آذر ۱۴, ۱۴۰۰ – ۹:۴۳ ب.ظ |

کارشناس ارشد مسائل ترکیه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حزب  جمهوریخواه خلق  ، اولین حزب جامع سیاسی در جمهوری نوین ترکیه است  که در نهم سپتامبر سال ۱۹۲۳ .م، توسط ژنرال( پاشا)‌ مصطفی کمال ، ملقب به …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

پدیده گولن و تاثیرات آن در سیاست خارجی ترکیه – گفتگو با دکتر افشار سلیمانی کارشناس مسائل بین المللی

نگارش در خرداد ۱۰, ۱۳۹۱ – ۴:۱۷ ب.ظیک نظر
پدیده گولن و تاثیرات آن در سیاست خارجی ترکیه  – گفتگو با دکتر افشار سلیمانی  کارشناس مسائل بین المللی
Share


فرزاد رمضانی بونش

 IPSC – مرکز بین المللی مطالعات صلح 


 

جریان گولن در ترکیه نوین امروزه به عنوان یکی از  جریانهای مهم شناخته شده در کشور و منطقه است. جریانی که توانسته است نقشی فزاینده در مناطقی همچون بالکان، آسیای میانه و قفقاز داشته باشد. در این بین با توجه به نقش و نفوذ این  جریان در سیاست خارجی ترکیه برای بررسی و واکاوی این نقش به گفتگویی با دکتر افشار سلیمانی کارشناس مسائل بین المللی و ترکیه نشسته ایم:

واژگان کلیدی: گولن، نفوذ ، ترکیه، اردوغان ، عدالت و توسعه، سیاست خارجی


 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: میزان تاثیر گولن در اعتقادات و نظرات سیاست خارجی مقامات گذشته و کنونی  ترکیه مانند احمد داود اوغلو وزیر خارجه این کشور و  رجب طیب اردوغان تا چه حدی است؟

 تعداد قابل توجهی از کارشناسان ترکیه معتقدند تاثیرات جنبش گولن بر سیاست ترک در 30-20 سال اخیر قوت گرفته و رشد و توسعه نیروی سازمانی آن همراه با دولت آ.ک.پ، تشکیلاتی شدن آن به صورتی پایدار در قوه قضائیه، نیروی پلیس، ارتش، دانشگاهها و سازمانهای آموزش متوسطه و سایر نهادهای دولتی با تاکید بر وزارتخانه های کشور و آموزش ملی را در پی داشته است. البته فتح الله گولن همواره از حمایت معنوی سران جمهوری ترکیه برخوردار بوده است. و با این حمایت ها توانسته است، سریعتر به موفقیت نایل شود. چند نمونه را اشاره می کنم:

1 ـ تورگوت اوزال هشتمین رییس جمهور ترکیه آخرین مسافرتش را برای مدارس فتح الله گولن انجام داد. او در بیمارستان به فتح الله گولن گفت: «در خصوص فعالیت های آموزشی، پنجاه بار به دولتمردان و وزارت خارجه سفارش کردم.»

2 ـ سلیمان دمیرل در خصوص مدارس فتح الله گولن به ادوارد شوارد نادزه رییس جمهور گرجستان نامه فرستاد.

3 ـ مرحوم بلند اجویت در حمایت از گولن گفت : «اگر گولن و همراهانش آموزش معاصر را به آن کشورها نبرده بودند، ایران و عربستان سعودی در آن کشورها حالت و وضعیت مؤثرتری به دست می آوردند.»

4 ـ گولن می گوید: «از اوزال خواستم با کریم اف در ازبکستان تماس بگیرد.» [او که زیاد این کار را کرده بود] پاسخ داد: «تلفن می زنم ولی می ترسم تلفن را به رویم ببندد.

