May 18, 2022 – 6:02 am | Comments Off on چهار دهه جنگ پیچیده ترکیبی علیه ایران

ابراهیم اخلاصی
نویسنده و پژوهشگر
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

جنگ هیبرید یا عملیات ترکیبی  Hybrid Warfare) ) واژه ای ست که استفاده و بهره گیری از آن در جهان و به ویژه در خاورمیانه و …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, خاورمیانه, گفتگو

افزایش واگرایی و شکل گیری جبهه موافقت در روابط ایران با اعراب – گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا آینده پژوه و کارشناس مسائل بین المللی

نگارش در May 27, 2013 – 8:07 pm
افزایش واگرایی و شکل گیری جبهه موافقت در روابط ایران با اعراب  – گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا   آینده پژوه و کارشناس مسائل  بین المللی
Share

مرکز بین المللی مطالعات – IPSC

اخیرا در بیانیه وزیران خارجه 11 کشور که در نشست دوستان سوریه در اردن مستقیما ایران و حزب الله را به حضور نظامی در سوریه متهم کردند. در کنار این هم شیخ خالد بن احمد آل خلیفه وزیر خارجه بحرین نیز با نوشتن نامه ای خطاب به دبیر کل سازمان ملل (بان کی مون)، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، دبیر کل اتحادیه عرب و نیز دبیر کل سازمان همکاری های اسلامی از این نهادها خواست تا در برابر تهدیدات ناشی از ایران علیه حاکمیت بحرین اقدام کنند. همچنین عربستان از دستگیری 11 نفر متهم به جاسوسی برای ایران خبر داد. این رویکردها و خطرهای ناشی از افزایش واگرایی بین ایران و کشورهای و بروز چالشهای فزون تر در روابط ایران با اتحادیه عرب و قدرتهای مهم عربی باعث شد تا به گفتگویی با دکتر مهدی مطهرنیا کارشناس مسائل بین المللی بپردازیم:

واژگان کلیدی: چالش های افزون تر در روابط ایران با اتحادیه عرب، واگرایی در روابط ایران با کشورهای عربی، روابط ایران با کشورهای عربی، جبهه مقاومت در برابر جبهه موافقت، شکل گیری جبهه موافقت در مقابل جبهه مقاومت، ایجاد اجماع منطقه ای بر ضد ایران، رویکرد ایران هراسی

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به روابط یک سال گذشته ایران با کشورهای عربی یا اتحادیه عرب بنگریم آیا واگرایی در روابط ایران و اعراب  شدت و قدرت بیشتری گرفته است؟

باید قبول کرد که از گذشته و در سده های کهن این تفکر در بین کشورهای عربی وجود داشته که ایران به عنوان جغرافیایی بسیار موثر در بعد منطقه ای و از منظر قدرت و توان ملی در کل منطقه که کشورهای عربی و خاورمیانه درآن وجود دارند دیده شده است. از این منظر ایران دارای قدرت بالایی بوده و به صورت امپراتوری قدرتمند توان خود را به این کشورها نشان داده است. اما ین نکته را هم نباید از نظر دور داشت که همواره ایران قدرتمند برای کشورهای منطقه دارای نوعی حساسیت برانگیزی خاص بوده است. ما در یک سال گذشته از یک سو شاهد فعال شدن گسل های تاریخی بین ایران و جامعه عربی در چارچوب فعالیت کنشگران فرامنطقه ای و عدم تدبیر درونی در بین کشورهای عرب از سوی دیگر فقدان تدبیر در حوزه سیاست خارجی ایران هستیم که میتواند شدت های کنش های  کنشگران فرامنطقه ای را در جهت ایجاد فضای واگرایی میان ایران و کشورهای عربی را افزایش دهد. در این بافت متنی و وجود سوابق ذهنی ایران در بین اعراب به گونه درست و یا نادرست باید پذیرفت که بخش مهمی از کشوهای عربی نگاه نه چندان مثبتی به قدرت مند ترشدن تهران دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در کنار وضعیت موجود روابط ایران و  کشورهای عربی اتهام زنی ها علیه تهران و تشدید تحریم های ایران در کنگره و سنای امریکا نیز رخ داده است. در این حال نقش متغیرهای بیرونی در افزایش واگرایی بین ایران و کشورهای عربی خاورمیانه به چه میزانی است؟

