May 18, 2022 – 6:02 am | Comments Off on چهار دهه جنگ پیچیده ترکیبی علیه ایران

ابراهیم اخلاصی
نویسنده و پژوهشگر
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

جنگ هیبرید یا عملیات ترکیبی  Hybrid Warfare) ) واژه ای ست که استفاده و بهره گیری از آن در جهان و به ویژه در خاورمیانه و …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, گفتگو

انگیزه های غرب از پذیرش صلح حدیبیه انقلاب اسلامی یا توافق بزرگ ژنو بین ایران و 5+1 گفتگو با دکتر امیر محبیان

نگارش در November 26, 2013 – 12:33 am
انگیزه های غرب از پذیرش صلح حدیبیه انقلاب اسلامی یا توافق بزرگ ژنو بین ایران و 5+1  گفتگو با دکتر امیر محبیان
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

وزیران خارجه ایران و گروه 1+5 بعد از پنج روز مذاکرات فشرده، بامداد یکشنبه رسما توافقنامه هسته‌ای با ایران را امضا کردند. در واقع  قدرتهای بزرگ به این نتیجه رسیدند که تحریم و فشار، راه به جایی نخواهد برد و برای کسب توافق، راهی جز احترام متقابل و مذاکره وجود ندارد و در راستای رویکرد برد برد و در مذاکراتی دشوار و پیچیده، در گام نخست حقوق هسته ای و حق غنی سازی ملت ایران مورد اذعان قرار دادند. با این وجود پرسشی که فراروی بسیاری است چرایی و انگیزه های غرب و کشورهای 5 به علاوه یک در امضا توافقنامه هسته ای با ایران است. در همین راستا گفتگویی با دکتر امیر محبیان رییس مرکز پژوهشی راهبردی آریا  داشته ایم:

 واژگان کلیدی: انگیزه های غرب از توافق بزرگ ژنو بین ایران و 5+1 ، توافق بزرگ ژنو بین ایران و 5+1، توافق هسته ای ایران و غرب، توافق هسته ای

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا توافق هسته‌ای با ایران را دستاورد دیپلماتیک بزرگی دانست.  در این بین با توجه به  نوع گزارش هاو خبرهای در مورد اولویت های غربی ها در مورد ایران چه  بسترها و عواملی کشورهای اروپای و امریکا را مجاب به توافق  هسته ای کرد؟

علی رغم تهدیدات پیش از این یا حتی تهدید امریکایی ها (که  دائما از روی میز بودن گزینه حمله نظامی سخن می گفتند و سرانجام به توافقی در حوزه دیپلماسی تن دادند) اگر بخواهیم انگیزه های غرب و اروپایی را در مورد توافق اخیر واکاوی کنیم پاسخ به این امر را می توان به راحتی در سخنانی که آقای کری  وزیر خارجه امریکا و بعد از  نشست  ژنو و در برابر خبرنگارن اعلام کرد یافت. وی در جواب منتقدان و معترضانی همانند برخی از کشورهای عربی، رژیم اسرائیل و همچنین نمایندگان مجلس امریکا اینگونه مطرح کرد که زمانی که ایران در گذشته برای مذاکره آمادگی ای داشت، ایران حدود 169  سانتریفیوژ داشت. اما بعد از تحریم ها و اقدامات دیگری که انجام دادیم، اکنون ایران هزاران و یا نزدیک به بیست هزار سانتریفیوژ دارد. این امر بیانگر این است که تحریم ها و اقدامات ایذایی اینچنینی هیچ گونه تاثیری بر روند پیشرفت هسته ای ایران نداشته است. لذا زمانی که ایران اعلام کرد که هدف آن ساختن بمب اتمی نیست، بر  اساس باور های دینی و نوع سیاست رهبران حاکم کشور در پی تولید سلاح های کشتار جمعی  نیست، قائل به شفاف سازی است و برای آنکه بتواند در حوزه دیپلماتیک کار شفافی انجام دهد پیشرفت برنامه هسته ای را متوقف می کند، امریکا از فرصت استفاده کرد. به عبارتی دیگر امریکا و کشورهای متحد وی به روشنی دریافته اند که  به هیچ  وجه حرکت های خشن، تند،  نظامی و تحریم مانع پیشرفت هسته ای ایران نمی شود، لذا بهتر است زمان را غنیمت شمرده و در مسیری معقول و دیپلماتیک وارد شده و نوعی بازی برد-برد را شکل دهند