 امروزه گولن روابط گسترده و ممتازى با بسیارى از سیاستمداران ترک دارد. وى از سال 1994 با رؤساى جمهور، نخست وزیران، رهبران احزاب سیاسى و تاجران متنفذ نیز دیدارهایى داشته و روزنامه‏هاى ترکیه بارها با وى به گفت و گو نشسته اند. در سال 1997 سلیمان دمیرل از سوى مؤسسه آموزشى گولن، جایزه دریافت کرد. گولن با اجویت نخست وزیروقت ترکیه هم دیدار کرده است. وى مانعى براى دیدار با هیچ عالم دینى‏اى نمى‏بیند. گاه با خاخام‏هاى یهودى اسراییل دیدار مى‏کند و گاه با رهبر کلیساى ارتدکس و در واتیکان به دیدار پاپ رفته است. اما دامنه وعمق فعالیتهای گولن در دوره نخست وزیر کنونی ترکیه بیتشر افزایش یافته است.

بیشتر کارشناسان و تحلیلگران به تاثیر گسترده گولن و اندیشه وی  بر حزب حاکم عدالت وتوسعه در ترکیه و بسیاری از اعضای کابینه دولت تاکید دارند. این تاکید تا بدانجا پیش رفته است که میگویند تعداد زیادی از طرفداران گولن در نهادهای انتظامی و نهاد های اجرایی ترکیه حضوردارند. برخی حتی پا را فراتر نهاده از احتمال رقابت طرفداران گولن با حزب عدالت وتوسعه درانتخابات های آتی در این کشور سخن به میان می آورند. بدیهی است اگر گولن به دنبال کسب قدرت عریان در ترکیه باشد ماهیت قدرت اقتضاء می کند که چنین رقابتی نمود عینی پیداکند. البته گولن ادعای قدرت طلبی و دخالت درسیاست را هم از جانب خود و هم از جانب اسلام رد میکند. لازم به ذکراست که مدعیانی که می گویند گولن نفوذ گسترده ای در دولت ترکیه دارد اسنادی در این خصوص ارائه نمی کنند و صرفا براساس حدث وگمان و برخی اظهارات و سابقه ارتباط رجب طیب اردوغان و برخی از اعضای حزب عدالت وتوسعه  با فتح الله گولن این ادعا را مطرح می نمایند.

بررسیها نشان می دهد فتح الله گولن و جنبش او نه تنها در ترکیه و همراه با دولت آ.ک.پ در جهت به دست گرفتن و شکل‌دهی دوباره سیستم حکومتی ترک با اتکا بر مبانی دینی و ساماندهی زندگی اجتماعی بر این اساس کوشش کرده و یا ادعاهای زیادی در این ارتباط دارد، همچنین با توجه به اقدامات، کارها و سرمایه‌گذاری‌های نیازمند به منبع بزرگ مالی، همچون پیوندهای بین المللی، حدود 300 آموزشگاه، وقف و خوابگاه- پانسیون در 91 کشور، و نیز فعالیت افراد مختلفی از دانشگاهیان، دیپلمات‌ها و نیروهای امنیتی، تحت عنوان «فتح الله‌چی» که همگی در این کشورها فعالیت دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به اقامت فتح الله گولن درآمریکا نوع نگاه و یا احتمالا پشتیبانی واشنگتن از این  جنبش چگونه مورد بررسی شما قرار میگیرد ؟

آمریکا برای اجرای سیاست های خود در منطقه سه راهکار را به طور همزمان در دستور کار خود قرارداده است:
الف- حمایت از نظام های موجود در مقابل افراط گرایی و تروریسم از طریق کمک های مستقیم نظامی و تکنیکی علی رغم آن که معتقد است نظام های حاکم در آسیای مرکزی نظام هایی هستند که ضرورتا باید اصلاح یا تغییر یابند
ب- انتقاد از مشی سیاسی نظام های حاکم، برقراری ارتباط و حمایت از اپوزیسیون های غرب گرا در این کشورها و محدود نگه داشتن سطح روابط اقتصادی و تجاری.
 ج- حمایت از فعالیت های امنیتی، اقتصادی و سیاسی ترکیه در منطقه به عنوان دولت واسطه
آمریکا در پیگیری راه کارهای یادشده برای سیاست کلان خود در منطقه تلاش دارد تا آثار منفی حمایت از دولت های آسیای مرکزی را که خود آنان را توتالیتر می نامد به ترکیه منتسب کند و آثار مثبت تحکیم امنیت در منطقه را برای آمریکا داشته باشد. از نظر آمریکا ترغیب سیاست های دمکراتیک و رفتارهای قانونی در میان احزاب اسلامی میانه رو برای همزیستی بین اسلام میانه رو و حکومت های سکولار برای جلوگیری از گسترش افراط گرایی دینی در منطقه امری ضروری است و در این راستا ترکیه به عنوان یک نمونه حکومت سکولار و دمکراتیک در یک کشور اسلامی می تواند نقش مهمی ایفا کند.
همکاری ترکیه با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز (منهای ارمنستان ) در وضعیت کنونی که نخبگان اسلامی میانه رو توسط حزب توسعه و عدالت در قدرت هستند می تواند روش های مناسبی را برای چگونگی رفتار دولت های موجود با مخالفان اسلامی پیشنهاد نماید. در این سیاست همکاری اطلاعاتی و امنیتی ترکیه با کشورهای آسیای مرکزی با هدف محدودسازی افراط گرایی دینی می تواند هم برای ترکیه و هم برای کشورهای آسیای مرکزی مفید باشد.