اکنون نیز کشورهای فرامنطقه ای ضد جمهوری اسلامی ایران در چارچوب ایران هراسی در منطقه در تلاش برای استفاده از این موقعیت در جهت واگرایی بین ایران و کشورهای عربی هستند. متغیرهای بیرونی از نظر درون ساختاری در منطقه  نقش  بسیار بسزایی را ایفا میکنند. در واقع متغیرهای برون منطقه ای می تواند به عنوان کاتالیزور بر شدت تاثیر متغیرهای درون منطقه ای واگرایی عمل کنند. من بر این باور هستم که عوامل داخلی و خارجی در یک متن با هم موثر هستند، اما همواره نقش کلیدی را به عوامل داخلی واگرایی می دهم. در این زمینه هم بیش از آنکه به عوامل بیرونی که مهم هم هستند و باید به آنها اهمیت دهیم تاکید کنیم بر این باور هستم که باید به متغیرهای درونی واگرایی به عنوان زمینه ساز اصلی عمق نفوذ متغیرهای بیرونی واگرایی در بین ایران و اعراب نگریست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا وزرای خارجه 11 کشور در اردن ایران و حزب الله را به حضور نظامی در سوریه متهم کرده اند. وزیر خارجه بحرین در نامه هایی جدید خود به مقام های اروپایی و سازمان ملل خواهان مقابله نهادهای بین المللی مسئول با آنچه که دخالت ایران در امور داخلی منامه خوانده، شده است. این دو بحران تا چه حدی موجب افزایش شکاف ایران و کشورهای عربی در ماه های اخیر شده است؟

آنچه در داخل منطقه شاهد هستیم نوعی اصطکاک بین جبهه مقاومت و جبهه موافقت در منطقه خاورمیانه است. در دو سوی این جبهه ها کشورهای ایران و ترکیه قرار دارند. واگرایی ایران و ترکیه در سالهای اخیر (با وجود ادبیات مدبرانه برای پنهان داشتن این واگرایی از سوی هر دو طرف) اکنون در حال بروز و ظهور است و منطقه جغرافیای این واگرایی در سوریه رقم می خورد. نوع نگرانی ایران از قطع نخاع شدن مقاومت در سوریه و عملکرد ترکیه در حمایت از مخالفان سوریه موجب شکل گیری جبهه موافقت در مقابل جبهه مقاومت باشیم. این جبهه در استانبول پایگاه منطقه ای داشته، ریاض وصل شده، به قطر رفته و در پی اضافه کردن اردن است. مصر در دوران گذار هم در پی فضاسازی در جهت پیوستن به این محور است. در این چارچوب شاهد رویارویی جبهه مقاومت و موافقت و شکل گیری اضلاع 4+1 در ارتباط با ایران و همچنین زمینه های ایجاد فضا سازی مثبت برای تحریم بیشتر در چارچوب ایجاد اجماع منطقه ای بر ضد ایران هستیم. یکی از مهمترین مولفه ای آن تاکید بر دخالت ایران در بحرین و کشورهای عربی است.در این راستا در کنار قرار دادن حزب اله در شمار گروه های تروریست و مدیریت بحران سوریه تلاش میشود کشورهای عربی به علاوه ترکیه که با افزوده شدن اسرائیل 4 به علاوه دو میشوند بتوانند ایران را (به مثابه اختاپوسی که باید بازوهایش قطع گردد) بازوهایش را قطع کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پس از سفر علی اکبر صالحی به ریاض و دیدار چندساعته با همتای عربستانی خبر دستگیری 11 نفر به اتهام جاسوسی برای ایران منتشر شد. در این حال محور اختلاف ها میان ایران و عربستان چه تاثیری در تداوم تنش ایران با  کشورهای دیگر عرب دارد؟

 عربستان همواره از جایگاه کلاسیکی در بین کشورهای عربی برخوردار است. عربستان کنونی در چارچوب گذار از دوران ملک عبداله به پسا ملک عبداله که میتوان آن را دوران گذار مهمی نامید قرار دارد. اما باید دانست که جایگاه خود را در بین کشور های عربی حفظ خواهد کرد. لذا نمی توان نقش عربستان را نفی کرد. همچنین باید دانست که با وجود فعال شدن کشورهایی مانند قطر به عنوان دولتهای بسیار موثر در کنار همگرایی در جبهه موافقت و رویکرد ایران هراسی تا حد زیادی جایگاه عربستان را تغییر نداده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی معتقدند که رابطه ایران با کشورهای عربی منهای عراق و لبنان از رابطه دوستانه و سازنده خارج و به گونه ای روابط شبه خصمانه شده و نیاز به بازسازی دارد. به شما چه راهکارهایی برای بازسازی روابط باید مد نظر قرار گیرد تا شیب تند واگرایی بروز بیشتری نیابد؟