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پاریس اعلام کرده است توافقنامه تهران و 1+5 حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت می‌شناسد. رهبر جمهوری‌خواهان مجلس نمایندگان آمریکا نیز اشاره کرده است که توافق 1+5 با ایران به تهران اجازه غنی سازی می‌دهد. جدا از این نیز لاوروف نیز اینکه گروه 1+5 حق غنی سازی ایران را به رسمیت شناخت تاکید کرده است، اما وزیر خارجه آمریکا بیان داشته است توافقنامه ژنو حق غنی سازی ایران را به رسمیت نشناخته است. با این وجود آیا حق غنی سازی ایران هم در عمل و هم در گفتار در متن توافق نامه به رسمیت شناخته شده است؟

این امر در توافق نامه و متن  انگلیسی آن اعلام شده و منتشر شده است. در این بین ایالات متحده امریکا و دولت اوباما تلاش کرده اند عدم پذیرش غنی سازی هسته ای برای ایران در مذاکرات را بیان کنند، اما در واقع علت استفاده از این مفهوم کلی  پاسخ گویی این دولت به محیط داخلی خود است. طبیعتا طرفین این مذاکره و غرب (بویژه ایالات متحده امریکا) با افکار عمومی خود هم سرو کار داشته اند. در این حال افکار عمومی ایران بعد از حمایت مقام معظم رهبری از تیم  مذاکره  کننده به گونه یکپارچه از تیم مذکراه کننده حمایت کرد و این امر به مذاکره کنندگان ایرانی نوعی قدرت داد. در حالی که ایالات  متحده امریکا در این مدت و در این حوزه ضعف خود را نشان داد. یعنی آنان نتوانستند در بین جریان های داخلی و درون کشوری خود وحدتی در مقابل ایران ایجاد کنند. چنانچه لابی صهیونیست عملا محافظه کاران  را در برابر اوباما قرار داد و حتی وی را تحت فشار نهاد. از سوی دیگر هم امریکا نتوانست هماهنگی کاملی با متحدان خود داشته باشد. یعنی از یک سو متحدان امریکا در قالب پنج به علاوه یک و عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی چرخشی شدید را در مقابل ایالات متحده امریکا نشان دادند و  موضع های تندی در برابر رویکرد و نوع نگاه امریکا در مساله هسته ای ایران داشته و حتی دولت واشنگتن را به ساده لوحی محکوم کردند. از سوی دیگر فرانسه هم برای آنکه ثابت کند تنها ایالات متحده امریکا منشا اثر نیست مواضع تندی در ژنو دو گرفت و در جهت تخریب وجهه امریکا گام برداشت. به عبارت دیگر با وجود وضعیت سخت آقای اوباما، وی این فرصت را مغتم شمرد و برای پاسخ گویی به فشارهای افکار عمومی و لابی ها اینگونه مطرح کرد که در متن توافق هیچ گونه حقی برای پذیرش غنی سازی اورانیوم ایران وجود ندارد. در حالی که وقتی متن مورد تدقیق قرار گرفته میشود و خوانده میگردد به گونه روشنی مطرح شده است که ایران حق استفاده از انرژی هسته ای را دارد. یعنی با توجه به اینکه غنی سازی بیست درصد موضوع اختلافی بوده است و از ایران خواسته شده است آن را متوقف کند، آنها غنی سازی پنج درصد را مورد تایید قرار داده اند. نکته روشن آن است که از منظر آنان غنی سازی پنج درصد حق مسلم ایران است. لذا سخن اعضای هیئت ایرانی، در مورد اینکه غنی سازی در این متن حق ایران شناخته شده است، در مورد پذیرش غنی سازی تایید می شود. چنانچه هانس بلیکس هم در برداشت خود از ماده چهار این توافقنامه به این امر اشاره کرده است و هر نگاه منصفانه و عاقلانه دیگری هم همین امر را مورد توجه قرار میدهد. در واقع برداشت واژگونه ایالات متحده امریکا و دولت اوباما در مانور ها و شعارهای تبلیغی این دولت به حساب موقعیت سخت اوباما در توجیه این وضعیت در مقابل رژیم صهیونیستی، کشورهای عربی و همچنین مخالفان داخلی خود است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سند چهار صفحه ای مورد توافق تحریم نفتی ایران متوقف می شود و سطح فروش نفت در سطح فعلی حفظ و درآمدهای نفتی آزاد خواهد شد.تحریم پتروشیمی به طور کامل رفع و تحریم صنایع خودروسازی، تحریم طلا و فلزات گرانبها، تحریم های بیمه و حمل و نقل و مرتبط با نفت برداشته می شود. این امر چه پیامدی برای سیاست خارجی ایران  دارد ؟

