکه مانع بزرگی برای گسترش تفکرات آنها در خاک یمن هستند. علاوه بر این، خاک یمن، مأمن مطمئنی برای مخالفان سیاست های عربستان به شمار می رود. به این خاطر از جنگ چهارم الحوثی ها در سال 2004 ، آل سعود متوجه نفوذ و تاثیرگذاری شیعیان در تحولات داخلی یمن و مناطق مرزی عربستان گردید. اقدام نظامی عربستان از آن جهت صورت گرفت که این کشور احساس کرد که ممکن است بحران داخلی یمن به این کشور منتقل شود، چرا که استان های شیعه نشین (جازان و الشرقیه) در مجاورت مرز یمن قرار دارند.کارشناسان امنیتی منطقه نیز بر این اعتقاد هستند که پس از اینکه دولت عربستان با دخالت های مستقیم برای سرکوب الحوثی ها از طریق دولت مرکزی یمن به نتیجه ای نرسید، خود دست به کار شد و با همه توان و قوا به خاک آن کشور لشکرکشی کرد.

اهداف عربستان از نشست دوستان یمن

در پی آغاز انقلاب یمن در سال گذشته و توسل نظام صالح به خشونت علیه تظاهر کنندگان معترض، شورای همکاری خلیج فارس با ابتکار عربستان طرحی را در ابتدای ماه آوریل گذشته ارایه کرد تا انتقال قدرت از صالح به شیوه ای مسالمت آمیز انجام شود. به موجب این طرح که در ماه نوامبر گذشته در ریاض به امضای صالح و مخالفانش رسید، قرار شد صالح اختیارات خود را به معاونش عبد ربه منصور هادی منتقل کند و دولت وحدت ملی تشکیل شود. این طرح که حکایت از دستکاری و مدیریت تحولات اعتراضی در یمن بود، نشان داد که عربستان نگرانی های جدی ای را در محیط پیرامونی خود بعد از شروع تحولات بهار عربی دارد که با جدیت تلاش می کند تا روند این تحولات را به نفع خود محقق سازد.

با توجه به اینکه جنبش اعتراضی در یمن همچنان با افت و خیز در جریان است و آنچه که تاکنون در یمن می گذرد به هیچ وجه نتوانسته است رضایت مردم را جلب نماید، مردم خواستار تحقق مطالبات خود می باشند. در این شرایط عربستان احساس می کند که باید برای کنترل اوضاع یمن هزینه کند. لذا در پی جلب مشارکت کشورهای دیگر است. عربستان درصدد است تا با ارسال کمک های خود در قالب کمک به اقتصاد فقیر یمن، نفوذ خود را در یمن توسعه بخشد. آن چه در یمن در حال اجرا است همان طرح شورای همکاری خلیج فارس است که پیشنهاد عربستان بوده است. علاوه بر این جمع کردن این کشورها دور هم این امکان را به عربستان می دهد که بدون ایجاد حساسیت در افکار عمومی یمنی ها اهداف خود را در این کشور پیش برد. تنها موردی که دولت توانسته از آن استفاده کند مبارزه با القاعده است که تنها موفقیت دولت در یمن بوده و توانسته است از این طریق بخشی از مردم را در کنار خود قرار دهد.

می توان گفت که نشست دوستان یمن در ریاض در ادامه تلاش های هدفمند عربستان برای کنترل اوضاع در این کشور است. پس از طرح شورای همکاری خلیج فارس، اعطای مصونیت به عبدالله صالح، روی کارآمدن عبد ربه منصور هادی و بقایای رژیم گذشته و عدم تحقق مطالبات مردم یمن، کنفرانس دوستان یمن می تواند بعد دیگری از تکمیل سناریوی عربستان برای یمن باشد که این بار در پوشش کمک های بشر دوستانه و کمک به اقتصاد فقیر یمن باشد. هر چند که این کمک ها برای عربستان بسیار جدی است. چرا که مرز یمن و عربستان همواره چالش های جدی ای را برای عربستان در پی داشته و باعث گردیده تا مشکلاتی چون مواد مخدر، ایجاد نامنی و زدو خوردهای مرزی را در پی داشته است.

دورنمای رخداد

با مرور آنچه که در متن گذشت می توان گفت که برگزاری نشست دوستان یمن توسط عربستان سعودی و نقش این کشور در کنترل و مدیریت جنبش اعتراضی این کشور، حلقه دیگری از تلاش های عربستان و شورای همکاری خلیج فارس در کنترل اوضاع در یمن می باشد. در واقع محور سیاست سعودی‌ها در یمن، برقراری ارتباطی قوی با رهبران اپوزیسیون حزب اسلام‌گرای اصلاح یمن برای کنترل اوضاع آن کشور، پس از کناره‌گیری صالح می‌باشد. از سویی دیگر از آنجا که محور سیاست های عربستان را ثبات منطقه ای تشکیل می دهد، احتیاج به امنیت در مرزهای طولانی با یمن دارد و این مرزها از گذشته های دور نیز همیشه منشا نگرانی و بحران برای دولتمردان سعودی بوده است. این در حالی است که دولت عربستان همیشه از ناامنی در این منطقه به عنوان گذرگاهی برای ورود مواد مخدر نارضایتی داشته است و این مسئله جدی ای برای سعودی ها بود که در این نشست در محور مسائل امنیتی مورد بحث قرار گرفت. هدف دیگر عربستان از برگزاری این نشست، نگرانی از بابت تحقق مطالبات مردم به شکل دموکراتیک است که می تواند بر عربستان تأثیرگذار باشد. برخلاف بحرین که بر اساس محور شیعه و سی تعریف می شود در یمن با توجه به قدرت مسلط اهل سنت و گروه های دیگر، مسئله شیعه چندان حساسیت برانگیز نیست. این مجموعه اهدافی بود که عربستان سعودی را بر آن داشت تا با برگزاری این نشست در قالب دوستان یمن، اهداف خود را با مشروعیت بیشتری پیگیری نماید.

Share