نقش گولن در فرایند تبلیغ دین منهای سیاست با توجه به توامندیهای بسیاری که دارد و نفوذی که در حزب عدالت و توسعه دارد در راستای سیاست مورد پسند آمریکاست. درعین حال که همین روند موجب تقویت علمی و تکنولوژیکی چند صد هزار جوان ترکیه ای و مسلمان می گردد و ممانعتی هم برای تبلیغ دین و انجام فرائض دینی ایجاد نمی شود.  در این راستا پیوندهای محکم بین ترکیه و آمریکا در این فضای امنیتی _ سیاسی موجب افزایش نقش ترکیه در ساختارها و برنامه های امنیتی کشورهای آسیای مرکزی می شود. زیرا واشنگتن در این منطقه هم به حضور ترکیه در افغانستان و هم به اجرای سیاست های ترکیه در جلوگیری از بنیادگرایی اسلامی در آسیای مرکزی نیازمند است و ترکیه نیز به این مساله آگاه است که مشارکت این کشور در تحکیم ثبات و امنیت افغانستان و  آسیای مرکزی در ابعاد نظامی و تکنیکی و مشارکت در عملیات ضدتروریستی تنها زمانی میسر است که توسط آمریکا پشتیبانی شود. البته این مساله را هم نمی توان نادیده گرفت که همکاری ترکیه با واشنگتن در موضوعات امنیت منطقه آسیای مرکزی زمانی تاثیر بیشتری خواهد داشت که از جانب مسکو نیز حمایت شود و پکن مخالف این همکاری نباشد.

 با توجه به آنچه گفته شد در مورد  همکاریها و روابط گولن با آمریکا و نقش این روابط در ترکیه در عین حال که همسویی های زیادی دیده می شود بعضا به موارد مباینی هم برخورد می شود. موضوع از این قرار است که آمریکا از فعالیتهای گولن حمایت جدی نموده و می نماید . چراکه می داند قرائت میانه رو گولن از اسلام و مخالفت وی با نوع حکومت دینی در ایران به نفع آمریکاست و مدل ترکیه را بعنوان الگویی برای کشورهای مسلمان و عرب بویژه پس از تحولات بهار عربی بسیار مناسب می داند. در همین راستا از حضور ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز حمایت نموده و آن را درجهت منافع و امنیت ملی کشورش تلقی میکند.ترکیه نیز با این چراغ سبز و در سایه تلاشهای برنامه ریزی شده گوی سبقت را در مناظق مذکور از جهات اقتصادی ، فرهنگی ،سیاسی ، امنیتی و نظامی ربوده است.