من معتقدم که بدون اینکه تشبیه ویژه ای انجام گیرد در واقع توافق هسته ای ژنو چونان صلح حدیبیه ای برای انقلاب اسلامی عمل خواهد کرد. یعنی فضای فشار را از روی ایران برخواهد داشت و رویکرد ایران را به سوی رشد اقتصادی و رشد دیدگاه های خود در سطح منطقه و جهان مهیا و آماده میکند. ضمن اینکه این امر مشخص کرد که در جهان چه کسانی و چه کشورهایی  جنگ طلب هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: توافقنامه ژنو چه پیامدی برای منطقه در بر خواهد داشت؟

نگرانیهای شدید فرانسه، رژیم صهیونیستی و همچنین عربستان بیانگر این مساله است. عربستان سعودی اکنون شدیدا نگران این امر است که در حوزه دیپلماسی اقتصادی با رسیدن به نوعی از توافق و تفاهم قیمت نفت شدیدا کاهش یابد و تنها ابزار قدرت استراتژیک عرستان (که عبارت از قیمت نفت است) از دست آنان خارج و موقعیت این کشور تضعیف گردد. کوشش های این کشور کاملا فریب کارانه است و کاملا مشخص است  آنها در مورد از دسترس رفتن موقعیت ژنوپلتیک خود نگران بوده و موقعیت برتر ایران را در جهان اسلام را مورد توجه قرار داده اند.  از سوی دیگر اگر رفتار رژیم صهیونیستی را از سال 1948  مورد توجه قرار دهیم  در می یابیم که چه پس و چه پیش از تاسیس این رژیم مجعول، این دولت از راه بحران و جنگ (چه در درون با فلسطینی ها و چه در بیرون و با کشورهایی چون مصر، اردن ، سوریه ، لبنان و.. ) تلاش کرده است خود را به عنوان نماینده کشورهای غربی در قلب کشورهای اسلامی مطرح کند و تاکنون صدها میلیارد دلار از امریکا، آلمان، فرانسه و کشورهای اروپایی اخذ کند. ضمن اینکه حمایت های سیاسی و دیپلماتیک بسیار فراوانی از این رژیم صورت گیرد. اما آنچه موقعیت این رژیم را شدیدا زیر سوال میبرد آن است که بعد از اینکه فضا از فضای جنگ بر ضد ایران خارج شده و اختلاف منافع شدیدی بین امریکا و اسرائیل  آشکار شده است رژیم صهیونیستی  نمی تواند بهانه ای برای خود داشته و به بهانه جنگ و یا امثال آن کشوهای دیگر را زیر فشار قرار دهد. یعنی جایگاه این رژیم از نظر مظلوم نمایی و نوعی اخاذی سیاسی شدیدا پایین آمده است و این رژیم را با بحران مواجه خواهد کرد. حتی پیش بینی میگردد که این رژیم برای آنکه موقعیت خود را بهبود بخشد، دست به نوعی حماقت نظامی بزند و نوعی نبرد و حمله را در بخشی از منطقه شروع کرده تا کشورهای  اروپای و امریکایی را در مقابل عمل انجام شده  قرار دهد. ما باید از این ناحیه هشیار باشیم.

