آذر ۴, ۱۴۰۰ – ۹:۱۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

همگرایی، وضعیتی است که در آن، گروه‎ها، سازمان‎ها، نهادها یا کشورها، برای حفظ منافع جمعی، به همکاری گسترده با یکدیگر بپردازند و به سوی نوعی وحدت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه: دوران گذار یا چالش بیشتر

نگارش در آذر ۲, ۱۳۹۱ – ۱:۳۵ ق.ظ
ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه: دوران گذار یا چالش بیشتر
Share

محمد رضا حق شناس

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

نوشتار پیش روی بر آن است که تداوم بیش از بیست ماه بحران در کشور سوریه دلایل مختلفی دارد، اما  شاید بتوان یکی از مهمترین این دلایل را تقریباً موازنه قوا بین گروه های مختلف مخالف و دولت سوریه دانست. با این وجود، مخالفان سوری پس از چهار روز مذاکره فشرده با نظارت طرف‌های خارجی از جمله فرانسه، قطر، آمریکا، مصر و عربستان که در دوحه پایتخت قطر برگزار شده بود، توانستند به توافق نهایی خود برای اتحاد دست یابند و با امضای توافقنامه‌ای تشکیل ائتلاف جدید خود را که در بردارنده گروه‌های مختلف و جریان‌های مخالف دولت سوریه است، اعلام کرده و “احمد معاذ الخطیب”، یکی از مخالفان سرشناس دولت سوریه و امام سابق مسجد جامع بنی امیه دمشق را به ریاست این ائتلاف برگزیدند. این توافقنامه، اولین ائتلاف مخالفان سوری است و بنا به گفته مخالفان وظیفه تشکیل دولت انتقالی را برعهده دارد، آن گونه که معاذ الخطیب نیز در اولین سخنان خود پس از امضای توافقنامه اعلام کرد که هدف اصلی آنها سرنگونی نظام بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه است. با این  وجود، این سوال قابل طرح است که آیا این اتئلاف مخالفان زمینه تغییر موازنه قدرت را به نفع گروه ها وجریان های مخالف دولت سوریه فراهم آورده وبه نوعی زمینه گذار وانتقال دولت را در سوریه موجب می گردد یا اینکه با واکنش و مقاومت بیشتر دو طرف اختلاف شاهد چالش ها ودرگیری های بیش از این خواهیم بود؟ متن ذیل زیر در صدد پاسخ گویی به این سوال است.

واژگان کلیدی: اتئلاف ملی انقلابیون، حمایت های بین المللی ، منطقه ای، دوران پسا اسد ، دوران گذار. چالش های گسترده.

تحلیل رخداد

تاکنون در سوریه گروه متشکل، مشخص و منسجمی که به صورت یکپارچه علیه نظام بشار اسد عمل کند وجود نداشته و می توان گفت معارضین با انبوهی از گروهها، جناح ها و شخصیت هایی که ویژگی مشترک همه آنها مخالفت با نظام بشار اسد بود، اما در مقوله های دیگر با هم اشتراک نداشتند، مواجه بودند. آن گونه که در درون شورای ملی مخالفان سوریه اختلاف نظر شدیدی وجود دارد، یعنی این شورا از سلفی ها، وهابی ها،اخوان المسلمین ،نیروهای چپ افراطی و ملی گرا تشکیل شده،طیف فکری و نگاه ها آنها  کاملاً متفاوت است، واکنون هدف مخالفان از ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه در واقع پاسخ به این انتقاد در مورد ناکارامدی شورای ملی مخالفان است.[1] یعنی با توجه به انتقادها در مورد ناکارآمدی و ناتوانی شورای ملی در تحقق سرنگونی نظامی در سوریه، این تشکل نوین بنیان نهاده شد. به عبارتی شورای ملی سوریه نهادی بود که تصور می کرد می تواند همه مخالفان را در بر گیرد و آنان را فعال کند و همچنین سرنگونی نظام را در مدت کوتاهی به سرانجام رساند، اما اتفاقی که رخ داد این بود که این شورا تبدیل به یگ گروه در کنار دهها گروه دیگر در سوریه شد. به گونه ای که در چند هفته گذشته کلینتون وزیر خارجه امریکا ناگزیر شد انتقادات روشنی از شیوه کار و رفتار سیاسی شورای ملی سوریه داشته و اعلام کند که این گروه نماینده مخالفان نیست، بلکه بخشی از مخالفان است. در این حال، شورای ملی سوریه هم ناگزیر شد که ائتلافی به نام ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه تشکیل دهد که در برگیرنده گروهها و احزاب مخالف بیشتر باشد.