گذشته از این مبارزه آمریکا با افراط گرایی و تروریسم در آسیای مرکزی دارای دو ویژگی مشخص است. اول آن که آمریکا با تکیه بر نیروی نظامی در صدد تحکیم امنیت در منطقه است و ویژگی دوم به برنامه سیاسی آمریکا مربوط می شود و آن تاکید بر رشد دمکراسی و اصلاحات اقتصادی به عنوان راه حل نهایی برای جلوگیری از افراط گرایی است در برنامه سیاسی آمریکا بالابردن استانداردهای زندگی از نظر اجتماعی و اقتصادی مانعی برای شکل گیری افراط گرایی محسوب می شودکه فعالیت های گولن و دولت ترکیه در راستای این اهداف امریکا محسوب می شود

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا از نظر واشنگتن جنبش فتح الله گولن و فعالیت های خارجی و داخلی آن می تواند نگرانیهایی را  برای امریکایی ها در بر داشته باشد؟

رخی نگرانیها از سوی آمریکا مشاهده می شود. به این صورت که برخی کارشناسان سیاسی آمریکایی معتقدند نزدیکی گولن به آمریکا تاکتیکی است و در راستای قوی تیر شدن جماعت گولن صورت می گیرد و از همین رهگذر این جماعت نفوذ گسترده ای در ساختار دولتی و بخش خصوصی ترکیه کسب نموده و محتمل است در آینده اقدامات گولن به نفع آمریکا و حزب حاکم کنونی ترکیه نباشد. در قبال چنین رویکردی شبهه ناک از سوی برخی محافل سیاسی آمریکا، برخی در ترکیه در جهت عکس اندیشه فوق وابستگی گولن به آمریکا را تا آنجا پیش می برند و معتقدند که کسانی که برای گولن در مدارس جماعت گولن در کشورهای مختلف فعالیت می کنند عنصر سیا هستند.

بر اساس اسناد ویکی لیکس نگرانی های زیادی در مقامات آمریکا نسبت به جنبش فتح الله گولن وجود دارد. بر اساس این اسناد آقای جیمز جفری سفیر سابق آمریکا در آنکارا در سال ۲۰۰۹ طی یک گزارش رمزدار این چنیین می نویسد: جنبش فتح اله گولن کنترل کامل حکومت ترکیه را به دست گرفته و سیاست های ضد اسراییلی و ضد آمریکایی را دیکته می کند.
آقای جیمز جفری از  تبعید گولن به پنسیلوانیا به عنوان یک پدیده سیاسی یاد کرده و می نویسد که رهبران حزب عدالت و توسعه در واقع ” عروسک خیمه شب بازی گولن ” هستند. در این سند استدلال می شود که پلیس ترکیه هم کاملا در دست جریان گولن می باشد هر چند سندی برای اثبات این ادعا نباشد ولی کسی هم آن را در ترکیه رد نمی کند. وی در ادامه به مدارس فراوان گولن در ایالات متحده و کشورهای مسلمان اشاره می کند و می نویسد که در این مدارس به شستشوی مغزی دانش آموزان پرداخته می شود. همچنین این سفیر سابق آمریکا در ترکیه ادعا می کند که ایشان به این نتیجه رسیده است که رجب طیب اردوغان و نخست وزیر و عبدالله گل ریس جمهور ترکیه و برخی از رهبران حزب عدالت و توسعه در واقع عروسک های خیمه شب بازی گولن هستند .این گزارش می افزاید که پلیس ترکیه در حدود ۲۰۰ هزار نفر نیرو دارد و جهت هرگونه حمایت از جماعت نورجی گولن آمادگی کامل دارد.
در این گزارش از گولن به عنوان خطرناکترین اسلامگرا یاد کرده و اشاره می کند که وی در ایالات متحده بیش از ۱۴۰ مدرسه شناخته شده دارد و طوری هم عمل کرده که توجه مقامات و رسانه های عمومی آمریکا را را جلب نکرده است.  در نهایت در این گزارش به سرمایه ۲۵ میلیارد دلاری موجود در حساب های بین المللی گولن اشاره کرده و می افزاید که با این سرمایه به راحتی رفتار های حزب حاکم عدالت و توسعه را مدیریت میکند.