در بعد دیگری فرانسه با اقداماتی که انجام داد و بعدا مجبور به عقب نشینی کرد چند هدف را تحت نظر قرار داد. وضعیت اقتصادی در فرانسه بسیار بد است. آنها تلاش کرده اند با جلب رضایت کشورهای عربی خود را در صف مقدم قراردادهای نظامی و اقتصادی با کشورها عربی مانند امارات،  عربستان، قطر و.. قرار دهند. از سوی دیگر  فرانسه تلاش میکند که بار دیگر وجهه امپریالیست خود را در منطقه احیا و خود را جایگزین امریکا در منطقه نشان دهند. در بعد دیگر به دلیل موقعیتی که برای فرانسه در سوریه رخ داد، عملا فرانسه تلاش کرد انتقام خود را از امریکا بگیرد و به نوعی عقب نشینی امریکا از حمله به سوریه پاسخ دهد. در نهایت نیز فرانسه کوشید که این پیام به امریکا دهد( که این نگاه که چنانچه مشکل ایران و امریکا حل گردد مشکل ایران هم حل خواهد شد) درست نیست. با این وجود و با در نظر داشت این متغیرها و با توجه به نتیجه مذاکرات و توافق هسته ای اکنون موقعیت فرانسه عملا تضعیف شده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در ماه های گذشته برخی از استراتژیست های جهانی از نوع اولویت های چین و روسیه در مورد اولویت هر گونه توافق ایران و پنج به علاوه یک سخن گفته اند. در این حال در شرایط کنونی چه عواملی باعث توجه مسکو و پکن به سمت توافق هسته ای با ایران شده است؟

 برداشت من این است که چین و روسیه هر دو دریافته اند که ادامه روند و حرکت ایران و امریکا به سمتی است که نوعی از توافق صورت خواهد گرفت. لذا آنها که در این مدت در کنار ایران بودند، تلاش کردند که این مسیر ادامه راه داده و  حال که ممکن است توافقی صورت گیرد باید وجهه خوبی در ذهن ایرانی ها با این رویکرد خویش باقی گذارده و  با این رویکرد در کنار ایران باقی مانند. بنابراین در آخرین لحظه هم برخلاف منافع ایران حرکت نکردند. یعنی در هنگام رسیدن به نتیجه خود را کنار نکشیدند و مزایا و اعتبار به دست آمده خود را از دست ندادند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: براساس این توافق ساختار برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران به طور کامل حفظ می شود و هیچ عقبگردی وجود ندارد و غنی سازی ادامه می یابد. دو طرف اقدامات اولیه‌ای را دو طرف به مدت شش ماه انجام خواهند داد و تعهدی برای رسیدن به یک راه حل نهایی خواهند داشت . در شش ماه آینده مذاکرات به سمت رفع کلیه تحریم های سازمان ملل شورای امنیت و تحریم های دو و چند جانبه حرکت خواهد کرد. در این بین حال چالش های فراروی مذاکرات از سوی غربی ها چیست؟

چیزی که مشخص است این توافقنامه گامی ابتدایی است و راه درازی پیشرو وجود دارد. بیش از اینکه ایران نگران دغدغه ها برای آینده  مذاکرات باشد این ایالات متحده امریکا و متحدان این کشور خواهند بود. لذا به نظر من ایالات متحده امریکا این وظیفه را برعهده دارد که برای رسیدن به نتیجه و نشان دادن صداقت خود باید بتواند ابتدا نوعی از وحدت را بین  نیروهای مختلف و  موتلف خود در درون و بیرون از این کشور ایجاد کند. این امر برای امریکا  بسیار دشوار خواهد بود و بستگی به توان این کشور دارد. 

 

 

Share