 با این وجود،  تصمیم‌گیری درباره سوریه در حال حاضر تنها میان نظام سوریه و مخالفین در داخل سوریه نیست ، بلکه معادله فراتر از یک مساله داخلی است و در حال حاضر بحران سوریه ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی به خود گرفته  و تشکیل ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه در چارچوب رایزنی‌های دورن منطقه‌ای و برون منطقه‌ای و بالا بردن میزان هماهنگی‌های ممکن جبهه ضد بشار اسد صورت می‌پذیرد. تنوع، تکثر و تعدد گروه‌های ضد بشار اسد با رویکردهای متفاوت برای آینده سوریه به صورت تهدیدی برای معارضین و فرصتی برای بشار اسد درآمده است و بازتاب آن را می‌توان در تردید کشورهای فرامنطقه‌ای در برخورد صریح‌تر با دولت بشار اسد بازیافت. در این چارچوب است که در بافت موقعیتی ناشی از ورود مجدد اوباما به کاخ سفید به نظر می‌رسد که حل این بحران که در گذشته نیز هیلاری کلینتون،‌وزیر امور خارجه اوباما، به آن اشاره کرده بود و نگرانی ورود عناصر تندرو به جبهه ضدبشار اسد و به تبع آن آینده سوریه را مطرح کرد، تلاش می‌شود که در چنین اجلاس‌هایی مدیریت شود  و این بیانگر آن است که ارزیابی ها از سوی امریکا در حال صورت گیری است و اقداماتی از سوی قطر به عنوان ابزار منطقه ای انجام شده است و عملکرد هم توسط گروه های سوری است. یعنی این گروه ها ابزارهایی هستند که دیگران از آنان به عنوان مهره های شطرنج بهره می برند و ائتلاف ها و اتحادهایی از آنان ایجاد می کنند. اگر چه حرکت هایی همانند ایجاد ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه خودجوش و درون زا  نیست و بر اساس نیاز، فهم و احساس داخلی در سوریه نیست، بلکه بر  اساس مدیریت منطقه ای  و امریکایی در حال وقوع است. اما اجلاس دوحه و تلاش در حل منازعه درون گروهی میان جناح‌های متفاوت قومی در میان معارضان و انتخاب این افراد به عنوان رهبر مخالفان سوری در مقطع کنونی نمایانگر تلاشی است که در این زمینه به انجام می رسد تا بتواند نگرانی‌های موجود را در ارتباط با دوران گذار مورد عنایت قرار دهند. در این چارچوب، به نظر می‌رسد که ایجاد وحدت بیشتر میان گروه‌ها در چارچوب هم نشینی بیشتر در نشست‌های لازم برای تشکیل دولت پسا اسدی در حال وقوع است و به موازات آن ارتش آزادی‌بخش سوریه نیز تلاش خواهد کرد که حجم وسیع‌تری از تحرکات نظامی را علیه دولت اسد برنامه‌ریزی و به اجرا درآورد و در یک اقدام معنا‌دار برای زمینه پروری اعمال فشار احتمالی  بیشتر از طریق نظامی مقر فرماندهی ارتش آزاد سوریه را از خارج سوریه به داخل کشور منتقل سازد  تا با ایجاد هماهنگی و همگرایی بیشتر میان گروه‌های معارض، ضمانت‌های حداقلی برای دوران پسا بشار اسد حاصل بیاید. به همین دلیل، با توجه به تلاش های گسترده ای که کشورهای منطقه ای اعم از قطر و ترکیه و کشورهای خارج از منطقه همچون آمریکا و فرانسه داشتند، تصمیم گرفته شد تشکیلات منسجم و مشخصی که مورد اجماع و توافق تقریبا همه مخالفان با رژیم اسد باشد، شکل گیرد. در این شرایط، ائتلاف مذکور حمایت های بین المللی را می طلبد که این امر اکنون شروع شده و به مرور کشورهای مختلف و مجامع بین المللی این ائتلاف را به رسمیت خواهند شناخت به طوری که به نوشته خبرگزاری فرانسه، ایالات متحده به سرعت پشتیبانی خود از این ائتلاف را ابراز کرده و مارک تونر، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با انتشار بیانیه‌ای در این خصوص گفته‌است: «ما مشتاق حمایت از ائتلاف ملی هستیم و این ائتلاف مسیری را می‌پیماید که به پایان حکومت خونین بشار اسد می‌انجامد و آینده‌ای صلح‌آمیز، عادلانه، و دموکراتیک را نوید می‌دهد، آینده‌ای که شایسته مردم سوریه‌است. همچنین شورای همکاری خلیج فارس در بیانیه ای اعلام کرده است که تشکل جدید مخالفان حکومت سوریه به نام “ائتلاف ملی نیروهای انقلاب سوریه و مخالفان” را به عنوان نماینده مشروع مردم  این کشور به رسمیت می شناسد.عبدالطیف زَیانی، رئیس شورای همکاری خلیج فارس به خبرگزاری ها گفت امیدوارند ائتلاف جدید، گامی در جهت انتقال سیاسی هرچه سریع تر قدرت در سوریه باشد. نخست وزیر قطر نیز هنگام ورود به نشست وزیران خارجه اتحادیه عرب در قاهره، همراه احمد معاذ الخطیب، رئیس ائتلاف جدید مخالفان بشار اسد گفت که از اتحادیه عرب می خواهند تا تشکل جدید را به رسمیت بشناسد. بریتانیا و فرانسه نیز حمایت خود را از ائتلاف جدید ابراز کرده‌اند.[2] در سند مورد توافق ائتلاف ، پیش بینی شده است که ائتلاف ملی پس از آنکه توسط جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شد، دست به تشکیل یک حکومت موقت خواهد زد.