در نقطه مقابل گزارش وتحلیل فوق روزنامه ایزوستیا از جمله جراید معروف روسی چندی پیش

با انتشار گزارشی در باره فعالیت اطلاعاتی موسسات آموزشی ترکیه در روسیه و آسیای ‌مرکزی با استناد به کتاب هرج و مرج و انقلاب‌ها ، نوشته عثمان نوری گوندش ” افسر سابق سازمان اطلاعات ترکیه، تصریح کرده است: شاهد مستقیم آن بوده است که این موسسات در کشورهای شوروی سابق با سازمان سیا همکاری می‌کنند. گوندش که سال‌های طولانی در سازمان ملی اطلاعات ترکیه فعالیت کرده و مدتی نیز مسئولیت مشاور دولت کشورش در بخش اطلاعات و امنیت را عهده‌دار بود، اعلام کرده است که سیا از نورچیلیر که دفتر مرکز ی آن در ایالت پنسیلوانیای (محل زندگی فتح الله گولن ) آمریکا قراردارد در کشورهای شوروی سابق و به خصوص آسیای‌مرکزی، به عنوان پوشش استفاده می‌کند.
این افسر سابق اطلاعات ترکیه مدعی است که چند سال پیش حدود 130 تن از کارمندان سیا در لباس معلمان مدارس ترکی در قرقیزستان و ازبکستان حضور یافته و در اصل به فعالیت‌های خاص خود مشغول بودند. به تایید وی، بیشتر معلمان زبان انگلیسی این موسسات آموزشی، تابعیت آمریکا و گذرنامه‌های سیاسی در اختیار داشته و دارای مصونیت قضایی بودند.

بنظر می رسد نوعی افراط نگری در ارزیابیهای ارائه شده وجود دارد . به قول مثل معروف ایرانی نه رومی نه زنگی . به هرحال اگر گولن عالم واندیشمند مسلمان با دهها میلیون طرفدار  و با هفتاد سال سن و تجربه چندین ساله انسان خودفروخته ای باشد باید به خیلی از عالمان در جهان تردید داشت. می توان با اندیشه انسانها مخالف بود یا منتقد آنها بود اما نمی توان اخلاق را زیر پا گذاشت و غیر مستند سخن گفت. اگر گولن عامل سرویس های امریکا است چرا دولت ترکیه و دولتهای سایر کشورهایی که مدارس و دانشگاههای گولن فعال است با وی و کارمندانش برخورد قانونی نمی کنند؟

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش گروه «فتح الله گولن» رهبر طریقت «جماعت نور» در  نوع نگاه ترکیه به رویدادهای بهار عربی  را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تا حدود زیادی تبلورنقش گولن در سیاست خارجی و تحولات بهار عربی را باید دررفتارهای دولت اردوغان مشاهده کرد. از آنجا که نقطه تمایز جنبش گولن از دیگر جنبش‏هاى اسلامى در منطقه و جهان این است که این جنبش به سبب ماهیت غیر سیاسى‏اش، با استقبال غرب روبه رو شده است و اساسا گولن بر خلاف مرحوم اربکان – که معتقد بود امریکا به سبب آن که صهیونیسم جهانى، مهم‏ترین تصمیم سازان آن هستند، دشمن جهان اسلام است – و بر آن است که امریکا و مجموعه غرب، اکنون به قدرت‏هاى جهانى‏اى تبدیل شده‏اند که چاره‏اى جز همکارى با آنها وجود ندارد. هم چنین وى در مقابل اربکان، که وحدت میان کشورهاى اسلامى را ضرورى مى‏دانست و براى تحقق این هدف مجموعه 8 کشور اسلامى را در قالب یک نهاد گرد هم آورد، جهان عرب و ایران را حوزه حیاتى ترک‏ها نمى‏داند، بلکه قفقاز و جمهورى‏هاى آسیاى مرکزى و بالکان را حوزه حیاتى ترک‏ها به حساب مى‏آورد، چرا که در این کشورها، اقلیت‏هاى بزرگ ترک زندگى مى‏کنند. و اگر روزى قرار باشد که ترکیه جایگاه گذشته خود را – همانند دوره عثمانى ـ بازیابد و به یکى از مهم‏ترین کشورهاى جهان تبدیل شود، باید در میان ترک‏هاى دیگر کشورها نفوذ خود را بگستراند. به نظر می رسد نگاه گولن به تحولات بهار  عربی بیشتر همانی باشد که اردوغان به آن عمل میکند. البته باید تاکید کنم که گولن از عمل گرایى و هوش بالایى برخوردار بوده و از اصطلاح «رهبرى ترکیه» در منطقه استفاده نمى‏کند و خواهان استقلال یابى اقلیت‏هاى ترک در جمهورى‏هاى آسیاى مرکزى نیست و حتى در مناطقى ؛ مانند چین، روسیه و یونان که ممکن است اقلیت‏هاى مسلمان ترک مورد آزار دولت‏ها قرار گیرند، اقدام به فعالیت‏هاى آموزشى نمى‏کند.