ما باید بپذیریم که کشوهای منطقه جزیره ای مجزا در جامعه بین المللی نیستند و مسائل بین المللی در مسائل منطقه ای موثر است. باطبع نیز مسائل منطقه ای نیز در چارچوب مسائل بین المللی تاثیراتی از خود به جا می گذارد. در دوران دولتهای گذشته اصلاحات و سازندگی به هر ترتیب با وجود فشارهای بین المللی و توطئه برانگیزی هایی در زمینه واگرایی در روابط ایران با اعراب توانستیم با توجه به دکترین هایی تا حدودی جلو  واگرایی را بگیریم و واگرایی های گذشته را به همگرایی هایی بدل کنیم. اکنون نیز پرسش این است که چگونه است با وجود قدرمند تر شدن و فعال تر شدن ایران در زمینه سیاست خارجی در وضعیتی قرار داریم که تحرکات فرامنطقه ای در چارچوب منطقه ای روابط با ایران موثر افتاده و شاهد افزایش اجماع عربی بر ضد ایران هستیم. این امر نشان دهنده نیاز به بازبینی و آسیب شناسی  سیاست خارجی و نوع برخورد با منطقه و نظام بین الملل و قواعد بازی بین المللی هست. ما برآن هستیم که قواعد بازی بین الملی در زمینه  سیاست خارجی را نفی کنیم و قواعد بازی جدیدی را در روابط خارجی خود در بعد منطقه ای و بین المللی حاکم کنیم و مسلط کنیم اما این امر نیازمند پایگاه مناسب گفتمانی و قدرت پشتیابی کننده در جهت حرکت در آینده است. یعنی بدون زیرساخت ها و پیش زمینه ها حرکت چالش برنگیزی را در برابر قواعد بین المللی از خود نشان میدهیم و امیدواریم بتوانیم با شکستن چارچوب قواعد بازی در نظام منطقه ای و بین المللی به نفع خود همگرایی ایجاد کنیم. در این حال هر چند در سطح نظری خود را به حق می دانیم، اما در بخش عملی و پیامدهای آن باید منتظر جبهه بندی های بیشتر در برابر خود در چاچوب بازی در نظام منطقه ای و بین المللی باشیم.  در این راستا نکات چندی باید مد نظر قرار گیرد. نخست به هر ترتیب جمهوری اسلامی ایران باید بپذیرد که در بعد منطقه ای دارای چالشهایی است که نمیتوان واقعیت های موجود این چالش ها را نادیده گرفت. ایران باید این باور را گسترش دهد که قدرتمند تر شدن در منطقه با بافت موجود و موقعیتی در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی به چالش برانگیزی در بین کشورهای عربی بویژه دولت های عربی منجر نمی شود. دوم نگاه ایران به مسائل برخاسته از اصول و ارزش ها انقلاب باید از زوایه مثبت و در چارچوب ایجابی برای ایجاد فضای مثبت در جهت تغییر و تحولات ملی در کشورهای عربی برای دستیابی به دمکراسی درونی بدون دخالت ایران باشد. لذا ایران به جای آنکه بیش از هر چیزی به نفی عملکرد دولت های عربی در جامعه ملی خود بپردازد و چالش برانگیزی در کشورهای عربی را به گونه روبه افزایشی دنبال کند، باید در پی ایجاد فضای مثبت در راستای قبول حق حاکمیت این دولت های در مرزهای ملی خود و قراردادن مردم سالاری در تهران به عنوان الگوهای بومی شده دمکراسی در چارچوب جمهوری اسلامی ایران باشد. هر چه جمهوری اسلامی بتواند کارآمدی نظام برآمده از انقلاب اسلامی در پاسخ گویی به نیازهای واقعی مردم و پی افکندن دولتی قدرتمند در جهت ایجاد تمدنی نوین ایرانی اسلامی به نمایش گذارد می تواند موجب تغییرات مثبت در روابط گردد. گرنه اگر ایران بخواهد در چارچوبی دیگر حرکت کند بی تردید بر اساس اصل سوم قانون نیوتن (هر اصلی را عکس العملی است) به همان نسبت در جهت معکوس چالشهایی موجود و گسل های موجود تاریخی در روابط ایران و اعراب فعال تر خواهد شد. سوم اینکه نباید فراموش کرد تشدید حساسیت عربی بر ضد ایران در دستور کار کشورهای فرامنطقه ای قراردارد و این رویکرد می تواند با بهره بری از حساسیت تاریخی و ایجاد فضای گفتمانی منفی در ارتباط با رفتارهای ایران زمینه واگرایی بین ایران و کشورهای عربی را تشدید کند. این امر زمانی شدت بیشتری می گیرد که بسیاری از دولت های عرب در بافت موقعیتی ای قرار دارند که هنوز دولت های مدرن را تجربه نکرده و فرسودگی درونی خود را واقف هستند و نگران سرایت نگرش های انقلابی ایران به کشورهای خود هستند. بنابراین باید ادبیاتی مدبرانه برای ایجاد فضای مثبت در جهت کاهش حساسیت ها فراهم کرد.

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share