بنابراین اجلاس دوحه نشان دهنده تلاش جبهه موافقت در برابر حامیان جبهه مخالفت از سوریه است. ایالات متحده امریکا بر آن است که با بیشتر منطقه‌ای کردن بحران سوریه در قالب تحرک کشورهایی همانند قطر، عربستان،ترکیه و مصر زمینه ساز ایجاد فضای مناسب در راستای مدیریت کم هزینه‌تر و در عین حال موثرتر تلاش‌های موجود علیه بشار اسد شده باشد.

دورنما

 ماحصل ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه که از انجام هر نوع گفتگو و مذاکره‌ای با رژیم سوریه خودداری می کنند،تلاش برای «براندازی» حکومت اسد است.  تشکیل این ائتلاف  در دوحه  بیشتر در جهت تشدید تضاد و درگیری های داخلی است تا به عنوان کاتالیزوی برای حل بحران و گذار نظام سیاسی.  با این وجود اگر  ائتلاف بتواند یک پیوند در صحنه سیاسی به ویژه در شرایط منطقه ای و بین المللی خود از یکسو و صحنه عملیاتی-نظامی در داخل سوریه از سوی دیگر  ایجاد کند، به گونه ای که  این ائتلاف بتواند بر قدرت و انسجام خود بیفزاید و حمایت های بین المللی و منطقه ای  بیشتری را کسب کند و پیشرفت های قابل ملموس تر و محسوس تری را در روند مبارزه و مخالفت در داخل سوریه علیه نظام بشار  اسد داشته باشد و  بتوانند موازنه را به نفع خود تغییر دهند، انتظار اینکه این ائتلاف بتواند در نهایت به دوران انتقال وگذار برسد قابل پیش بینی است.



[1] :  ائتلاف ملی انقلابیون و مخالفان سوریه /  گفتگو با دکتر حسین رویوران به نقل از منبع خبری  : http://www.kurdpress.com/

 

[2] : http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/11/20121113174633204988.html

 

Share