در بررسی رویکرد آنکارا در قبال بهار عربی با تضاد رفتاری دولت اردوغان مواجه می شویم. بگونه ای که با شروع بهار عربی و حمایت جانانه ی ترکیه از انقلاب های تونس و مصر و نام بردن برخی از چهره های شاخص اسلامی تونس و مصر از ترکیه به عنوان الگوی اسلام گرایی خود، موقعیت ترکیه وارد مرحله جدیدی شد. دولت ترکیه در ابتدای خیزش مردم بحرین و یمن هم اظهارات انتقادی ای علیه حکام این کشورها داشت، از جمله اردوغان خواسته بود کربلای دیگری در بحرین تکرار نشود. اما وقتی شورش ها به لیبی و پس از چند ماه به سوریه رسید، موضع ترکیه تغییر کرد. سکوت طولانی ترکیه در قبال جنایات رژیم قذافی تامل برانگیز بود، سکوتی که با تجمعات و اظهارات اعتراضی گروه ها و احزاب عدالتخواه ترکیه علیه اردوغان مواجه شد و ناشی از روابط خوب اردوغان و قذافی تفسیر شد: از گرفتن نشان حقوق بشر اسلامی از قذافی تا سرمایه گذاری های گسترده ترکیه در صنعت نفت لیبی. اما با گذشت ایام و شکست های مکرر قذافی و هم چنین دخالت ناتو و اعراب به نفع انقلابیون لیبی، ترکیه هم به صف منتقدین رژیم لیبی پیوست و از قذافی خواست تا از قدرت کناره گیری کند. هم چنین پس از آغاز شورش ها و تحرکات شبه نظامی در سوریه، دولت ترکیه که از روابط خوبی با اسد و هم چنین ایران و محور مقاومت برخوردار بود، سکوت و انتقادهای جزیی را در پیش گرفت، اما پس از مدتی با گسترده شدن نا آرامی های سوریه و حمله های رسانه ای غرب و اعراب به سوریه، به دلایل نامعلوم، به انتقادهای تند از اسد پرداخت و از او خواست از قدرت کناره گیری کند. این مواضع در حالی مطرح می شد که از طرفی نا آرامی های سوریه محدود و هم چنین آمیخته با فعالیت های نظامی بود و از طرف دیگر اسد در حال برداشتن گام های عملی برای اصلاحات سیاسی بوده و هست. ترکیه هم چنین با میزبانی اپوزیسیون سوریه من جمله اخوان و جلساتشان، متهم به بی تفاوتی یا حمایت از شبه نظامیانی است که در مناطق شمال غربی سوریه (مثل جسرالشغور) با ارتش سوریه درگیر شدند و احتمال می رود از وابستگان اخوان باشند. هم چنین ارتش ترکیه در مرزهای خود با سوریه برای پناهجویان و احتمالاً مخالفان مسلح رژیم سوریه اردوگاه هایی برپا کرده است و چندی پیش رزمایشی نیز در مرزهای سوریه ترتیب داد.

سیاست دوگانه ی ترکیه فقط در قبال سوریه نبود. چندی پیش، ترکیه میزبان ولیعهد بحرین بود و در دیدارهای او با مقامات ترک هیچ انتقاد مستقیمی به سرکوب مردم بحرین نشد، بلکه در عوض ولیعهد بحرین ضمن حمایت از انقلاب مصر و تونس تحولات بحرین را موضوعی متفاوت دانست. در این سفر توافق نامه های مهم اقتصادی و سیاسی ای هم به امضای دو طرف رسید. رویکرد متضاد و متناقض ترکیه نشان می دهد که این کشور بیشتر با آمریکا و غرب همسواست تا کشورهای مسلمان .هرچند دربرخی موارد اقدامات مردمسالارانه اردوغان در قبال حرکتهای مردمی در منطقه  قابل تقدیر است اما اگر از استاندارد دوگانه برخوردار نبود و همه ملتها وکشورها را به یک بصر می نگریست بسیار معطوف به هدف بود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا جماعت و گروه «فتح الله گولن»  نقشی برای ترکیه در آینده منطقه در نظر گرفته است؟

گولن نه تنها برای ترکیه نقش حساسی در منظقه ملحوظ داشته بلکه ایفای نقش از سوی ترکیه در منطقه را یک ضرورت می داند و خود با تمام امکانات در این راستا اعلام نشده پشتیبان دولت اردوغان است. برای روشن شدن بیشتر موضوع باید اضافه کنم که  در همین راستا فتح الله گولن و دوستانش برای افتتاح مدارس دست به تأسیس شرکت های مختلفی زده اند و با استفاده از منابع انسانی و مالی شرکت ها، بنیادها، مؤسسات، نهادهای دولتی و خصوصی و به ویژه مراکز اقتصادی توانسته است، در کل جهان 200 مرکز آموزش علمی و تبلیغی که 170 مرکز آن در آسیای مرکزی است ـ با 1400 مَدرَس تشکیل دهد که 34 هزار محصل در آن ها مشغول به تحصیل هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش گروه «فتح الله گولن» را در  نوع نگاه ترکیه به آسیای مرکزی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

یکی  از وجوه خاص حضور ترکیه در آسیای مرکزی حضور روحانیان و فعالیت های تبلیغی ترکیه در این منطقه است که این حضور با توجه به اینکه حکومت ترکیه حکومتی سکولار است در ابتدا وضعیت متناقضی را در مواضع و رفتار ترکیه نشان میداد اما حکومت فعلی ترکیه به رهبری حزب عدالت و توسعه این تناقضات را رفع کرده است.  بنیاد خیریه فتح الله گولن یکی از تشکل های فعال در آسیای مرکزی است که در زمینه تاسیس مدارس (آموزشگاه های دینی) و مکاتب (آموزشگاه های عرفی) و مساجد فعالیت های زیادی در آسیای مرکزی داشته است. این بنیاد یکی از تاثیرگذاران رشد ادبیات دینی در منطقه محسوب می شود. فعالیت های تبلیغی و دینی فتح الله گولن درحالی در آسیای مرکزی جریان داشته که در خود ترکیه این نوع فعالیت ها قبل از حاکمیت حزب عدالت وتوسعه با انتقاد شدید نظامیان مواجه بوده است و اعتقاد بر آن است که مهمترین دلیل سردی روابط ترکیه با ازبکستان و دیگر کشورهای منطقه از نیمه دوم دهه ۹۰ به بعد فعالیت های دینی این بنیاد بوده است. تقریبا می توان گفت که پایان دوره سردی روابط ترکیه با ازبکستان با آغاز اعمال محدودیت برای فعالیت های بنیاد گولن همزمان بوده است. نمونه هایی از فعالیتهای مدارس به شرح زیر است.

  1. آذربایجان: بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، بیش از هزار مسجد در کشور آذربایجان احداث یا احیاء گردیده است. ادعا می شود که در این خصوص بیشترین اهتمام و نفوذ از جانب جمهوری ترکیه صورت گرفته است. فتح الله گولن می گوید: «در سال 1990 که سراسر روسیه دچار بحران بود، دو نفر را به آذربایجان اعزام کردیم. در شرایطی که آن ها با خطر جدی و جانی مواجه بودند.» دانشگاه فتح الله گولن در این کشور در سال 1993 فعالیّت خود را آغاز کرد و اکنون 750 دانشجو در آن مشغول به تحصیل هستند و همه ساله حدود 7 هزار تقاضا برای ثبت نام در این دانشگاه می رسد و فقط 10% از آن ها شانس ادامه ی تحصیل در این دانشگاه دارند.

2ـ سیبری: سیبری امروز که به فدارسیون روسیه وابسته است از 13 جمهوری خود مختار ترکیب یافته است. دوستان فتح الله گولن در ده جمهوری آن به فعالیّت آموزشی و تربیتی اشتغال دارند. نئوسیبریسکی پایتخت سیبری شهری است که در آن کودکان روسی زبان ترکی را مثل زبان مادری خود تکلم می کنند. علاوه بر پانصد دانش آموز این شهر به همین اندازه بزرگسالان نیز برای یادگیری زبان ترکی به مراکز فرهنگی مراجعه می کنند. معلمان ترک در دانشگاه دولتی نئوسیبریسکی به تدریس زبان ترکی مشغولند. سال گذشته زمینه ی بازدید 300 دانش آموز روسی از ترکیه فراهم گردید و همه ی این دانش آموزان شیفته ترکیه شدند. سپس نوبت به اولیاء و دولتمردان عالی رتبه رسید که تحت تأثیر سخنان فرزندان خود به ترکیه آمدند و در بازگشت از ترکیه با آب و تاب از این کشور صحبت می کردند.

3 ـ ترکمنستان: در این کشور ظرف مدت 5 سال 20 مؤسسه ی آموزشی تأسیس شده است و از 302 فارغ التحصیل این مؤسسات آموزشی، 96% از آن ها توانستند وارد دانشگاه شوند. دانش آموزان ترکمنی مدارس فتح اللّه گولن در المپیاد جهانی زیست شناسی موفق به کسب دو مدال طلا و دو مدال نقره شده اند. در حال حاضر 3600 دانشجوی ترکمنستان در دانشگاه های ترکیه مشغول به تحصیل هستند.

4 ـ ازبکستان: تنها در سال تحصیلی 93 ـ 1992 میلادی 18 مجتمع آموزشی که دارای 51 آزمایشگاه و 412 دستگاه رایانه است با هزینه 5/11 میلیون دلار در ازبکستان احداث گردید. با گذشت 6 سال امروز مؤسسات آموزشی ترک با 3500 دانش آموز از برگزیده ترین مدارس ازبکستان محسوب می شوند و 94% از فارغ التحصیلان آن وارد دانشگاه شده اند.

5 ـ بوسنی:سه کالج ترک در بوسنی فعالیّت دارند که از سال 1995 به بعد احداث شده اند. به عنوان نمونه فقط مساحت اعیانی مدرسه ی سارایوو 50000 متر مربع است. یک قرن پس از آن که عثمانی از خاک بوسنی ـ هرزگوین عقب کشید، سرود ملی ترکان مجدّدا در این سرزمین زیبا خوانده می شود.

6 ـ افغانستان: در این کشور چهار کالج فتح الله گولن علی رغم جنگ مشغول انجام فعالیّت هستند.

7 ـ دانشگاه ها و مدارس دیگر: دانشگاه بین المللی قزاقستان در سال 1996 طی مراسم با شکوهی از سوی سلیمان دمیرل و نور سلطان نظربایف در قزاقستان افتتاح شد. در این دانشگاه 420 دانشجو در رشته های علوم اداری، اقتصادی، تربیتی و مهندسی تحصیل می کنند. دانشگاه الاداغ در قرقیزستان، مدرسه عالی راه و ساختمان در مغولستان، کالج و مدرسه بین المللی پاک ـ ترک در پاکستان، انسیتوی اسلامی در بلغارستان، انسیتو در داغستان، دانشکده علوم اقتصادی و اداری و دانشکده شرقیات و کالج مریدین لندن از دیگر دانشگاه ها و مدارس فتح الله گولن می باشند.

به هرحال جنبش گولن یا جماعت نور با سرمایه 25 میلیارددلاری و صدها شرکت تجاری وکارخانه وهزاران مدرسه ودانشگاه وچند میلیون دانش آموز ودانشجو ،صدها معلو و استاد دانشگاه ،هزاران بنیاد خیریه و…و قریب 4 میلیون کادر در قریب یکصد کشور با اولویت ترکیه ،کشورهای مسلمان ترک ، کشورهای مسلمان غیر ترک و کشورهای غیر مسلمان  ضمن کسب خرسندی خداوند باید تکیه گاه دولت ترکیه که درپی افزایش نقش منطقه ای وجهانی خود است ،باشد که ظرف دهه گذشته از حمایتهای این دولت نیز برخوردار بوده است.


Share